حجاج بن ارطاة: تفاوت میان نسخهها
(ابرابزار) |
(ابرابزار) |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== زندگی == | == زندگی == | ||
حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، از فقیهان، محدثان و قضات اهل کوفه و از حافظان حدیث در آن شهر بهشمار میرفت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> | حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، از فقیهان، محدثان و قضات اهل کوفه و از حافظان حدیث در آن شهر بهشمار میرفت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> در خصوص سال و محل تولد او، منابع اطلاعاتی منتشر نکردهاند اما [[ذهبی]]، گزارش کرده است که او در زمان حیات [[انس بن مالک]] به دنیا آمده است و از همین رو گفته میشود که او در اواخر قرن اول هجری متولد شده است.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref> | ||
نقل شده است که در شانزدهسالگی از وی استفتا میشد که نشاندهنده جایگاه علمی زودهنگام اوست. وی بعدها به منصب قضاء [[بصره]] منصوب شد.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref><ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او را نخستین کسی معرفی کردند که در [[خلافت عباسی]] به این مقام نائل آمده بود. همچنین گفته شده که او در طراحی نقشه [[بغداد]] در عصر [[منصور عباسی]] شرکت داشت و تعیین [[قبله]] [[مسجد جامع بغداد]] بر عهده او بود.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref> | نقل شده است که در شانزدهسالگی از وی استفتا میشد که نشاندهنده جایگاه علمی زودهنگام اوست. وی بعدها به منصب قضاء [[بصره]] منصوب شد.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref><ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او را نخستین کسی معرفی کردند که در [[خلافت عباسی]] به این مقام نائل آمده بود. همچنین گفته شده که او در طراحی نقشه [[بغداد]] در عصر [[منصور عباسی]] شرکت داشت و تعیین [[قبله]] [[مسجد جامع بغداد]] بر عهده او بود.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref> | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
برخی منابع رجالی، از جمله صاحب «''[[تهذیب التهذیب]]''»، او را متهم به [[خودخواهی]] دانسته و نقل کردهاند که در نقل [[حدیث]] تصرف میکرده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او توسط جمعی از رجالیون دیگر سنی نیز به [[تدلیس]] در حدیث، اشتباه در نقل و نقل احادیث [[حدیث مرسل|مرسل]] متهم شده است. با این همه برخی منابع متقدم وی را به [[صداقت]] و دقت در حدیث یاد کرده و ستوده شده است. این تعارض در میان رجالیون، توسط برخی پژوهشگران به دشمنی برخی رجالیون با اعتقادات او توجیه شده است. در منابع شیعی نیز به وثاقت او تصریحی نشده است و وضع او [[مجهول]] توصیف میشود.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref> | برخی منابع رجالی، از جمله صاحب «''[[تهذیب التهذیب]]''»، او را متهم به [[خودخواهی]] دانسته و نقل کردهاند که در نقل [[حدیث]] تصرف میکرده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن ارطاة}}</ref> او توسط جمعی از رجالیون دیگر سنی نیز به [[تدلیس]] در حدیث، اشتباه در نقل و نقل احادیث [[حدیث مرسل|مرسل]] متهم شده است. با این همه برخی منابع متقدم وی را به [[صداقت]] و دقت در حدیث یاد کرده و ستوده شده است. این تعارض در میان رجالیون، توسط برخی پژوهشگران به دشمنی برخی رجالیون با اعتقادات او توجیه شده است. در منابع شیعی نیز به وثاقت او تصریحی نشده است و وضع او [[مجهول]] توصیف میشود.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref> | ||
به گزارش منابع رجالی و تاریخی، حجاج از | به گزارش منابع رجالی و تاریخی، حجاج از برخی تابعین، از جمله [[عطا بن ابیرباح]]، [[عمرو بن شعیب]]، [[قتادة بن دعامة|قَتادة بن دُعامة]]، [[زید بن جبیر طائی]] و [[منصور بن معتمر|منصور بن مُعتمر]]، حدیث نقل کرده است. او همچنین از برخی مانند [[مجاهد]] و [[زهری|زُهْری]] و [[مکحول]]، با اینکه حدیث نشنیده، روایت نموده است. در میان منابع شیعی، [[شیخ طوسی]] او را از شاگردان [[محمد باقر]] و [[جعفر صادق]]، دو تن از امامان [[شیعه دوازدهامامی]] ذکر کرده است. کسان دیگری چون [[قهپائی]] او را تنها شاگرد محمد باقر دانستهاند. کسانی چون [[حماد بن زید]]، [[سفیان ثوری|سُفیان ثوری]]، [[هشیم بن بشیر|هُشَیم بن بشیر]]، [[یزید بن هارون]]، [[قیس بن سعد]]، [[منصور بن معتمر]] و بسیاری دیگر از او روایت نقل کردهاند.<ref>{{پک|محمدی|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن ارطاة نخعی}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
=== ارجاعات === | === ارجاعات === | ||
{{پانویس| | {{پانویس|۲|اندازه=ریز}} | ||
=== منابع === | === منابع === | ||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=محمدی|نام=عبدالکریم|مدخل=حجاج بن ارطاة|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۷۵|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصرالله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details/9463}} | |||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=محمدی|نام=عبدالکریم|مدخل=حجاج بن ارطاة|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۷۵|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، | |||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=حجاج بن ارطاة|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | * {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=حجاج بن ارطاة|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | ||
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی}} | {{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=خیر|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی}} | ||
نسخهٔ ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۲۳
حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، فقیه، محدث و قاضی و از حافظان حدیث در کوفه بود. وی در نوجوانی به مرتبه افتا رسید و سپس به قضاء بصره منصوب شد. در سال ۱۴۵ق/۷۶۲م در خراسان درگذشت.
زندگی
حجاج بن ارطاة بن ثور نخعی، مکنی به ابوارطاة، از فقیهان، محدثان و قضات اهل کوفه و از حافظان حدیث در آن شهر بهشمار میرفت.[۱] در خصوص سال و محل تولد او، منابع اطلاعاتی منتشر نکردهاند اما ذهبی، گزارش کرده است که او در زمان حیات انس بن مالک به دنیا آمده است و از همین رو گفته میشود که او در اواخر قرن اول هجری متولد شده است.[۲]
نقل شده است که در شانزدهسالگی از وی استفتا میشد که نشاندهنده جایگاه علمی زودهنگام اوست. وی بعدها به منصب قضاء بصره منصوب شد.[۳][۴] او را نخستین کسی معرفی کردند که در خلافت عباسی به این مقام نائل آمده بود. همچنین گفته شده که او در طراحی نقشه بغداد در عصر منصور عباسی شرکت داشت و تعیین قبله مسجد جامع بغداد بر عهده او بود.[۵]
درگذشت
سرانجام حجاج در سال ۱۴۵ق / ۷۶۲م در خراسان درگذشت.[۶] برخی سال مرگ او را ۱۴۹ یا ۱۵۰ و محل دفنش را به اختلاف بین ری یا خراسان گزارش کردهاند.[۷]
جایگاه در علم حدیث
برخی منابع رجالی، از جمله صاحب «تهذیب التهذیب»، او را متهم به خودخواهی دانسته و نقل کردهاند که در نقل حدیث تصرف میکرده است.[۸] او توسط جمعی از رجالیون دیگر سنی نیز به تدلیس در حدیث، اشتباه در نقل و نقل احادیث مرسل متهم شده است. با این همه برخی منابع متقدم وی را به صداقت و دقت در حدیث یاد کرده و ستوده شده است. این تعارض در میان رجالیون، توسط برخی پژوهشگران به دشمنی برخی رجالیون با اعتقادات او توجیه شده است. در منابع شیعی نیز به وثاقت او تصریحی نشده است و وضع او مجهول توصیف میشود.[۹]
به گزارش منابع رجالی و تاریخی، حجاج از برخی تابعین، از جمله عطا بن ابیرباح، عمرو بن شعیب، قَتادة بن دُعامة، زید بن جبیر طائی و منصور بن مُعتمر، حدیث نقل کرده است. او همچنین از برخی مانند مجاهد و زُهْری و مکحول، با اینکه حدیث نشنیده، روایت نموده است. در میان منابع شیعی، شیخ طوسی او را از شاگردان محمد باقر و جعفر صادق، دو تن از امامان شیعه دوازدهامامی ذکر کرده است. کسان دیگری چون قهپائی او را تنها شاگرد محمد باقر دانستهاند. کسانی چون حماد بن زید، سُفیان ثوری، هُشَیم بن بشیر، یزید بن هارون، قیس بن سعد، منصور بن معتمر و بسیاری دیگر از او روایت نقل کردهاند.[۱۰]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «حجاج بن ارطاة»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ محمدی، «حجاج بن ارطاة نخعی»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ محمدی، «حجاج بن ارطاة نخعی»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ اختری، «حجاج بن ارطاة»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ محمدی، «حجاج بن ارطاة نخعی»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ اختری، «حجاج بن ارطاة»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ محمدی، «حجاج بن ارطاة نخعی»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ اختری، «حجاج بن ارطاة»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ محمدی، «حجاج بن ارطاة نخعی»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ محمدی، «حجاج بن ارطاة نخعی»، دانشنامه جهان اسلام.
منابع
- محمدی، عبدالکریم (۱۳۷۵). «حجاج بن ارطاة». دانشنامه جهان اسلام. به کوشش حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصرالله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد. تهران: بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حجاج بن ارطاة». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.