من زندهام
من زندهام، مجموعهای از خاطرات دوران اسارت معصومه آباد (متولد ۱۳۴۱ش)، از زنان امدادگر ایرانی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران است. این کتاب که به قلم خود وی نگاشته شده، یکی از آثار شاخص در حوزه ادبیات پایداری و دفاع مقدس محسوب میشود. این اثر در سیزدهمین دوره جایزه کتاب سال دفاع مقدس، عنوان کتاب برتر را به خود اختصاص داد.[۱]
معرفی اجمالی اثر
کتاب «من زندهام» به روایت زنده و جزئینگارانه هفده سالگی تا ۲۱ سالگی معصومه آباد میپردازد. نویسنده در این اثر، ماجرای اسارت خود به همراه سه بانوی دیگر به نامهای «فاطمه ناهیدی»، «شمسی (مریم) بهرامی» و «حلیمه آزموده» را روایت میکند. این چهار بانو که به عنوان امدادگر هلال احمر در جبهههای جنوب فعالیت میکردند، در سال ۱۳۵۹ توسط نیروهای بعثی اسیر شدند.[۱]
وجه تسمیه
عنوان کتاب برگرفته از دستخطی است که معصومه آباد در اولین نامه رسمی خود که اجازه ارسال به خانوادهاش را یافت، نوشت. او برای رهایی خانواده از نگرانی و وضعیت مفقودالاثری، تنها عبارت «من زندهام» را به زبان فارسی مرقوم کرد. این جمله به نمادی از مقاومت و بقای هویت ایرانی-اسلامی در زندانهای بعث تبدیل گشت.[۱]
ساختار و محتوا
کتاب از نظر زمانی به دو بخش اصلی تقسیم میشود:
بخش اول: دوران کودکی و نوجوانی
در این بخش، نویسنده به شرح زندگی در خانوادهای پرجمعیت در آبادان میپردازد. توصیفات وی از رابطه عاطفی عمیق با پدرش (که او را «دختر توجیبی بابا» خطاب میکرد) و فضای مذهبی و سنتی خانواده، نمایی از شکلگیری شخصیت و غیرت دینی او را به تصویر میکشد. این فصلها ریشههای تربیتی و آمادگی روحی نویسنده برای حضور داوطلبانه در جبههها را تبیین میکند.
بخش دوم: دوران اسارت
این بخش به چهار سال دوران اسارت در زندانهای عراق اختصاص دارد. از نکات برجسته این روایت، برخورد ابزاری و تبلیغاتی ارتش بعث با اسارت زنان ایرانی است. نویسنده نقل میکند که سربازان صدام به دلیل اهمیت این اسرا، به آنان لقب «بنات الخمینی» (دختران خمینی) داده بودند و ارزش مبادلاتی آنان را با ژنرالهای ارشد ا۵رتش ایران برابر میدانستند.[۱]
جایگاه و اهمیت
از منظر فرهنگی و دینی، این کتاب از چند جهت حائز اهمیت است:
- تبیین نقش زن مسلمان: کتاب به خوبی نشان میدهد که چگونه یک زن با حفظ حدود شرعی و عفت، در سختترین شرایط شکنجه و اسارت، از آرمانهای انقلابی خود عقبنشینی نمیکند.
- ادبیات مقاومت: قلم روان و دلنشین نویسنده باعث شده است که این اثر به عنوان یک منبع دست اول برای پژوهشگران تاریخ جنگ و مطالعات زنان مورد استفاده قرار گیرد.[۱]
جوایز و ترجمهها
- کتاب سال دفاع مقدس: برگزیده سیزدهمین دوره جایزه کتاب سال دفاع مقدس.
- بازگردانی: این اثر به دلیل استقبال گسترده و محتوای انسانی-حماسی، به چندین زبان زنده دنیا از جمله عربی، انگلیسی و اردو ترجمه و منتشر شده است.[۱]