زید بن صوحان

زید بن صوحان عبدی از قبیله عبدالقیس، از چهره‌های شناخته‌شده شیعی در کوفه و از یاران نزدیک علی بن ابی‌طالب بود. در منابع از او به عنوان فردی پرهیزکار و شجاع یاد شده و نقل شده است که در یکی از جنگ‌ها یک دست خود را از دست داد و سرانجام در جنگ جمل کشته شد. او از معترضان به سیاست‌های عثمان بود و به همین سبب به شام تبعید شد. همچنین مکاتبه‌ای میان او و عایشه دربارهٔ ماندن در کوفه و موضع‌گیری در برابر علی نقل شده است.

زندگی

زید بن صوحان عبدی، منسوب به قبیله عبدقیس از شاخه‌های قبیله بزرگ ربیعه، از یاران برجسته علی بن ابی‌طالب و از بزرگان شیعه معرفی شده است. در توصیف او، جمع میان تقوای درونی، شهامت و توانایی در گفتار و عمل برجسته دانسته شده و گزارش‌هایی نیز دربارهٔ ستایش پیامبر اسلام از او آمده است. همچنین نقل شده است که یکی از دست‌های او پیش از خودش به بهشت خواهد رفت و این را به از دست دادن یک دست او در جنگ قادسیه یا نهاوند مرتبط دانسته‌اند.

زید بن صوحان از معترضان به عثمان به‌شمار آمده و از او نقل شده است که عثمان را به انحراف متهم می‌کرد و پیامد آن را انحراف جامعه می‌دانست. بنا بر گزارش، همین اعتراض‌ها سبب شد عثمان فرمان تبعید او به شام را صادر کند. همچنین آمده است که زید هنگام حرکت، چون خود را در آستانه آوارگی دید، همسرش را طلاق داد و سپس راهی شام شد.

زید را از اهالی کوفه دانسته‌اند و گزارش شده است که هنگام حرکت عایشه به سوی بصره، او به چند تن از کوفیان از جمله زید نامه نوشت و از او خواست در خانه بنشیند و مردم را از علی بازگرداند تا دستور بعدی برسد. زید در پاسخ، با استناد به آیه «وَ قَرْنَ فی بُیوتِکُنَّ» وظیفه عایشه را ماندن در خانه دانست و در مقابل، وظیفه خود و دیگران را بر پایه آیه «وَ قاتِلوهُمْ حَتّی لا تَکُونَ فِتْنَةٌ» مقابله با فتنه معرفی کرد و نامه را با سلام پایان داد.

در برخی گزارش‌های تاریخی آمده است که در یکی از جنگ‌ها که سلمان فارسی فرمانده سپاه بود، به زید گفته شد پیشاپیش بایستد تا دیگران به او اقتدا کنند و پس از نماز نیز از او خواسته شد مردم را موعظه کند. زید در جنگ جمل پرچمدار قبیله ربیعه معرفی شده و گفته شده است که او و برادرش سیحان بن صوحان در رکاب علی کشته شدند. همچنین نقل شده است که علی بر بالین او آمد و از او به عنوان فردی سبکبار و سودمند در پشتیبانی از حق یاد کرد و زید نیز در پاسخ، بر شناخت علی از خدا و آشنایی او با قرآن تأکید کرد و گفت همراهی‌اش از سر تقلید نبوده است.

نقل حدیث و وصیت

در ادامه همین نقل، زید گفته است که این موضع را از ام‌سلمه، همسر پیامبر، شنیده که حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه…» را از پیامبر روایت کرده است. همچنین گزارش شده است که زید هنگام مرگ وصیت کرد خون را از بدنش نشویند و با همان لباس خون‌آلود دفن شود تا در قیامت آن را به عنوان مدرک در محاکمه مخالفان خود ارائه کند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «زید». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.