کاربر:N.h/صفحه تمرین 2
وجوه اشتراک در مفهوم رزق مادی در تفاسیر شیعه و سنی
۱. ماهیت الهی رزق در هر دو مکتب شیعه و سنی، رزق مادی به عنوان نعمتی الهی تلقی میشود که تأمینکننده نیازهای جسمی انسان است. خداوند در قرآن میفرماید: «وَفِي السَّمَاءِ رِزْقُكُمْ وَمَا تُوعَدُونَ» که نشاندهنده این است که تمامی منابع رزق، حتی باران، گیاهان و دامها، از طریق تدبیر الهی فراهم میشوند. مفسران سنی مانند ابنکثیر و طبری نیز بیان میکنند که رزق مادی در اختیار خداوند است و انسان تنها واسطهای برای بهرهمندی از آن است در تفاسیر شیعه، مانند المیزان، همین دیدگاه پذیرفته شده و تأکید میشود که رزق مادی همواره نشانه رحمت الهی و رابطه مستقیم انسان با خالق است . ۲.شکرگزاری و تدبیر در استفاده از رزق یکی دیگر از وجوه اشتراک، تأکید بر شکرگزاری و مدیریت درست رزق مادی است. در هر دو مذهب، انسان موظف است رزق خود را با تدبیر و انصاف مصرف کند و از اسراف و تبذیر پرهیز نماید. ابنکثیر میگوید: «انسان باید در بهرهمندی از رزق خداوند، شکرگزار و متعادل باشد» . همچنین در تفاسیر شیعه، مانند تفسیر نمونه، ذکر شده است که شکرگزاری باعث افزایش رزق و برکت آن میشود و رزق مادی، وسیلهای برای تقویت ایمان و رشد اخلاقی انسان است . ۳. پیوند رزق مادی با زندگی اجتماعی و اخلاقی هر دو مذهب رزق مادی را نه تنها برای تأمین نیاز فردی، بلکه به عنوان بستری برای انجام وظایف اجتماعی و تقویت اخلاق میدانند. رزق مادی انسان را قادر میسازد به دیگران کمک کند، صدقه دهد و عدالت اجتماعی را رعایت کند. این دیدگاه هم در تفاسیر سنی و هم در شیعه به طور گسترده بیان شده است وجوه افتراق در مفهوم رزق مادی در تفاسیر شیعه و سنی ۱.منابع تفسیری و روایی شیعه علاوه بر قرآن و سنت پیامبر، به روایات اهل بیت (ع) نیز توجه دارد. این امر باعث میشود رزق مادی در شیعه از منظر آموزههای اهل بیت تحلیل شود؛ مثلاً امام علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «هر آنچه خداوند به شما داده، مایه امتحان و تکامل است» . اهل سنت عمدتاً بر قرآن و احادیث پیامبر و اجماع صحابه تکیه دارند و کمتر از روایات اهل بیت در تحلیل رزق مادی استفاده میکنند . ۲. نقش اهل بیت و پیامبران در شیعه، آموزهها و تجربههای معنوی و اخلاقی اهل بیت در تفسیر رزق مادی اهمیت ویژهای دارند و به انسان کمک میکنند تا از رزق به نحو صحیح استفاده کند. در حالی که در اهل سنت، پیامبران و صحابه الگوهای اصلی هستند و نقش اهل بیت در برداشت رزق مادی کمرنگتر است . ۳. تأکید بر توکل و تلاش شیعه تأکید دارد که توکل بر خدا باید با تلاش و کوشش انسان همراه باشد؛ به این معنا که رزق مادی نتیجه توکل و کوشش توأمان است . اهل سنت نیز به توکل اهمیت میدهند، اما تأکید بیشتر بر رضایت به رزق داده شده و باور به تقدیر الهی است، حتی اگر تلاش انسان محدود باشد . ۴.ابعاد اخلاقی و معنوی رزق مادی در شیعه، استفاده درست از رزق مادی همواره با رشد اخلاقی و معنوی انسان مرتبط دانسته میشود؛ به عنوان مثال، رزق باید موجب کمک به دیگران، شکرگزاری و عدالت اجتماعی شود . در اهل سنت، گرچه این ابعاد مورد توجه است، اما جنبه عرفانی و نقش مستقیم در رشد معنوی انسان به اندازه تفاسیر شیعه برجسته نیست .
[1] - محمد بن حریرطبری،جامع البیان فی تفسیر القرآن، قاهره: دار هجر، جلد 14، 2001، ص 32؛ سید محمد حسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،1374.
[2] - محمد رضاهاشمی، بررسی تطبیقی دیدگاههای مفسران شیعه و اهل سنت درباره رزق معنوی. پایاننامه، مؤسسه آموزش عالی باختر، ایلام،1395
[3] - IslamQA, The Meaning of Rizq (Provision) When Used in the Qur’an and Sunnah,2017
[4] - علی شریعتی،مفهوم شناسی رزق معنوی در قرآن و آموزههای اهل بیت، مجله علوم قرآنی و حدیث،1400.