آبشخاتون: تفاوت میان نسخهها
(ابرابزار) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''آبشخاتون''' (/a({{درشت|ā}})be{{درشت|š}}x{{درشت|ā}}{{درشت|ū}}n/) (حک. ۶۶۳–۶۸۴ ه.ق) از زنان ملکه و فرمانروای قرن هفتم هجری بود و آخرین حاکم فارس از خانواده اتابکان فارس یا سلغریان بهشمار میرفت. او دوران حکومت نسبتاً طولانی داشت و با چالشهای سیاسی و اقتصادی مهمی در فارس مواجه شد. | '''آبشخاتون''' (/a({{درشت|ā}})be{{درشت|š}}x{{درشت|ā}}{{درشت|ū}}n/) (حک. ۶۶۳–۶۸۴ ه.ق) از زنان ملکه و فرمانروای قرن هفتم هجری بود و آخرین حاکم فارس از خانواده [[سلغریان|اتابکان فارس]] یا سلغریان بهشمار میرفت. او دوران حکومت نسبتاً طولانی داشت و با چالشهای سیاسی و اقتصادی مهمی در فارس مواجه شد. | ||
== زندگی و خاندان == | == زندگی و خاندان == | ||
آبشخاتون دختر اتابک سعد بن ابیبکر و ترکانخاتون و نوه دختری بُراق حاجب بود و همسر هولاکوخان مغول بود. او در سال ۶۶۲ ه.ق پس از درگذشت سلجوق | آبشخاتون دختر [[اتابک سعد بن ابیبکر]] و [[ترکانخاتون]] و نوه دختری بُراق حاجب بود و همسر هولاکوخان مغول بود. او در سال ۶۶۲ ه.ق پس از درگذشت [[سلجوق شاه]]، در سن پایین به حکمرانی فارس رسید و ۲۲ سال بر این منطقه حکمرانی کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=زنان فرمانروا در دولتهای اسلامی|سال=1374|نام=بحریه|نام خانوادگی=اُچوک|مترجم=محمدتقی امامی|ناشر=کورش|صفحه=219-225|مکان=تهران}}</ref> | ||
آبشخاتون موضوع اشعار شاعران نیز بوده است؛ سعدی وی را در غزلی مدح کرده و عبداللّه بن فضلاللّه شیرازی معروف به وصافالحضره در مرگ او مرثیه سروده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ وصافالحضره در احوال سلاطین مغول|سال=1338|نام=عبداللّه|نام خانوادگی=وصافالحضره|به اهتمام=محمدمهدی اصفهانی|جلد=2|صفحه=222|مکان=تهران}}</ref> | آبشخاتون موضوع اشعار شاعران نیز بوده است؛ سعدی وی را در غزلی مدح کرده و عبداللّه بن فضلاللّه شیرازی معروف به وصافالحضره در مرگ او مرثیه سروده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ وصافالحضره در احوال سلاطین مغول|سال=1338|نام=عبداللّه|نام خانوادگی=وصافالحضره|به اهتمام=محمدمهدی اصفهانی|جلد=2|صفحه=222|مکان=تهران}}</ref> | ||
=== دوران حکومت === | === دوران حکومت === | ||
پس از قتل سلجوق شاه به دست مغولان و نبود وارث مرد از خاندان سلغری، آبشخاتون در ۶۶۳ ه.ق به اتابکی فارس برگزیده شد. هلاکوخان برای تسهیل اداره فارس، او را برای پسرش منگو تیمور خواستگاری کرد و با ازدواج آنها، فارس به متصرفات مغولان افزوده شد. در دوران حکومت او، شورشهایی مانند ادعای مهدویت قاضی سید شرفالدین ابراهیم سرکوب شد، اما مشکلات اقتصادی و خراج سنگین مردم همچنان ادامه یافت. ایلخانان مغول کارگزاران خود را به فارس گسیل کردند و آبشخاتون از اعمال مستقیم قدرت بهطور مؤثر محروم شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شیرازنامه|سال=1310|نام=ابوالعباس احمد|نام خانوادگی=زرکوب شیرازی|به اهتمام=بهمن کریمی|صفحه=64-71|مکان=شیراز}}</ref> | پس از قتل سلجوق شاه به دست [[مغولان]] و نبود وارث مرد از خاندان سلغری، آبشخاتون در ۶۶۳ ه.ق به اتابکی فارس برگزیده شد. [[هلاکوخان]] برای تسهیل اداره فارس، او را برای پسرش [[منگو تیمور]] خواستگاری کرد و با ازدواج آنها، فارس به متصرفات مغولان افزوده شد. در دوران حکومت او، شورشهایی مانند ادعای [[مهدویت]] قاضی [[سید شرفالدین ابراهیم]] سرکوب شد، اما مشکلات اقتصادی و خراج سنگین مردم همچنان ادامه یافت. [[ایلخانان مغول]] کارگزاران خود را به فارس گسیل کردند و آبشخاتون از اعمال مستقیم قدرت بهطور مؤثر محروم شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شیرازنامه|سال=1310|نام=ابوالعباس احمد|نام خانوادگی=زرکوب شیرازی|به اهتمام=بهمن کریمی|صفحه=64-71|مکان=شیراز}}</ref> | ||
با مرگ سلطان احمد تکودار و جانشینی ارغون | با مرگ [[سلطان احمد تکودار]] و جانشینی [[ارغون خان]]، آبشخاتون حق دخالت در امور حکومتی نداشت و تنها به عنوان اتابکی تشریفاتی باقی ماند. او با گماردن نزدیکانش به حکومت نواحی، اقدام به ضبط زمینها و اعمال قدرت محلی کرد که موجب نارضایتی مردم شد. در این دوره، فردی به نام سید عمادالدین به قتل رسید و آبشخاتون به تبریز احضار و محاکمه شد. او محکوم به پرداخت جریمههای مالی شد و در همان شهر درگذشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=زنان نامی در تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی|سال=1382|نام=عبدالرحیم|نام خانوادگی=عقیقی بخشایشی|همکار=حبیبه عقیقی بخشایشی|صفحه=591|مکان=تهران}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ مفصل ایران: از استیلای مغول تا اعلان مشروطیت|سال=1312|نام=عباس|نام خانوادگی=اقبال آشتیانی|جلد=1|صفحه=395|مکان=تهران}}</ref> | ||
== درگذشت == | == درگذشت == | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
== آثار و بناها == | == آثار و بناها == | ||
از آثار باقیمانده از آبشخاتون در شیراز میتوان مدرسهای در کوی طناببافان و کاروانسرای معروف به رباط آبش را نام برد. همچنین هشت سکه از دوران حکومت او موجود است که پنج سکه در موزه بریتانیا و سه سکه در ترکیه نگهداری میشوند. | از آثار باقیمانده از آبشخاتون در شیراز میتوان مدرسهای در کوی طناببافان و کاروانسرای معروف به رباط آبش را نام برد. همچنین هشت سکه از دوران حکومت او موجود است که پنج سکه در [[موزه بریتانیا]] و سه سکه در [[ترکیه]] نگهداری میشوند. | ||
بنای معروف به آبشخاتون در | بنای معروف به آبشخاتون در [[شیراز]]، در محله دروازه قصابخانه واقع شده و بنای چهارضلعی آن با [[گنبد]] حدود ۲۰ متر، کاشیکاری و کتیبههایی دارد. این بنا در دی ماه ۱۳۱۰ ش. در [[فهرست آثار ملی ایران]] ثبت شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مشاهیر زنان ایرانی و پارسیگوی، از آغاز تا مشروطه|سال=1374|نام=محمدحسن|نام خانوادگی=رجبی|صفحه=11|مکان=تهران}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{پانویس|۲}} | {{پانویس|۲}} | ||
نسخهٔ ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۳۱
آبشخاتون (/a(ā)bešxāūn/) (حک. ۶۶۳–۶۸۴ ه.ق) از زنان ملکه و فرمانروای قرن هفتم هجری بود و آخرین حاکم فارس از خانواده اتابکان فارس یا سلغریان بهشمار میرفت. او دوران حکومت نسبتاً طولانی داشت و با چالشهای سیاسی و اقتصادی مهمی در فارس مواجه شد.
زندگی و خاندان
آبشخاتون دختر اتابک سعد بن ابیبکر و ترکانخاتون و نوه دختری بُراق حاجب بود و همسر هولاکوخان مغول بود. او در سال ۶۶۲ ه.ق پس از درگذشت سلجوق شاه، در سن پایین به حکمرانی فارس رسید و ۲۲ سال بر این منطقه حکمرانی کرد.[۱]
آبشخاتون موضوع اشعار شاعران نیز بوده است؛ سعدی وی را در غزلی مدح کرده و عبداللّه بن فضلاللّه شیرازی معروف به وصافالحضره در مرگ او مرثیه سروده است.[۲]
دوران حکومت
پس از قتل سلجوق شاه به دست مغولان و نبود وارث مرد از خاندان سلغری، آبشخاتون در ۶۶۳ ه.ق به اتابکی فارس برگزیده شد. هلاکوخان برای تسهیل اداره فارس، او را برای پسرش منگو تیمور خواستگاری کرد و با ازدواج آنها، فارس به متصرفات مغولان افزوده شد. در دوران حکومت او، شورشهایی مانند ادعای مهدویت قاضی سید شرفالدین ابراهیم سرکوب شد، اما مشکلات اقتصادی و خراج سنگین مردم همچنان ادامه یافت. ایلخانان مغول کارگزاران خود را به فارس گسیل کردند و آبشخاتون از اعمال مستقیم قدرت بهطور مؤثر محروم شد.[۳]
با مرگ سلطان احمد تکودار و جانشینی ارغون خان، آبشخاتون حق دخالت در امور حکومتی نداشت و تنها به عنوان اتابکی تشریفاتی باقی ماند. او با گماردن نزدیکانش به حکومت نواحی، اقدام به ضبط زمینها و اعمال قدرت محلی کرد که موجب نارضایتی مردم شد. در این دوره، فردی به نام سید عمادالدین به قتل رسید و آبشخاتون به تبریز احضار و محاکمه شد. او محکوم به پرداخت جریمههای مالی شد و در همان شهر درگذشت.[۴][۵]
درگذشت
تاریخ دقیق مرگ آبشخاتون محل اختلاف است و منابع مختلف سالهای ۶۸۴ تا ۶۸۶ ه.ق را ذکر کردهاند. او به رسم مغولان با زر و زیور دفن شد و عایداتش طبق وصیت به دختران، غلامان و شاهزادگان تعلق گرفت.[۶]
آثار و بناها
از آثار باقیمانده از آبشخاتون در شیراز میتوان مدرسهای در کوی طناببافان و کاروانسرای معروف به رباط آبش را نام برد. همچنین هشت سکه از دوران حکومت او موجود است که پنج سکه در موزه بریتانیا و سه سکه در ترکیه نگهداری میشوند.
بنای معروف به آبشخاتون در شیراز، در محله دروازه قصابخانه واقع شده و بنای چهارضلعی آن با گنبد حدود ۲۰ متر، کاشیکاری و کتیبههایی دارد. این بنا در دی ماه ۱۳۱۰ ش. در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.[۷]
منابع
- ↑ اُچوک، بحریه (۱۳۷۴). زنان فرمانروا در دولتهای اسلامی. ترجمهٔ محمدتقی امامی. تهران: کورش. ص. ۲۱۹-۲۲۵.
- ↑ وصافالحضره، عبداللّه (۱۳۳۸). تاریخ وصافالحضره در احوال سلاطین مغول. ج. ۲. تهران. ص. ۲۲۲. از پارامتر ناشناخته
|به اهتمام=صرفنظر شد (کمک) - ↑ زرکوب شیرازی، ابوالعباس احمد (۱۳۱۰). شیرازنامه. شیراز. ص. ۶۴-۷۱. از پارامتر ناشناخته
|به اهتمام=صرفنظر شد (کمک) - ↑ عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم (۱۳۸۲). زنان نامی در تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران. ص. ۵۹۱. از پارامتر ناشناخته
|همکار=صرفنظر شد (کمک) - ↑ اقبال آشتیانی، عباس (۱۳۱۲). تاریخ مفصل ایران: از استیلای مغول تا اعلان مشروطیت. ج. ۱. تهران. ص. ۳۹۵.
- ↑ جنیّد شیرازی، معینالدین (۱۳۲۸). شدالازار. تهران. ص. ۲۱۷. از پارامتر ناشناخته
|به کوشش=صرفنظر شد (کمک) - ↑ رجبی، محمدحسن (۱۳۷۴). مشاهیر زنان ایرانی و پارسیگوی، از آغاز تا مشروطه. تهران. ص. ۱۱.