جایزه سلطان

جایزه سلطان در فقه اسلام به مالی گفته می‌شود که سلطان یا کارگزاران او به کسی اعطا می‌کنند. فقهای مسلمان احکام دریافت این مال را بر اساس آگاهی گیرنده از حرام بودن بخشی از آن به چهار دسته تقسیم کرده‌اند:

1. عدم اطلاع از وجود مال حرام
2. علم اجمالی
3. علم به حرمت مال خاص
4. علم به وجود مال حرام و وضعیت مالک آن.

هر دسته حکم شرعی متفاوتی دارد و در برخی موارد دریافت آن حلال است و در برخی دیگر حرام یا مشروط به پرداخت خمس (در فقه شیعی) یا مصالحه با مالک است.

جایزه سلطان

جایزه سلطان به مالی گفته می‌شود که سلطان یا یکی از کارگزاران او به فردی اعطا می‌کند. فقها در این زمینه بررسی کرده‌اند که دریافت چنین مالی با توجه به امکان وجود اموال حرام در دارایی‌های سلطان چه حکمی دارد و آن را به چهار قسم تقسیم کرده‌اند:

• دسته اول شامل مواردی است که گیرنده از وجود مال حرام در میان اموال سلطان اطلاع ندارد؛ در این حالت دریافت جایزه حلال است، اگرچه کراهت دارد.
• دسته دوم زمانی است که گیرنده علم اجمالی به وجود مال حرام داشته باشد. اگر این علم به شکل شبهه غیر محصوره و غیر مبتلی باشد، دریافت آن مانعی ندارد، اما در شبهه محصوره و مواردی که اطراف آن مبتلی به گیرنده باشد، دریافت آن حرام است، هرچند برخی فقها به جواز آن تمسک کرده‌اند.
• دسته سوم مربوط به زمانی است که گیرنده از حرمت مال خاصی اطلاع داشته باشد، در این حالت دریافت جایزه حرام است.
• دسته چهارم زمانی است که گیرنده اطلاع داشته باشد که مال حرام در میان مالی که به او رسیده موجود است؛ در این صورت اگر مالک مال مشخص باشد، او باید رضایت مالک را برای پرداخت یا مصالحه جلب کند. اگر مالک نامعلوم باشد و مقدار مال معلوم باشد، مال به عنوان امانت شرعی نزد گیرنده باقی می‌ماند و اگر مقدار آن نیز نامعلوم و مخلوط با سایر اموال باشد، گیرنده باید خمس آن را پرداخت کند.

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «جایزه سلطان». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.