زینب غزالی

• • زینب محمد الغزالی** (زادهٔ ۱۹۱۷) فعال اسلامی و از پیشگامان جنبش زنان مسلمان در مصر بود. او از بنیانگذاران «مرکز عمومی بانوان مسلمان» و مسئول بخش خواهران در اخوان‌المسلمین محسوب می‌شود. الغزالی در زمینه‌های دینی قلم می‌زد و آثار متعددی دربارهٔ دعوت اسلامی و مسائل زنان تألیف کرد. او همچنین از مخالفان سرسخت ختنهٔ زنان بود و این عمل را خشونتی علیه زنان می‌دانست.

1. زندگینامه زینب الغزالی

1. 1. تولد و خانواده

• • زینب محمد الغزالی** در **۲ ژانویه ۱۹۱۷** در مصر متولد شد. پدرش فردی متدین و پایبند به قرآن بود که اهل روستای **«میت یعیش»** در استان دقهلیه مصر به شمار می‌رفت. خانواده وی عمدتاً به کار **تجارت** اشتغال داشتند.

1. 1. تحصیلات

زینب الغزالی در مدارس دولتی تحصیل کرد و علوم دینی، قرآن، حدیث و فقه را نزد استادان برجسته‌ای مانند **شیخ عبدالمجید بنان** (نماینده الازهر)، **شیخ محمد سلیمان** (رئیس بخش خطابه الازهر) و **شیخ علی محفوظ** فراگرفت. او همچنین از اندیشه‌های **حسن البنا** و **حسن الهضیبی** تأثیر پذیرفت.

1. 1. فعالیت‌ها و مسئولیت‌ها

• از بنیانگذاران **«مرکز عمومی بانوان مسلمان»** و مسئول بخش خواهران در **جماعت اخوان‌المسلمین**.
• ریاست **مرکز بانوان مسلمان** در سال **۱۹۳۶** با هدف ترویج دعوت اسلامی.
• نخستین مسئولیت از سوی حسن البنا: **میانجی‌گری میان اخوان‌المسلمین و نحاس پاشا** برای رفع سوءتفاهم.
• رد درخواست دیدار **جمال عبدالناصر**.
• سفر به کشورهای اسلامی مختلف و مشارکت در کنفرانس‌ها و همایش‌ها.
• در سال **۱۹۶۴**، حکومت مرکز او را **منحل** و مجله **«السیدات المسلمات» (بانوان مسلمان)** را **توقیف** کرد.

1. 1. آثار و تألیفات

• **ایام من حیاتی** (ترجمه شده با عنوان‌های: «روزهای دعوت اسلامی» و «روزهای خاطره»).
• **نحو بعث جدید** (در دست ترجمه).
• **نظرات فی کتاب الله**.
• **مشکلات الشباب و الفتیات**.
• **الی ابنتی** (نامه‌های زینب الغزالی به دختران مسلمان).
• **اسماء الله الحسنی**.
• انتشار **مقالات متعدد** در نشریات و مجلات عربی و اسلامی.

1. 1. مواضع و دیدگاه‌ها (با تمرکز بر مسئله زن و جنسیت)
      1. ۱. مخالفت با ختنه زنان (نقطه اشتراک با نوال سعداوی)

• زینب الغزالی از جمله **نخستین زنان عربی** بود که به صراحت با **ختنه زنان** مخالفت کرد.
• او که **خود قربانی این عمل** بود، در کتاب‌های خود به توصیف و نقد آن پرداخت.
• این عمل را **مظهر خشونت علیه زنان** دانسته و معتقد بود که ختنه نه تنها مشکلات جسمی، بلکه **صدمات روحی جبران‌ناپذیری** برای فرد، خانواده و جامعه به دنبال دارد.
• در **دهه ۶۰ میلادی**، در جلسه‌ای از انجمن پزشکان، ممنوعیت این عمل را مطرح کرد که با مخالفت اکثریت مواجه شد.
• مطالعاتش نشان داد که بسیاری از زنان از زیان‌های ختنه بی‌اطلاع بودند و برخی حتی آن را برای **سلامتی و پاکی (تطهیر)** مفید می‌دانستند.
• ریشه تاریخی این عمل را به **آغاز نظام طبقاتی، پیدایش نسب پدری و تحمیل تک‌همسری فقط بر زنان** نسبت داد.

1. 1. 1. ۲. دیدگاه درباره ختنه پسران

• او ختنه پسران را نیز یک **عادت برده‌داری** می‌دانست که ریشه در آیین‌های **قربانی کردن بخشی از جسم برای خدایان** به نشانه دوستی و اطاعت داشت.

1. 1. 1. ۳. نگاه کلی به مسئله زن

• او ختنه زنان را یک **نقص و ناتوانی جسمی** می‌دانست، نه یک هویت.

1. 1. اشتراکات فکری با نوال سعداوی در باب جایگاه زنان

هر دو این اندیشمندان به موضوع **زن و جنسیت** توجه ویژه‌ای داشتند:

• **زینب الغزالی** بر موضوع **ختنه زنان** به عنوان یک خشونت و آسیب مذهبی-اجتماعی تمرکز کرد.
• **نوال سعداوی** به **استثمار جنسی زنان** در تمامی طبقات، **خشونت جسمی** و استفاده تجاری از بدن زنان پرداخت و ریشه‌های مسائلی مانند روسپیگری را تحلیل کرد.
• هر دو بر این باور بودند که **نادیده گرفتن یا کوچک شمردن این مسائل** به جامعه آسیب می‌زند و **آگاهی‌بخشی** ضروری است.