زینب غزالی

زینب محمد الغزالی** (زادهٔ ۱۹۱۷) فعال اسلامی و از پیشگامان جنبش زنان مسلمان در مصر بود. او از بنیانگذاران «مرکز عمومی بانوان مسلمان» و مسئول بخش خواهران در اخوان‌المسلمین محسوب می‌شود. الغزالی در زمینه‌های دینی قلم می‌زد و آثار متعددی دربارهٔ دعوت اسلامی و مسائل زنان تألیف کرد. او همچنین از مخالفان سرسخت ختنهٔ زنان بود و این عمل را خشونتی علیه زنان می‌دانست.

زندگینامه زینب الغزالی

تولد و خانواده

زینب محمد الغزالی** در **۲ ژانویه ۱۹۱۷** در مصر متولد شد. پدرش فردی متدین و پایبند به قرآن بود که اهل روستای **«میت یعیش»** در استان دقهلیه مصر به شمار می‌رفت. خانواده وی عمدتاً به کار **تجارت** اشتغال داشتند.

تحصیلات

زینب الغزالی در مدارس دولتی تحصیل کرد و علوم دینی، قرآن، حدیث و فقه را نزد استادان برجسته‌ای مانند **شیخ عبدالمجید بنان** (نماینده الازهر)، **شیخ محمد سلیمان** (رئیس بخش خطابه الازهر) و **شیخ علی محفوظ** فراگرفت. او همچنین از اندیشه‌های **حسن البنا** و **حسن الهضیبی** تأثیر پذیرفت.

فعالیت‌ها و مسئولیت‌ها

از بنیانگذاران **«مرکز عمومی بانوان مسلمان»** و مسئول بخش خواهران در **جماعت اخوان‌المسلمین**. ریاست **مرکز بانوان مسلمان** در سال **۱۹۳۶** با هدف ترویج دعوت اسلامی. نخستین مسئولیت از سوی حسن البنا: **میانجی‌گری میان اخوان‌المسلمین و نحاس پاشا** برای رفع سوءتفاهم. رد درخواست دیدار **جمال عبدالناصر**. سفر به کشورهای اسلامی مختلف و مشارکت در کنفرانس‌ها و همایش‌ها. در سال **۱۹۶۴**، حکومت مرکز او را **منحل** و مجله **«السیدات المسلمات» (بانوان مسلمان)** را **توقیف** کرد.

آثار و تألیفات

• • ایام من حیاتی** (ترجمه شده با عنوان‌های: «روزهای دعوت اسلامی» و «روزهای خاطره»).
  • نحو بعث جدید** (در دست ترجمه).
  • نظرات فی کتاب الله**.
  • مشکلات الشباب و الفتیات**.
  • الی ابنتی** (نامه‌های زینب الغزالی به دختران مسلمان).
  • اسماء الله الحسنی**.

انتشار **مقالات متعدد** در نشریات و مجلات عربی و اسلامی.

مواضع و دیدگاه‌ها (با تمرکز بر مسئله زن و جنسیت) ۱. مخالفت با ختنه زنان (نقطه اشتراک با نوال سعداوی)

زینب الغزالی از جمله **نخستین زنان عربی** بود که به صراحت با **ختنه زنان** مخالفت کرد. او که **خود قربانی این عمل** بود، در کتاب‌های خود به توصیف و نقد آن پرداخت. این عمل را **مظهر خشونت علیه زنان** دانسته و معتقد بود که ختنه نه تنها مشکلات جسمی، بلکه **صدمات روحی جبران‌ناپذیری** برای فرد، خانواده و جامعه به دنبال دارد. در **دهه ۶۰ میلادی**، در جلسه‌ای از انجمن پزشکان، ممنوعیت این عمل را مطرح کرد که با مخالفت اکثریت مواجه شد. مطالعاتش نشان داد که بسیاری از زنان از زیان‌های ختنه بی‌اطلاع بودند و برخی حتی آن را برای **سلامتی و پاکی (تطهیر)** مفید می‌دانستند. ریشه تاریخی این عمل را به **آغاز نظام طبقاتی، پیدایش نسب پدری و تحمیل تک‌همسری فقط بر زنان** نسبت داد.

۲. دیدگاه درباره ختنه پسران

او ختنه پسران را نیز یک **عادت برده‌داری** می‌دانست که ریشه در آیین‌های **قربانی کردن بخشی از جسم برای خدایان** به نشانه دوستی و اطاعت داشت.

۳. نگاه کلی به مسئله زن

او ختنه زنان را یک **نقص و ناتوانی جسمی** می‌دانست، نه یک هویت.

اشتراکات فکری با نوال سعداوی در باب جایگاه زنان

هر دو این اندیشمندان به موضوع **زن و جنسیت** توجه ویژه‌ای داشتند:

• • زینب الغزالی** بر موضوع **ختنه زنان** به عنوان یک خشونت و آسیب مذهبی-اجتماعی تمرکز کرد.
  • نوال سعداوی** به **استثمار جنسی زنان** در تمامی طبقات، **خشونت جسمی** و استفاده تجاری از بدن زنان پرداخت و ریشه‌های مسائلی مانند روسپیگری را تحلیل کرد.

هر دو بر این باور بودند که **نادیده گرفتن یا کوچک شمردن این مسائل** به جامعه آسیب می‌زند و **آگاهی‌بخشی** ضروری است.