سلام

سلام به معنای درود و تحیت، از آداب مهم اسلامی در هنگام دیدار و گاه هنگام وداع است. در قرآن به پاسخ‌دادن بهتر یا همانند به تحیت سفارش شده و در روایات، افشای سلام، آغاز سخن با سلام، سلام هنگام ورود به خانه، و پیشی‌گرفتن در سلام از نشانه‌های اخلاق نیکو دانسته شده است. همچنین آداب، مراتب پاسخ، موارد استثنا در سلام‌کردن و فضیلت آغاز کردن سلام در احادیث بیان شده است.

مفهوم

سلام به معنای درود و تحیت است و معمولاً در هنگام ملاقات، و گاه هنگام بدرود، میان افراد رد و بدل می‌شود. در زبان انگلیسی از عبارت و علیکم السلام در پاسخ سلام استفاده می‌شود.

در منابع اسلامی

در قرآن آمده است: «وَإِذَا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّةٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا»؛ یعنی هرگاه به شما تحیتی گفته شد، آن را به بهتر از آن یا همانند آن پاسخ دهید.

در روایات اسلامی، سلام جایگاهی برجسته دارد. از محمد نقل شده است که در بهشت غرفه‌هایی وجود دارد که درون و بیرون آن‌ها از یکدیگر دیده می‌شود و جای کسانی است که سخن پاک بگویند، به دیگران طعام دهند، سلام را عمومیت بخشند و شب‌هنگام، وقتی دیگران در خواب‌اند، به نماز برخیزند. در توضیح «عمومیت سلام» نیز آمده است که انسان در سلام‌کردن به هیچ‌کس بخل نورزد. از ابن‌عباس نقل شده است که اگر کسی بگوید «السلام علیکم»، در پاسخ گفته شود «وعلیکم السلام ورحمة الله» و اگر بگوید «السلام علیکم ورحمة الله»، پاسخ «وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته» باشد. این را نهایت پاسخ‌گویی به تحیت دانسته‌اند. همچنین نقل شده است که سه نفر با صورت‌های مختلف سلام بر محمد وارد شدند و او در پاسخ، به فراخور الفاظ سلام آنان جواب داد و در مورد آخر چیزی بر آن نیفزود، زیرا گوینده نهایت سلام را گفته بود.

آداب سلام

در احادیث، آداب متعددی برای سلام بیان شده است. محمد گفته است که به کسی که پیش از سلام شروع به سخن گفتن کند، پاسخ ندهید و نیز کسی را بر سفره خود مخوانید تا سلام کند. همچنین سفارش شده است که هنگام دیدار، مردم با یکدیگر سلام کنند و دست بدهند و هنگام جداشدن، با طلب آمرزش برای یکدیگر از هم جدا شوند.

از محمد نقل شده است که سلام و نماز را ناقص نکنید. در تفسیر این روایت گفته‌اند که نقص سلام آن است که در پاسخ فقط گفته شود «وعلیک». همچنین از محمد آمده است که سواره باید به پیاده سلام کند و اگر در میان گروهی یک نفر سلام کند، از همه آنان کفایت می‌کند. نیز سفارش شده است که انسان هنگام ورود به خانه سلام کند، زیرا این کار مایه برکت خانه و انس گرفتن فرشتگان با آن خانه است. محمد باقر گفته است که هرگاه کسی وارد خانه خود شود، اگر کسی در خانه بود به او سلام کند و اگر کسی در خانه نبود بگوید: «السلام علینا من عند ربنا». در روایتی از جعفر صادق آمده است که او به مردی سلام کرد و آن مرد در پاسخ گفت: «وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته ومغفرته ورضوانه». جعفر صادق این پاسخ را بیش از حد دانست و گفت شما در سلام‌دادن بر ما از گفتار فرشتگان نیز فراتر نروید؛ زیرا فرشتگان به ابراهیم گفتند: «رَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکَاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ». از محمد نیز نقل شده است که تحیت اهل بهشت «السلام علیکم» است. همچنین روایت شده است که هنگام بیرون رفتن از مجلس نیز باید سلام کرد و سلام نخست بر سلام آخر برتری ندارد.

نهی از سلام

در برخی روایات، از سلام‌کردن به گروه‌هایی نهی شده است. از جعفر صادق نقل شده است که به یهودیان، مسیحیان، مجوس، بت‌پرستان، کسانی که بر سفره شراب نشسته‌اند، مخنثان، شاعرانی که به پاکدامنان نسبت ناروا می‌دهند، اهل نرد و شطرنج، رباخواران، کسانی که در حال قضای حاجت یا در حمام‌اند، و نیز کسانی که آشکارا دست به فسق و فجور می‌زنند، سلام نکنید. همچنین دربارهٔ کسی که در حال نماز است، گفته شده است که به او سلام نشود، زیرا نمی‌تواند پاسخ گوید، در حالی که سلام مستحب و پاسخ آن واجب است.

آغاز سلام

از علی بن ابی‌طالب نقل شده است که سلام هفتاد حسنه دارد که شصت‌ونه حسنه آن برای کسی است که آغازکننده سلام باشد و یک حسنه برای کسی که پاسخ می‌دهد. همچنین از جعفر صادق نقل شده است که محمد به زنان سلام می‌کرد و آنان پاسخ او را می‌دادند. از علی بن ابی‌طالب نیز روایت شده است که او به زنان سلام می‌کرد، اما خوش نداشت به زنان جوان سلام کند و دلیل آن را بیم از تأثیر صوت آنان بر دل خویش بیان می‌کرد. علی بن موسی الرضا گفته است که هر کس با فقیری مسلمان به گونه‌ای سلام کند که با سلام او به ثروتمند تفاوت داشته باشد، در قیامت خدا را از خود خشمگین خواهد یافت.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سلام». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.