|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
بختگشایی
بختگشایی به مجموعه آیینها و سنتهایی اطلاق میشود که به باور عامه، دختران دمبخت یا زنان بیوه را به ازدواج سوق میدهد. این آیینها در مناطق مختلف ایران و در زمانهای مختلف با روشها و مناسک متنوعی انجام میشده و شامل اعمالی همچون گرهزدن سبزه، پرتاب گل دست عروس، استفاده از آب قرآن و شرکت در مراسم خاصی مانند شب چهارشنبهسوری و سیزده بدر بوده است.
واژهشناسی
بختگشایی از ترکیب «بخت» (قسمت، نصیب، شوهر) و «گشا» (مشکلگشا، بازکننده) و پسوند «ی» ساخته شده است.[۱] بختگشایی به سنتها و آدابی گفته میشود که بر اساس باور عامه، بخت دختران و زنان بسته یا باز میشود.
فلسفه
گرهزدن و باز کردن گره به عنوان نماد حل مشکل و رهایی از بداقبالی در فرهنگ عامه و سنتهای ایرانی شناخته شده است.[۲] جادوی گره و آیینهای مرتبط با آن، نوعی جادوی تقلیدی یا هومیوپاتیک است که با انجام اعمال نمادین، بر بخت و اقبال افراد اثر گذاشته و برای ازدواج و زایش اهمیت داشته است.[۳]
زمان و مناسک
آیینهای بختگشایی در طول سال انجام میشده، اما برخی زمانها مانند شب بیست و هفتم رمضان، شب چهارشنبهسوری، سیزده بدر و جمعه آخر ماه رمضان اهمیت ویژهای داشتهاند.
شب بیست و هفتم رمضان
در تهران دختران دمبخت به بالای گلدسته مسجد رفته و چادر خود را پایین میانداختند تا شوهر آینده خود را پیشبینی کنند.[۴] همچنین مراسم توپ مروارید و سرخوردن از روی لوله آن برای باز شدن بخت انجام میشد.[۵]
آش نخود
پخت آش نخود «لااله الاالله» و دمیدن زنان بر نخودها برای بختگشایی از جمله آیینهای ماه رمضان بود.[۶]
آب قرآن و حنای سی تبارک
استفاده از آب قرآن و حنای سی تبارک در ماه رمضان برای باز شدن بخت دختران انجام میشد.[۷]
شب چهارشنبهسوری
اعمالی مانند بستن قفل به چادر، نشستن سر چهارراه، عبور از توپ مروارید و روشن کردن شمع برای بختگشایی انجام میشد.[۸]
بختگشایی در دباغخانه
در برخی مناطق دختران دمبخت با پریدن از حوضها و استفاده از آب دباغخانه بخت خود را باز میکردند.[۹][۱۰]
سیزده فروردین
گره زدن سبزه در روز سیزده فروردین از جمله رسوم برای بختگشایی بود و در شهرهای مختلف مانند یزد و خراسان آیینهای محلی انجام میشد.[۱۱][۱۲]
دیگر آیینها
اعمال متفرقهای شامل نوشتن سورهها بر پارچه، نذر آجیل مشکلگشا، گذراندن چادر نماز دختر از روده گوسفند و استفاده از آب هفتگری نیز برای بختگشایی انجام میشد.[۱۳][۱۴]
پرت کردن گل دست عروس
در مراسم عروسی، پرت کردن گل دست عروس به مهمانان مجرد نماد باز شدن بخت فرد دریافتکننده گل است و سنتی وارداتی از غرب محسوب میشود.
منابع
- ↑ محمد حسندوست (۱۳۹۳). فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی. ج. ۱. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
- ↑ گرترود جابز (۱۳۹۷). فرهنگ اساطیر، سمبلها و فولکلور. ترجمهٔ محمدرضا بقاپور. تهران: اختران. ص. ۷۰۶.
- ↑ جیمز جورج فریزر (۱۳۹۶). شاخهٔ زرین: پژوهشی در جادو و دین. ترجمهٔ کاظم فیروزمند. تهران: آگاه. ص. ۸۷-۸۸.
- ↑ سیروس سعدوندیان (۱۳۸۰). خاطرات مونس الدوله. تهران: زرین. صص. ۱۰۹–۱۱۵.
- ↑ جعفر شهری (۱۳۷۱). طهران قدیم. ج. ۳. تهران: معین. ص. ۳۶۴.
- ↑ خطای ارجاع: برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام:0وارد نشده است - ↑ خطای ارجاع: برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام:2وارد نشده است - ↑ خطای ارجاع: برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام:7وارد نشده است - ↑ جعفر شهری (۱۳۶۹). تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم. ج. ۲. تهران: رسا. ص. ۴۴.
- ↑ هانری ماسه (۱۳۵۷). معتقدات و آداب ایرانی. ج. ۲. ترجمهٔ مهدی روشنضمیر. تبریز: دانشگاه تبریز. صص. ۸۳–۸۴.
- ↑ عبدالله مستوفی (۱۳۸۴). شرح زندگانی من: تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. ج. ۱. تهران: زوار. ص. ۳۶۵.
- ↑ ابراهیم شکورزاده (۱۳۶۳). عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران: سروش. ص. ۱۰۸.
- ↑ محمود کتیرایی (۱۳۷۸). از خشت تا خشت. تهران: ثالث. صص. ۱۱۱–۱۲۱.
- ↑ حسن ذوالفقاری (۱۳۹۶). باورهای عامیانه مردم ایران. تهران: چشمه. صص. ۲۱۳–۲۱۴.