|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
آبشخاتون: تفاوت میان نسخهها
(ابرابزار) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''آبشخاتون''' (/a({{درشت|ā}})be{{درشت|š}}x{{درشت|ā}}{{درشت|ū}}n/) (حک. ۶۶۳–۶۸۴ ه.ق) از زنان ملکه و فرمانروای قرن هفتم هجری بود و آخرین حاکم فارس از خانواده اتابکان فارس یا سلغریان بهشمار میرفت. او دوران حکومت نسبتاً طولانی داشت و با چالشهای سیاسی و اقتصادی مهمی در فارس مواجه شد. | '''آبشخاتون''' (/a({{درشت|ā}})be{{درشت|š}}x{{درشت|ā}}{{درشت|ū}}n/) (حک. ۶۶۳–۶۸۴ ه.ق) از زنان ملکه و فرمانروای قرن هفتم هجری بود و آخرین حاکم فارس از خانواده [[سلغریان|اتابکان فارس]] یا سلغریان بهشمار میرفت. او دوران حکومت نسبتاً طولانی داشت و با چالشهای سیاسی و اقتصادی مهمی در فارس مواجه شد. | ||
== زندگی و خاندان == | == زندگی و خاندان == | ||
آبشخاتون دختر اتابک سعد بن ابیبکر و ترکانخاتون و نوه دختری بُراق حاجب بود و همسر هولاکوخان مغول بود. او در سال ۶۶۲ ه.ق پس از درگذشت سلجوق | آبشخاتون دختر [[اتابک سعد بن ابیبکر]] و [[ترکانخاتون]] و نوه دختری بُراق حاجب بود و همسر هولاکوخان مغول بود. او در سال ۶۶۲ ه.ق پس از درگذشت [[سلجوق شاه]]، در سن پایین به حکمرانی فارس رسید و ۲۲ سال بر این منطقه حکمرانی کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=زنان فرمانروا در دولتهای اسلامی|سال=1374|نام=بحریه|نام خانوادگی=اُچوک|مترجم=محمدتقی امامی|ناشر=کورش|صفحه=219-225|مکان=تهران}}</ref> | ||
آبشخاتون موضوع اشعار شاعران نیز بوده است؛ سعدی وی را در غزلی مدح کرده و عبداللّه بن فضلاللّه شیرازی معروف به وصافالحضره در مرگ او مرثیه سروده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ وصافالحضره در احوال سلاطین مغول|سال=1338|نام=عبداللّه|نام خانوادگی=وصافالحضره|به اهتمام=محمدمهدی اصفهانی|جلد=2|صفحه=222|مکان=تهران}}</ref> | آبشخاتون موضوع اشعار شاعران نیز بوده است؛ سعدی وی را در غزلی مدح کرده و عبداللّه بن فضلاللّه شیرازی معروف به وصافالحضره در مرگ او مرثیه سروده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ وصافالحضره در احوال سلاطین مغول|سال=1338|نام=عبداللّه|نام خانوادگی=وصافالحضره|به اهتمام=محمدمهدی اصفهانی|جلد=2|صفحه=222|مکان=تهران}}</ref> | ||
=== دوران حکومت === | === دوران حکومت === | ||
پس از قتل سلجوق شاه به دست مغولان و نبود وارث مرد از خاندان سلغری، آبشخاتون در ۶۶۳ ه.ق به اتابکی فارس برگزیده شد. هلاکوخان برای تسهیل اداره فارس، او را برای پسرش منگو تیمور خواستگاری کرد و با ازدواج آنها، فارس به متصرفات مغولان افزوده شد. در دوران حکومت او، شورشهایی مانند ادعای مهدویت قاضی سید شرفالدین ابراهیم سرکوب شد، اما مشکلات اقتصادی و خراج سنگین مردم همچنان ادامه یافت. ایلخانان مغول کارگزاران خود را به فارس گسیل کردند و آبشخاتون از اعمال مستقیم قدرت بهطور مؤثر محروم شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شیرازنامه|سال=1310|نام=ابوالعباس احمد|نام خانوادگی=زرکوب شیرازی|به اهتمام=بهمن کریمی|صفحه=64-71|مکان=شیراز}}</ref> | پس از قتل سلجوق شاه به دست [[مغولان]] و نبود وارث مرد از خاندان سلغری، آبشخاتون در ۶۶۳ ه.ق به اتابکی فارس برگزیده شد. [[هلاکوخان]] برای تسهیل اداره فارس، او را برای پسرش [[منگو تیمور]] خواستگاری کرد و با ازدواج آنها، فارس به متصرفات مغولان افزوده شد. در دوران حکومت او، شورشهایی مانند ادعای [[مهدویت]] قاضی [[سید شرفالدین ابراهیم]] سرکوب شد، اما مشکلات اقتصادی و خراج سنگین مردم همچنان ادامه یافت. [[ایلخانان مغول]] کارگزاران خود را به فارس گسیل کردند و آبشخاتون از اعمال مستقیم قدرت بهطور مؤثر محروم شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=شیرازنامه|سال=1310|نام=ابوالعباس احمد|نام خانوادگی=زرکوب شیرازی|به اهتمام=بهمن کریمی|صفحه=64-71|مکان=شیراز}}</ref> | ||
با مرگ سلطان احمد تکودار و جانشینی ارغون | با مرگ [[سلطان احمد تکودار]] و جانشینی [[ارغون خان]]، آبشخاتون حق دخالت در امور حکومتی نداشت و تنها به عنوان اتابکی تشریفاتی باقی ماند. او با گماردن نزدیکانش به حکومت نواحی، اقدام به ضبط زمینها و اعمال قدرت محلی کرد که موجب نارضایتی مردم شد. در این دوره، فردی به نام سید عمادالدین به قتل رسید و آبشخاتون به تبریز احضار و محاکمه شد. او محکوم به پرداخت جریمههای مالی شد و در همان شهر درگذشت.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=زنان نامی در تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی|سال=1382|نام=عبدالرحیم|نام خانوادگی=عقیقی بخشایشی|همکار=حبیبه عقیقی بخشایشی|صفحه=591|مکان=تهران}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ مفصل ایران: از استیلای مغول تا اعلان مشروطیت|سال=1312|نام=عباس|نام خانوادگی=اقبال آشتیانی|جلد=1|صفحه=395|مکان=تهران}}</ref> | ||
== درگذشت == | == درگذشت == | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
== آثار و بناها == | == آثار و بناها == | ||
از آثار باقیمانده از آبشخاتون در شیراز میتوان مدرسهای در کوی طناببافان و کاروانسرای معروف به رباط آبش را نام برد. همچنین هشت سکه از دوران حکومت او موجود است که پنج سکه در موزه بریتانیا و سه سکه در ترکیه نگهداری میشوند. | از آثار باقیمانده از آبشخاتون در شیراز میتوان مدرسهای در کوی طناببافان و کاروانسرای معروف به رباط آبش را نام برد. همچنین هشت سکه از دوران حکومت او موجود است که پنج سکه در [[موزه بریتانیا]] و سه سکه در [[ترکیه]] نگهداری میشوند. | ||
بنای معروف به آبشخاتون در | بنای معروف به آبشخاتون در [[شیراز]]، در محله دروازه قصابخانه واقع شده و بنای چهارضلعی آن با [[گنبد]] حدود ۲۰ متر، کاشیکاری و کتیبههایی دارد. این بنا در دی ماه ۱۳۱۰ ش. در [[فهرست آثار ملی ایران]] ثبت شده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=مشاهیر زنان ایرانی و پارسیگوی، از آغاز تا مشروطه|سال=1374|نام=محمدحسن|نام خانوادگی=رجبی|صفحه=11|مکان=تهران}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{پانویس|۲}} | {{پانویس|۲}} | ||
نسخهٔ ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۳۱
آبشخاتون (/a(ā)bešxāūn/) (حک. ۶۶۳–۶۸۴ ه.ق) از زنان ملکه و فرمانروای قرن هفتم هجری بود و آخرین حاکم فارس از خانواده اتابکان فارس یا سلغریان بهشمار میرفت. او دوران حکومت نسبتاً طولانی داشت و با چالشهای سیاسی و اقتصادی مهمی در فارس مواجه شد.
زندگی و خاندان
آبشخاتون دختر اتابک سعد بن ابیبکر و ترکانخاتون و نوه دختری بُراق حاجب بود و همسر هولاکوخان مغول بود. او در سال ۶۶۲ ه.ق پس از درگذشت سلجوق شاه، در سن پایین به حکمرانی فارس رسید و ۲۲ سال بر این منطقه حکمرانی کرد.[۱]
آبشخاتون موضوع اشعار شاعران نیز بوده است؛ سعدی وی را در غزلی مدح کرده و عبداللّه بن فضلاللّه شیرازی معروف به وصافالحضره در مرگ او مرثیه سروده است.[۲]
دوران حکومت
پس از قتل سلجوق شاه به دست مغولان و نبود وارث مرد از خاندان سلغری، آبشخاتون در ۶۶۳ ه.ق به اتابکی فارس برگزیده شد. هلاکوخان برای تسهیل اداره فارس، او را برای پسرش منگو تیمور خواستگاری کرد و با ازدواج آنها، فارس به متصرفات مغولان افزوده شد. در دوران حکومت او، شورشهایی مانند ادعای مهدویت قاضی سید شرفالدین ابراهیم سرکوب شد، اما مشکلات اقتصادی و خراج سنگین مردم همچنان ادامه یافت. ایلخانان مغول کارگزاران خود را به فارس گسیل کردند و آبشخاتون از اعمال مستقیم قدرت بهطور مؤثر محروم شد.[۳]
با مرگ سلطان احمد تکودار و جانشینی ارغون خان، آبشخاتون حق دخالت در امور حکومتی نداشت و تنها به عنوان اتابکی تشریفاتی باقی ماند. او با گماردن نزدیکانش به حکومت نواحی، اقدام به ضبط زمینها و اعمال قدرت محلی کرد که موجب نارضایتی مردم شد. در این دوره، فردی به نام سید عمادالدین به قتل رسید و آبشخاتون به تبریز احضار و محاکمه شد. او محکوم به پرداخت جریمههای مالی شد و در همان شهر درگذشت.[۴][۵]
درگذشت
تاریخ دقیق مرگ آبشخاتون محل اختلاف است و منابع مختلف سالهای ۶۸۴ تا ۶۸۶ ه.ق را ذکر کردهاند. او به رسم مغولان با زر و زیور دفن شد و عایداتش طبق وصیت به دختران، غلامان و شاهزادگان تعلق گرفت.[۶]
آثار و بناها
از آثار باقیمانده از آبشخاتون در شیراز میتوان مدرسهای در کوی طناببافان و کاروانسرای معروف به رباط آبش را نام برد. همچنین هشت سکه از دوران حکومت او موجود است که پنج سکه در موزه بریتانیا و سه سکه در ترکیه نگهداری میشوند.
بنای معروف به آبشخاتون در شیراز، در محله دروازه قصابخانه واقع شده و بنای چهارضلعی آن با گنبد حدود ۲۰ متر، کاشیکاری و کتیبههایی دارد. این بنا در دی ماه ۱۳۱۰ ش. در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.[۷]
منابع
- ↑ اُچوک، بحریه (۱۳۷۴). زنان فرمانروا در دولتهای اسلامی. ترجمهٔ محمدتقی امامی. تهران: کورش. ص. ۲۱۹-۲۲۵.
- ↑ وصافالحضره، عبداللّه (۱۳۳۸). تاریخ وصافالحضره در احوال سلاطین مغول. ج. ۲. تهران. ص. ۲۲۲. از پارامتر ناشناخته
|به اهتمام=صرفنظر شد (کمک) - ↑ زرکوب شیرازی، ابوالعباس احمد (۱۳۱۰). شیرازنامه. شیراز. ص. ۶۴-۷۱. از پارامتر ناشناخته
|به اهتمام=صرفنظر شد (کمک) - ↑ عقیقی بخشایشی، عبدالرحیم (۱۳۸۲). زنان نامی در تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران. ص. ۵۹۱. از پارامتر ناشناخته
|همکار=صرفنظر شد (کمک) - ↑ اقبال آشتیانی، عباس (۱۳۱۲). تاریخ مفصل ایران: از استیلای مغول تا اعلان مشروطیت. ج. ۱. تهران. ص. ۳۹۵.
- ↑ جنیّد شیرازی، معینالدین (۱۳۲۸). شدالازار. تهران. ص. ۲۱۷. از پارامتر ناشناخته
|به کوشش=صرفنظر شد (کمک) - ↑ رجبی، محمدحسن (۱۳۷۴). مشاهیر زنان ایرانی و پارسیگوی، از آغاز تا مشروطه. تهران. ص. ۱۱.