عده

عده اصطلاحی فقهی در شریعت اسلام است. در اصطلاح فقهی عده مدت معینی است که در آن مدت، زن باید از ازدواج خوددازی کند. از نظر شرعی مدت عده، به جهت اطمینان از دوری رحم از حمل و صیانت نسب ها و جلوگیری از آمیختگی نسل ها و نسب ها است.

تعریف عده

عده از ریشه عدد گرفته شده که به معنای شمردن میباشد. اصطلاح شرعی عده عبارت است از مدت زمانی که زن پس از جدایی از شوهر باید در حالت انتظار بماند. این حکم شرعی درباره زنی که به شبهه نیز با کسی وطی کرده نیز وجود دارد. در این مورد فرقی نمی کند که علت جدایی، طلاق یا فسخ نکاح، یا فوت شوهر، یا بذل مدت یا انقضای مدت در نکاح منقطع و یا موقت باشد.

در قرآن واژه تربص به معنای انتظار بکار رفته است. خداوند در آیه 228 سوره بقره می فرماید:

زن های مطلقه باید از ازدواج مجدد تا سه طهر (پاکی) خودداری کنند. تربص در این آیه به معنای انتظار و همان معنای اصطلاحی عده است.

در قانون مدنی برای عده تعریفی آمده که می گوید: عده عبارتست از مدتی که تا انقضای آن زنی که عقد نکاح او منحل شده است، نمی تواند شوهر دیگری اختیار کند.

فلسفه نگه داشتن عده

1. جلوگیری از اختلاط نسل ها: از نظر شارع مقدس جلوگیری از اختلاط نسل ها اهمیت زیادی دارد. به همین جهت برای زنان یائسه، زنان صغیره و زنان غیر مدخوله عده ای قرار نداده است. زیرا زمانی که نزدیکی واقع نشده باشد اختلاط نسل ها هم منتفی است.
2. تنها استثنا درباره فوت همسر است که حتی در زنان صغیره، یائسه و غیر مدخوله نیز نگهداری عده بر زن واجب است و حکمت آن اطمینان از عدم بارداری و نوعی وفاداری زن نسبت به همسرش می باشد.
3. عده طلاق فرصتی برای بازنگری به زندگی زناشویی گذشته است. در این مدت زوجین فرصت یافته که درباره آینده خود و فرزندانشان تفکر کرده و در صورت پشیمانی یا مصلحت خود و فرزندان به زندگی زناشویی گذشته بازگردند.

حرمت نکاح در دوران عده

یکی از موانع نکاح و ازدواج در عده بودن زن است. به گونه ای که اگر زنی در دوران عده باشد با او ازدواجی صورت بگیرد، آن ازدواج باطل است.

روایت های وارد شده درباره حرمت نکاح در زمان عده

1. در روایتی از حلبی آمده که جعفربن محمد امام ششم شیعیان بیان کرده است: هرگاه مرد با زنی که در عده است ازدواج و نزدیکی کند، خواه علم داشته یا نه هرگز بر یکدیگر حلال نخواهند شد. اگر نزدیکی نکرده باشند بر شخص غیر آگاه حلال و بر شخض عالم و آگاه حرام ابدی خواهد شد.
2. محمد بن مسلم از جعفر بن محمد امام ششم شیعیان نق کرده است: از ایشان درباره مردی سؤال کردم که با زنی که در عده است ازدواج کرده است.ایشان گفت بین آنها جدایی حاصل می شود و هیچ گته بر او حلال نخواهد شد.

اقسام عده

عده طلاق:

1. طلاق یکی از راه های انحلال ازدواج دائم است که به دو صورت، طلاق رجعی و طلاق بائن می باشد.

عده طلاق رجعی:

در طلاق رجعی مرد حق بازگشت به همسر دارد.

عده طلاق بائن:

طلاق بائن طلاقی است که در آن مرد اجازه و حق رجوع به همسر ندارد. در عدم حق رجوع مرد پس از طلاق بائن فرقی نمی کند که عده باقی باشد یا نباشد. طلاق بائن دارای 6 قسم می باشد.

طلاق قبل از دخول

طلاق دختر صغیره

طلاق زن یائسه

طلاق خلع و مبارات به شرط آنکه زن در آنچه بخشیده رجوع نکرده باشد.

طلاق سوم

عده ازدواج موقت

انحلال ازدواج موقت به این صورت است که با پایان مدت یا بذل مدت باقی مانده از طرف مرد انجام می شود. در ازدواج موقت مانند دائم زن صغیره و یائسه نیازی به نگهداری زمان عده نداشته و می توانند بعد از انحلال ازدواج موقت یا متعه بلافاصله ازدواج کنند؛ اما در زنان غیر یائسه نگهداری عده ضرورت داشته و بسته به بارداری یا غیر بارداری زن مدت عده فرق می کند.

در زنان غیر باردار اگر در سن دیدن حیض بوده و حیض نیز می شوند این مدت بنا بر قول مشهور 2 حیض می باشد. و اگر در سن حیض بوده ولی حیض نمی شوند مدت عده 45 روز می باشد.

در زنان باردار مانند ازدواج دائم زن در صورت بارداری باید تا زمان وضع حمل عده را نگهدارد.