ثمامیه

ثُمامیّه گروهی از معتزله و از پیروان ثمامه بن اشرس بود که دیدگاه‌های ویژه‌ای دربارهٔ افعال انسان، ماهیت معرفت، سرنوشت کافران و ماهیت جهان ارائه می‌کرد. آنان افعال انسان را فاقد فاعل دانسته و معتقد بودند اعمال به خودی خود پدید می‌آیند. در باور آنان، معرفت نتیجه نظر است و نظر پیش از ورود شرع واجب شمرده می‌شود. این گروه دربارهٔ سرنوشت پیروان ادیان مختلف، کودکان و چهارپایان نظری مستقل داشتند و جهان را قدیم می‌دانستند.

عقاید و باورها

ثُمامیّه از گروه‌های وابسته به جریان معتزله و منسوب به ثمامه بن اشرس نمیری بود. آنان معتقد بودند افعال انسان فاعلی ندارد و اعمال بدون دخالت آفریننده پدید می‌آیند. از نظر آنان معرفت حاصل نظر است و نظر پیش از شرع واجب شمرده می‌شود. همچنین باور داشتند پیروان یهود، نصاری، مجوس، زنادقه، کودکان و چهارپایان در جهان دیگر نه به بهشت می‌روند و نه به دوزخ، بلکه دچار نیستی می‌شوند.

در باور این گروه، استطاعت به معنای سلامت اعضا از آفات و توانایی بیش از انجام فعل تعریف می‌شد. همچنین گفته می‌شد هر کافری که آفریننده خویش را نشناسد، در حکم معذور است. آنان معرفت را امری ضروری می‌دانستند و برای انسان تنها ارادهٔ فعلی قائل بودند. در این مکتب، جز ارادهٔ انسان، همه چیز حادث دانسته می‌شد بدون آنکه پدیدآورنده‌ای برای آن تعریف شود.

ثُمامیّه جهان و آفرینش آن را فعلی می‌دانستند که از سوی خدا به‌صورت طبیعی و بالایجاب صادر شده و از این جهت به قدم عالم قائل بودند. بر پایهٔ این دیدگاه، وجود جهان نیازمند حادث‌کننده‌ای مستقل دانسته نمی‌شد و آفرینش امری ذاتی و همیشگی تلقی می‌گشت.

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ثُمامیّه». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.