دعبل خزاعی: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «'''دعبل خزاعی''' شاعر برجسته سده دوم و سوم هجری بود که به مدایح مذهبی و اشعار انتقادی شهرت داشت. پیوند او با علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان امامیه، و قصیده مشهور «مدارس آیات» مهمترین عناصر زندگی ادبی او به شمار میروند. زندگی و مرگ ا...» ایجاد کرد) |
(+ 12 رده (هاتکت)، ابرابزار) |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''دعبل خزاعی''' شاعر برجسته سده دوم و سوم هجری بود که به مدایح مذهبی و اشعار انتقادی شهرت داشت. پیوند او با [[علی بن موسی الرضا]]، امام هشتم شیعیان [[امامیه]]، و قصیده مشهور «[[مدارس آیات]]» مهمترین عناصر زندگی ادبی او | '''دعبل خزاعی''' شاعر برجسته سده دوم و سوم هجری بود که به مدایح مذهبی و اشعار انتقادی شهرت داشت. پیوند او با [[علی بن موسی الرضا]]، امام هشتم شیعیان [[امامیه]]، و قصیده مشهور «[[مدارس آیات]]» مهمترین عناصر زندگی ادبی او بهشمار میروند. زندگی و مرگ او با حکایتهای تاریخی و روایی فراوانی همراه شده که در منابع گوناگون به شکلهای متفاوت نقل شدهاند. | ||
== زندگی == | == زندگی == | ||
دعبل بن علی بن رزین خزاعی، شاعر و ادیب [[کوفه|کوفی]] در سده دوم و سوم هجری بود که بخش عمده زندگی خود را به سرودن اشعار سیاسی و مذهبی گذراند. او در سال ۱۴۸ هجری در کوفه زاده شد و مدتی در [[بغداد]] اقامت داشت. منابع رجالی [[شیعه]] مانند آثار نجاشی و طوسی او را در شمار یاران [[علی بن موسی الرضا]]، امام هشتم شیعیان امامیه، آوردهاند و بر دانش و قدرت سخنوری او تأکید کردهاند. دعبل به صراحت لهجه و هجو حکمرانان شهرت داشت و مجموعهای از [[خلفای عباسی]]، از جمله [[هارون الرشید|رشید]]، [[مأمون]]، [[معتصم]] و [[واثق]]، در شمار کسانی بودند که هدف اشعار انتقادی او قرار گرفتند. گزارشها حاکی است که او در سال | دعبل بن علی بن رزین خزاعی، شاعر و ادیب [[کوفه|کوفی]] در سده دوم و سوم هجری بود که بخش عمده زندگی خود را به سرودن اشعار سیاسی و مذهبی گذراند. او در سال ۱۴۸ هجری در کوفه زاده شد و مدتی در [[بغداد]] اقامت داشت. منابع رجالی [[شیعه]] مانند آثار نجاشی و طوسی او را در شمار یاران [[علی بن موسی الرضا]]، امام هشتم شیعیان امامیه، آوردهاند و بر دانش و قدرت سخنوری او تأکید کردهاند. دعبل به صراحت لهجه و هجو حکمرانان شهرت داشت و مجموعهای از [[خلفای عباسی]]، از جمله [[هارون الرشید|رشید]]، [[مأمون]]، [[معتصم]] و [[واثق]]، در شمار کسانی بودند که هدف اشعار انتقادی او قرار گرفتند. گزارشها حاکی است که او در سال ۲۴۶ یا ۲۴۸ هجری به دستور معتصم در منطقه طیب، میان [[واسط]] و [[اهواز]]، به قتل رسید؛ هرچند برخی منابع محل درگذشت او را شوش دانستهاند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دعبل}}</ref> | ||
در منابع متأخر داستانهایی | در منابع متأخر داستانهایی دربارهٔ سفرهای دعبل، شهرت ناگهانی قصیده مدارس آیات، و برخورد گروههایی از مردم با او نقل شده است. از جمله حکایتهایی دربارهٔ برخورد راهزنان با کاروان دعبل و استرداد اموال به سبب شناخت اشعار او، یا درخواست مردم قم برای شنیدن قصیده و علاقه ایشان به جامهای منسوب به امام. همچنین گزارشهایی دربارهٔ پیوند دادن آن جامه به رویدادهای شفابخشی آمده است. این روایتها جنبه ادبی و روایی داشته و در منابع شیعی و ادبی نقل شدهاند، اما جایگاه تاریخی آنها محل بررسی است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دعبل}}</ref> | ||
== آثار == | == آثار == | ||
دعبل از شاعران برجسته جریان سیاسی-ادبی شیعه در عصر عباسی بود. مدایح او | دعبل از شاعران برجسته جریان سیاسی-ادبی شیعه در عصر عباسی بود. مدایح او دربارهٔ خاندان پیامبر و نیز هجویههای تندش علیه حکمرانان، جایگاهی ویژه در شعر سیاسی عربی به او بخشیده است. سبک او ترکیبی از عاطفه مذهبی، نقد اجتماعی، و استناد به تاریخ صدر اسلام است. دیوان او بعدها توسط ادیبان مختلف گردآوری شده و بخشهایی از اشعارش در منابع قرون بعدی پراکنده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دعبل}}</ref> | ||
مشهورترین اثر دعبل، قصیده «مدارس آیات» است که در مدح علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان امامیه، سروده شد و در منابعی مانند الاغانی نقل گردیده است. این قصیده حدود | مشهورترین اثر دعبل، قصیده «مدارس آیات» است که در مدح علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان امامیه، سروده شد و در منابعی مانند الاغانی نقل گردیده است. این قصیده حدود ۱۲۰ بیت دارد. در روایتی تاریخی آمده است که دعبل این قصیده را در مرو برای امام خواند و ابیاتی دربارهٔ وضعیت خاندان پیامبر و نقد حکومتهای پس از او را در آن گنجاند. همچنین در برخی منابع نقل شده است که امام دو بیت دربارهٔ دفن خود در طوس به این قصیده افزود. این بخشها از نظر تاریخی و ادبی مورد توجه پژوهشگران بودهاند، ولی روایتهای مربوط به آنها، همچون بسیاری از حکایتهای ادبی-مذهبی، با داوریهای متفاوتی ارزیابی شدهاند.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=دعبل}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
=== منابع === | === منابع === | ||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=دعبل|دانشنامه=[[ | * {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|پیوند نویسنده=|ویراستار=|مقاله=دعبل|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|عنوان جلد=دایرةالمعارف جامع اسلامی|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | ||
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}} | {{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}} | ||
[[رده:دعبل خزاعی| ]] | |||
[[رده:اهالی بغداد]] | |||
[[رده:اهالی کوفه]] | |||
[[رده:خاندان خزاعی]] | |||
[[رده:درگذشتگان ۲۴۶ (قمری)]] | |||
[[رده:درگذشتگان ۲۴۸ (قمری)]] | |||
[[رده:زادگان ۱۴۸ (قمری)]] | |||
[[رده:شاعران اهل عراق]] | |||
[[رده:شاعران زبان عربی قرون وسطی]] | |||
[[رده:شاعران شیعه دوازدهامامی]] | |||
[[رده:شاگردان علی بن موسی الرضا]] | |||
[[رده:کشتگان در عراق]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۳:۰۷
دعبل خزاعی شاعر برجسته سده دوم و سوم هجری بود که به مدایح مذهبی و اشعار انتقادی شهرت داشت. پیوند او با علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان امامیه، و قصیده مشهور «مدارس آیات» مهمترین عناصر زندگی ادبی او بهشمار میروند. زندگی و مرگ او با حکایتهای تاریخی و روایی فراوانی همراه شده که در منابع گوناگون به شکلهای متفاوت نقل شدهاند.
زندگی
دعبل بن علی بن رزین خزاعی، شاعر و ادیب کوفی در سده دوم و سوم هجری بود که بخش عمده زندگی خود را به سرودن اشعار سیاسی و مذهبی گذراند. او در سال ۱۴۸ هجری در کوفه زاده شد و مدتی در بغداد اقامت داشت. منابع رجالی شیعه مانند آثار نجاشی و طوسی او را در شمار یاران علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان امامیه، آوردهاند و بر دانش و قدرت سخنوری او تأکید کردهاند. دعبل به صراحت لهجه و هجو حکمرانان شهرت داشت و مجموعهای از خلفای عباسی، از جمله رشید، مأمون، معتصم و واثق، در شمار کسانی بودند که هدف اشعار انتقادی او قرار گرفتند. گزارشها حاکی است که او در سال ۲۴۶ یا ۲۴۸ هجری به دستور معتصم در منطقه طیب، میان واسط و اهواز، به قتل رسید؛ هرچند برخی منابع محل درگذشت او را شوش دانستهاند.[۱]
در منابع متأخر داستانهایی دربارهٔ سفرهای دعبل، شهرت ناگهانی قصیده مدارس آیات، و برخورد گروههایی از مردم با او نقل شده است. از جمله حکایتهایی دربارهٔ برخورد راهزنان با کاروان دعبل و استرداد اموال به سبب شناخت اشعار او، یا درخواست مردم قم برای شنیدن قصیده و علاقه ایشان به جامهای منسوب به امام. همچنین گزارشهایی دربارهٔ پیوند دادن آن جامه به رویدادهای شفابخشی آمده است. این روایتها جنبه ادبی و روایی داشته و در منابع شیعی و ادبی نقل شدهاند، اما جایگاه تاریخی آنها محل بررسی است.[۲]
آثار
دعبل از شاعران برجسته جریان سیاسی-ادبی شیعه در عصر عباسی بود. مدایح او دربارهٔ خاندان پیامبر و نیز هجویههای تندش علیه حکمرانان، جایگاهی ویژه در شعر سیاسی عربی به او بخشیده است. سبک او ترکیبی از عاطفه مذهبی، نقد اجتماعی، و استناد به تاریخ صدر اسلام است. دیوان او بعدها توسط ادیبان مختلف گردآوری شده و بخشهایی از اشعارش در منابع قرون بعدی پراکنده است.[۳]
مشهورترین اثر دعبل، قصیده «مدارس آیات» است که در مدح علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان امامیه، سروده شد و در منابعی مانند الاغانی نقل گردیده است. این قصیده حدود ۱۲۰ بیت دارد. در روایتی تاریخی آمده است که دعبل این قصیده را در مرو برای امام خواند و ابیاتی دربارهٔ وضعیت خاندان پیامبر و نقد حکومتهای پس از او را در آن گنجاند. همچنین در برخی منابع نقل شده است که امام دو بیت دربارهٔ دفن خود در طوس به این قصیده افزود. این بخشها از نظر تاریخی و ادبی مورد توجه پژوهشگران بودهاند، ولی روایتهای مربوط به آنها، همچون بسیاری از حکایتهای ادبی-مذهبی، با داوریهای متفاوتی ارزیابی شدهاند.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «دعبل». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.