خشونت خانگی در اسلام
عدم خشونت بهعنوان یکی از مفاهیم اخلاقی، در متون دینی به پیامبران، معصومین و برخی اندیشمندان نسبت داده شده است و از آن بهعنوان رویکردی یاد میشود که در آن، اولویتبندی امور بر اساس اهم و مهم صورت میگیرد. در منابع تاریخی و دینی اسلامی، دوری از خشونت بهعنوان یکی از ویژگیهای منسوب به پیامبر اسلام، محمد بن عبدالله، معرفی شده است. در قرآن کریم نیز مسلمانان به پذیرش صلح و پرهیز از درگیری فراخوانده شدهاند. در آیهٔ «اُدْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً» (بقره: ۲۰۸)، مؤمنان به ورود کامل در «سِلم» دعوت میشوند که در تفاسیر قرآنی از آن به صلح، سازش و پرهیز از نزاع تعبیر شده است. برخی مفسران «سِلم» را مفهومی گستردهتر از صرفِ عدم خشونت دانستهاند که ابعاد اجتماعی و رفتاری گستردهتری را در بر میگیرد.[۱] دینی که توسط پیامبر اسلام ارائه شد، دارای مجموعهای از آموزههاست که گسترش آن را در مناطق مختلف جهان تسهیل کرده است. در میان این آموزهها، تأکید بر مدارا، نرمخویی و پرهیز از خشونت از جایگاه ویژهای برخوردار است. این اصل که در آیات قرآن بر آن تأکید شده، از عوامل مؤثر در شکلگیری و توسعه جوامع مسلمان و موفقیت آنان در حوزههای گوناگون دانسته میشود. برخی آیات به شرح زیر میباشد:[۲]
- آیات عفو: در قرآن، آیاتی وجود دارد که بر «عفو» و پرهیز از مقابله به مثل تأکید دارند. این آیات، گذشت را بهعنوان یکی از شیوههای مواجهه با نادرستیها مطرح میکنند و در تفسیرهای اسلامی، عفو بهعنوان یکی از مصادیق پرهیز از خشونت دانسته شده است. در این زمینه، در آیهای از قرآن آمده است: «وَأَن تَعفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ» (بقره: ۲۳۷)؛ که در آن، عفو بهعنوان رفتاری نزدیکتر به تقوا معرفی شده و بر حفظ نیکوکاری در روابط اجتماعی تأکید شده است.
- آیات دعوت کننده به صلح و آشتی: در قرآن، صلح و آشتی بهعنوان یکی از رویکردهای مطلوب در روابط اجتماعی معرفی شده است. در منابع تفسیری اسلامی، این آموزهها در چارچوب پرهیز از خشونت و کاهش تعارضهای اجتماعی تفسیر میشوند.بر اساس این دیدگاه، آیات متعددی بر ترجیح صلح بر درگیری و دعوت به همزیستی مسالمتآمیز تأکید دارند. از جمله در آیهای خطاب به مؤمنان آمده است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً» (بقره: ۲۰۸)؛ که در آن، مؤمنان به پذیرش کامل صلح فراخوانده شدهاند.[۳]