حلال

حلال در فقه اسلامی به معنای امور مجاز و مباح است و در برابر حرام قرار دارد. این مفهوم هم در رفتارها و هم در اموال به کار می‌رود و به چیزهایی اشاره دارد که انجام یا استفاده از آن‌ها در شریعت مجاز است. در قرآن و روایات بر استفاده از روزی‌های حلال و شناخت احکام حلال و حرام تأکید شده است. همچنین در منابع اسلامی از حلال کردن حرام یا حرام کردن حلال به عنوان تغییر در احکام الهی یاد شده و از آن نهی شده است.

معنای اصطلاحی و لغوی

حلال در اصطلاح فقه اسلامی به معنای جایز و مباح است و در برابر حرام قرار دارد. هر کاری که انجام آن در شریعت اسلام مجاز باشد حلال شمرده می‌شود. همچنین مالی که از راه مشروع و مجاز به دست آمده باشد مال حلال نامیده می‌شود و در مقابل آن مال حرام قرار دارد که از راه‌های غیرمجاز حاصل شده است.

در منابع اسلامی

قرآن

در قرآن به استفاده از روزی‌های حلال و پاکیزه توصیه شده است. از جمله در آیه‌ای از سوره بقره مردم به خوردن از آنچه در زمین به صورت حلال و پاکیزه فراهم شده فراخوانده شده‌اند. در آیه‌ای از سوره مائده نیز بر استفاده از روزی‌های حلالی که خداوند فراهم کرده تأکید شده است. در برخی منابع حدیثی نیز آمده است که در کتاب الهی احکام مربوط به حلال و حرام و دیگر تکالیف دینی بیان شده است.

حدیث

در روایات بر اهمیت کسب و مصرف حلال تأکید شده است. در برخی گزارش‌ها آمده است که خوردن غذای حلال موجب صفای دل و تأثیرپذیری بیشتر انسان از پند و اندرز می‌شود و دعا را به اجابت نزدیک‌تر می‌سازد. در روایتی دیگر خردمند کسی معرفی شده است که دسترسی به مال حلال او را از سپاسگزاری بازندارد و در برابر امور حرام نیز شکیبایی خود را از دست ندهد. همچنین در برخی منابع حدیثی بر ضرورت شناخت احکام حلال و حرام و آگاهی از آن‌ها تأکید شده است.

در برخی روایات آمده است که اگر حلال و حرام در چیزی با یکدیگر آمیخته شوند، ممکن است حرام بر آن غلبه یابد. از این رو در متون دینی بر دقت در کسب و مصرف مال و پرهیز از امور شبهه‌ناک تأکید شده است.

حلال کردن حرام و حرام کردن حلال

در منابع اسلامی از حلال کردن امور حرام یا حرام کردن امور حلال به عنوان نوعی تغییر در احکام الهی یاد شده و از آن نهی شده است. در برخی آیات قرآن نسبت دادن دروغ به خدا از طریق اعلام خودسرانه حلال یا حرام نکوهش شده است. همچنین در آیاتی دیگر از حرام کردن نعمت‌هایی که خداوند حلال کرده نهی شده و چنین کاری به عنوان نسبت دادن نادرست به خداوند معرفی شده است. در برخی روایات نقل شده است که حلال آن چیزی است که خداوند آن را حلال قرار داده و حرام نیز آن چیزی است که خداوند آن را حرام کرده است و این احکام پس از بیان آن‌ها تغییرپذیر نیست. در گزارش‌هایی دیگر آمده است که با بعثت پیامبر اسلام و نزول قرآن، احکام حلال و حرام بیان شده و پس از آن پیامبری دیگر نخواهد آمد. در این روایات تأکید شده است که وظیفه پیامبر رساندن احکام الهی به مردم بوده و تغییر دادن آن‌ها در اختیار کسی نیست. در برخی منابع حدیثی همچنین از کسانی که در احکام الهی بر اساس رأی شخصی داوری می‌کنند انتقاد شده و گفته شده است که چنین رویکردی می‌تواند به تغییر دربرداشت از حلال و حرام بینجامد و موجب گمراهی شود. در روایاتی نیز تأکید شده است که احکام الهی تا زمانی که نسخ نشده باشند ثابت‌اند و کسی نمی‌تواند آن‌ها را تغییر دهد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حلال». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.