زینب غزالی
زینب محمد الغزالی** (زادهٔ ۱۹۱۷) فعال اسلامی و از پیشگامان جنبش زنان مسلمان در مصر بود. او از بنیانگذاران «مرکز عمومی بانوان مسلمان» و مسئول بخش خواهران در اخوانالمسلمین محسوب میشود. الغزالی در زمینههای دینی قلم میزد و آثار متعددی دربارهٔ دعوت اسلامی و مسائل زنان تألیف کرد. او همچنین از مخالفان سرسخت ختنهٔ زنان بود و این عمل را خشونتی علیه زنان میدانست.
زندگینامه زینب الغزالی
تولد و خانواده
زینب محمد الغزالی** در **۲ ژانویه ۱۹۱۷** در مصر متولد شد. پدرش فردی متدین و پایبند به قرآن بود که اهل روستای **«میت یعیش»** در استان دقهلیه مصر به شمار میرفت. خانواده وی عمدتاً به کار **تجارت** اشتغال داشتند.
تحصیلات
زینب الغزالی در مدارس دولتی تحصیل کرد و علوم دینی، قرآن، حدیث و فقه را نزد استادان برجستهای مانند **شیخ عبدالمجید بنان** (نماینده الازهر)، **شیخ محمد سلیمان** (رئیس بخش خطابه الازهر) و **شیخ علی محفوظ** فراگرفت. او همچنین از اندیشههای **حسن البنا** و **حسن الهضیبی** تأثیر پذیرفت.
فعالیتها و مسئولیتها
از بنیانگذاران **«مرکز عمومی بانوان مسلمان»** و مسئول بخش خواهران در **جماعت اخوانالمسلمین**. ریاست **مرکز بانوان مسلمان** در سال **۱۹۳۶** با هدف ترویج دعوت اسلامی. نخستین مسئولیت از سوی حسن البنا: **میانجیگری میان اخوانالمسلمین و نحاس پاشا** برای رفع سوءتفاهم. رد درخواست دیدار **جمال عبدالناصر**. سفر به کشورهای اسلامی مختلف و مشارکت در کنفرانسها و همایشها. در سال **۱۹۶۴**، حکومت مرکز او را **منحل** و مجله **«السیدات المسلمات» (بانوان مسلمان)** را **توقیف** کرد.
آثار و تألیفات
- ایام من حیاتی** (ترجمه شده با عنوانهای: «روزهای دعوت اسلامی» و «روزهای خاطره»).
- نحو بعث جدید** (در دست ترجمه).
- نظرات فی کتاب الله**.
- مشکلات الشباب و الفتیات**.
- الی ابنتی** (نامههای زینب الغزالی به دختران مسلمان).
- اسماء الله الحسنی**.
انتشار **مقالات متعدد** در نشریات و مجلات عربی و اسلامی.
مواضع و دیدگاهها (با تمرکز بر مسئله زن و جنسیت) ۱. مخالفت با ختنه زنان (نقطه اشتراک با نوال سعداوی)
زینب الغزالی از جمله **نخستین زنان عربی** بود که به صراحت با **ختنه زنان** مخالفت کرد. او که **خود قربانی این عمل** بود، در کتابهای خود به توصیف و نقد آن پرداخت. این عمل را **مظهر خشونت علیه زنان** دانسته و معتقد بود که ختنه نه تنها مشکلات جسمی، بلکه **صدمات روحی جبرانناپذیری** برای فرد، خانواده و جامعه به دنبال دارد. در **دهه ۶۰ میلادی**، در جلسهای از انجمن پزشکان، ممنوعیت این عمل را مطرح کرد که با مخالفت اکثریت مواجه شد. مطالعاتش نشان داد که بسیاری از زنان از زیانهای ختنه بیاطلاع بودند و برخی حتی آن را برای **سلامتی و پاکی (تطهیر)** مفید میدانستند. ریشه تاریخی این عمل را به **آغاز نظام طبقاتی، پیدایش نسب پدری و تحمیل تکهمسری فقط بر زنان** نسبت داد.
۲. دیدگاه درباره ختنه پسران
او ختنه پسران را نیز یک **عادت بردهداری** میدانست که ریشه در آیینهای **قربانی کردن بخشی از جسم برای خدایان** به نشانه دوستی و اطاعت داشت.
۳. نگاه کلی به مسئله زن
او ختنه زنان را یک **نقص و ناتوانی جسمی** میدانست، نه یک هویت.
اشتراکات فکری با نوال سعداوی در باب جایگاه زنان
هر دو این اندیشمندان به موضوع **زن و جنسیت** توجه ویژهای داشتند:
- زینب الغزالی** بر موضوع **ختنه زنان** به عنوان یک خشونت و آسیب مذهبی-اجتماعی تمرکز کرد.
- نوال سعداوی** به **استثمار جنسی زنان** در تمامی طبقات، **خشونت جسمی** و استفاده تجاری از بدن زنان پرداخت و ریشههای مسائلی مانند روسپیگری را تحلیل کرد.
هر دو بر این باور بودند که **نادیده گرفتن یا کوچک شمردن این مسائل** به جامعه آسیب میزند و **آگاهیبخشی** ضروری است.