خواجه عبدالله انصاری

خواجه عبدالله انصاری هروی (۳۹۶–۴۸۱ قمری) عارف، محدث و نویسنده برجسته فارسی‌زبان بود که در دوره سلجوقیان می‌زیست. او از پیروان ابوالحسن خرقانی به‌شمار می‌رفت و آثار متعددی به فارسی و عربی نوشت. مناجات‌های فارسی او از مشهورترین نمونه‌های نثر عرفانی در ادبیات فارسی است.

زندگی

خواجه عبدالله بن محمد انصاری هروی در سال ۳۹۶ قمری در هرات زاده شد. او در دوره سلجوقیان می‌زیست و معاصر آلپ ارسلان سلجوقی و خواجه نظام‌الملک بود. نسب او را به ابوایوب انصاری نسبت داده‌اند، اما زندگی و فعالیت او در ایران گذشت و از همین رو در شمار نویسندگان و گویندگان برجسته زبان فارسی قرار گرفت.

انصاری در زبان فارسی با لحنی ویژه سخن می‌گفت و نثری روان و فصیح و نیز اشعاری دلنشین پدیدآورد. او از محدثان و عارفان برجسته زمان خود به‌شمار می‌رفت و نزد دانشمندان و مشایخ بسیاری دانش آموخت. حافظه‌ای بسیار نیرومند داشت و در علوم دینی و عرفانی شهرت یافت. از میان مشایخ صوفیه به ابوالحسن خرقانی ارادت داشت و پس از او به عنوان جانشین وی شناخته شد.

درگذشت

عبدالله انصاری سرانجام در سال ۴۸۱ ق در هرات درگذشت.

آثار

از انصاری آثار متعددی به عربی و فارسی بر جای مانده است. از آثار عربی او می‌توان به ذم الکلام و منازل السائرین اشاره کرد. آثار فارسی او نیز شامل زادالعارفین، کتاب اسرار، رساله دل و جان، کنزالسالکین، واردات‌نامه، قلندرنامه، هفت حصار، محبت‌نامه، مقولات و الهی‌نامه است. مشهورترین بخش سخنان او مناجات‌های اوست که به زبان فارسی و با نثری ساده و اثرگذار نوشته شده‌اند. او همچنین رباعی‌های فراوانی سروده است. انصاری کتاب طبقات الصوفیه نوشته عبدالرحمن سلمی را در مجالس وعظ خود با افزودن توضیحاتی به گویش کهن هروی املا کرد. یکی از مریدانش این گفتارها را گردآوری کرد. بعدها در قرن نهم هجری، عبدالرحمن جامی آن را به فارسی رایج بازنویسی کرد و اثر خود را نفحات الانس نامید.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «خواجه عبدالله انصاری». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.