عاتکه بنت زید بن عمرو

عاتکه بنت زید از زنان قریش و از مهاجران صدر اسلام بود. او به زیبایی، فصاحت و شاعری شناخته می‌شد و در شمار زنان صحابی قرار داشت. عاتکه همسر عبدالله بن ابی‌بکر، عمر بن خطاب و زبیر بن عوام بود و در مرگ هر یک از آنان مرثیه‌هایی سرود. نام او در منابع تاریخی و ادبی بیش از همه با همین پیوندهای خانوادگی و اشعار سوگ‌آمیزش شناخته می‌شود.

زندگی

عاتکه دختر زید بن عمرو بن نفیل قرشی عدوی بود. او را زنی شاعر و زیباروی دانسته‌اند و از صحابیان رسول خدا و از مهاجرات به مدینه شمرده‌اند. عاتکه نخست با عبدالله بن ابی‌بکر ازدواج کرد. پس از مرگ عبدالله، در سوگ او اشعاری سرود که از جمله ابیات مشهور آن این است:

فآلیت لا تنفکّ عینی حزینة

علیک ولا ینفکّ خدّی أغبرا

پس از آن، با پسرعم خود عمر بن خطاب ازدواج کرد. بعد از کشته شدن عمر، به همسری زبیر بن عوام درآمد. زبیر نیز کشته شد و عاتکه در سوگ او نیز مرثیه گفت. در منابع آمده است که علی بن ابی‌طالب او را خواستگاری کرد، اما عاتکه این پیشنهاد را نپذیرفت و گفت بیم آن دارد که هر کس با او ازدواج کند کشته شود. بر پایه همین گزارش، او پس از آن تا پایان عمر بیوه ماند. از گزارش حاضر برمی‌آید که عاتکه پس از کشته‌شدن زبیر دیگر ازدواج نکرد و سرانجام در همان حال درگذشت.

جایگاه ادبی

عاتکه در شمار زنان شاعر صدر اسلام یاد شده است. شهرت ادبی او بیشتر به سبب مرثیه‌هایی است که در سوگ همسرانش سروده و در منابع تاریخی و ادبی نقل شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عاتکه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.