مریم میرزاخانی

مریم میرزاخانی از زنان ریاضی‌دان دانشمند مسلمان ایرانی بود.

زندگی

به گفته خود او، وی در مقطع راهنمایی در مدرسه، به ریاضی علاقه‌ای نداشت و بیشتر به رمان علاقه‌مند بود و احساس می‌کرد در آینده نویسنده داستان می‌شود. او بعداً توسط برادرش به ریاضیات علاقه‌مند شد. او دوران دبیرستان را در دبیرستان دخترانه فرزانگان گذراند که برای ورود به مدرسه، کنکور استعداد داد و به عنوان یک تیزهوش در مدرسه درس خود را آغاز کرد.

با وجود داشتن مدال المپیاد ریاضی، او برای شرکت در دانشگاه شریف، نیازی به آزمون ورودی (کنکور) نداشت. او تحصیلات خود را در رشته ریاضیات دانشگاه شریق آغاز کرد. او در همین دوره یکی از اعضای هیئت المپیاد ایران شد و برای شرکت‌کنندگان در المپیاد تدریس ریاضی می‌کرد. مریم میرزاخانی از پیشتازان فعالیت در زمینه استفاده از روش‌های جدید برای فراگیری هندسه سطوح بود.

میرزاخانی در مارس ۱۹۹۸ به همراه تیمی از دانشجویان ریاضی برای شرکت در یک کنفرانس علمی و مسابقه ریاضی، به اهواز سفر کرد. در مسیر بازگشت، اتوبوس حامل دانشجویان در هوای بارانی و تاریکی شب، از مسیر منحرف شد و به رودخانه سقوط کرد و تعدادی از همراهان او در سفر کشته شدند.

مریم میرزاخانی در سال ۱۹۹۹ درخواستی برای تحصیل در دانشگاه هاروارد ارسال کرد و پذیرش شد. او بعداً به دانشگاه پرینگسون عزیمت کرد اما کمی بعد مجبور شد تا به دانشگاه استنفورد مهاجرت کند.

میرزاخانی بر روی سطوح و هندسه آنان کار تخصصی می‌کرد و فعالیت‌های علمی او موجب شد تا نظریه «گمان شاهد» را مطرح کند. راه حل جدیدی در محاسبات هندسی که تا پیش از آن وجود نداشت.

مریم میرزاخانی در سال ۲۰۰۳ در آمریکا با مردی اهل چک به نام جان وندارک که از شاگردان او بود آشنا شد. آنها بعداً طبق سنت اسلامی و همچنین سنتی که یان به آن باور داشت ازدواج کردند.

به گفته خود او در سال‌های بعد از برنده شدن مدال فیلدز و شهرت بیشتر او، فشارهایی سیاسی برای عهده‌گیری نقشی سیاسی در فضای سیاسی موجود در ایران به او وارد می‌شد که با امتناع میرزاخانی مواجه شد.

او سال‌های پایانی زندگی خود دچار بیماری سرطان سینه شد. در حالی که هنوز فرزندش آناهیتا ۲ سال داشت، بیماری او آغاز شد و از همان زمان روند درمان و عمل‌های جراحی را آغاز کرد. در آوریل ۲۰۱۶ سرطان او پیشرفت زیادی کرده بود و به نوع چهار تبدیل شده بود. او یکسال بعد در سال ۲۰۱۷ درگذشت.

افتخارات

او در دوران تحصیل در بین سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴، مدال طلای جهانی ریاضی را برای مدرسه خود کسب کرد. تا پیش از او هیچ دختری در ایران چنین جایزه‌ای را کسب نکرده بود و به تیم ملی ریاضیات ایران راه نیافته بود. او اولین خانم شرکت کننده در تیم ملی المپیاد ایران بود که در سال ۱۹۹۴ هونگ‌کنگ شرکت کرد و برنده مدال طلا شد. او در سال ۱۹۹۵ در المپیاد ریاضی کانادا نیز موفق شد مدال طلا برای تیم ملی ایران کسب کند.

میرزاخانی برای حل مسئله‌ای مشهوری به «راتنر» با همکاری دو ریاضی‌دان دیگر در سال ۲۰۱۴، اولین زنی بود که توانست جایزه فیلد، معتبرترین جایزه ریاضی در جهان را از آن خود کند. از ویژگی‌های او این بود که علاوه بر حل مسائل ریاضی، راه حل رسیدن به جواب را نیز راحت می‌کرد.

یادبود

برای یادبود مریم میرزاخانی در ایران، تمبر با تصویر بدون حجاب او چاپ شد. قوانین حجاب در ایران چنین اجازه‌ای نمی‌داد تا تصویر زنان مسلمان ایرانی بدون حجاب در نشریات چاپ شود اما در زمینه مریم میرزاخانی این قانون مستثنی شد. همچنین اسم تالار خانه ریاضیات در ایران نیز به نام مریم میرزاخانی تغییرنام یافت.

مؤسسه پیشرفت شگرفت نیز به پاس زحمات میرزاخانی در دانش ریاضیات، هرساله جایزه‌ای به نام او اعطا می‌کند.

آثار

مریم میرزاخوانی در دوران دبیرستان، با عباد محمودیان، از اساتید دانشگاهی ایران، که قصد داشت ایرادات دانش‌آموزان دبیرستانی را که در بحث نمودارها داشتند را به صورت کتابی درآورد؛ همکاری کرد. این اولین کتابی بود که مریم میرزاخانی در موضوع ریاضیات کار می‌کرد.

مریم میرزاخانی دومین کتابش را با همکاری دوست و هم‌درسی خود رؤیا بهشتی زواره در دوره دانشگاه به نگارش درآورد. این کتاب با عنوان نظریه اعداد بود که برای شرکت در المپیاد ریاضی، یک منبع آموزشی به حساب می‌آمد.

او سه مقاله در پایانامه خود گنجانده بود که در سه مجله معتبر ریاضیات مورد توجه قرار گرفتند.

پانویس

منابع

• SECRETS OF THE SURFACE: The Mathematical Vision of Maryam Mirzajhani (video) (به English). ZALA FILMS. ۲۰۲۰.