حسان بن ثابت
حسان بن ثابت انصاری خزرجی از شاعران عرب در صدر اسلام بود که دوره جاهلیت و اسلام را درک کرد. او از قبیله خزرج مدینه و از شاخه بنینجار بود و در منابع به عنوان شاعر شناخته میشود. گزارشها حاکی از آن است که او اشعاری در پاسخ به هجویههای شاعران قریش سرود و در رویدادهای سیاسی و اجتماعی دوره خود حضور داشت. دربارهٔ سال درگذشت او اختلاف نظر وجود دارد و در برخی منابع عمر او حدود ۱۲۰ سال ذکر شده است.
زندگی
حسان بن ثابت بن منذر بن حرام انصاری خزرجی، از شاعران عرب در صدر اسلام بود. نسب او به شاخه بنینجار از قبیله خزرج در مدینه میرسید. مادر او فریعه بنت خالد بن حبیش از زنان قبیله خزرج معرفی شده است. در منابع تاریخی آمده است که او دوره جاهلیت و اسلام را درک کرد و از افرادی بهشمار میرفت که هر دو دوره را تجربه کردند. کنیه مشهور او ابوالولید ذکر شده و در برخی منابع کنیههای دیگری مانند ابوالمضرب، ابوالحسام و ابوعبدالرحمن نیز برای او نقل شده است.[۱]
گزارشها نشان میدهد که هنگام هجرت محمد به مدینه، حسان حدود شصت سال داشت. دربارهٔ سال درگذشت او اختلاف نظر وجود دارد و سالهای ۴۰، ۵۰ یا ۵۴ هجری ذکر شده است. در برخی منابع آمده است که او حدود ۱۲۰ سال عمر کرد و نیمی از عمر خود را در دوره جاهلیت و نیمی را در دوره اسلام گذراند. همچنین در برخی گزارشها گفته شده است که پدر، پدربزرگ و جد او نیز عمر طولانی مشابهی داشتهاند.[۲]
در منابع ادبی از حسان به عنوان شاعری برجسته یاد شده است. گفته شده است که او در مدینه به سرودن شعر میپرداخت و در دوره فعالیت خود اشعاری در حمایت از محمد و در پاسخ به هجویههای شاعران قریش سرود. در برخی روایتها آمده است که افرادی مانند عبدالله بن زبعری، ابوسفیان بن حارث، عمرو بن عاص و ضرار بن خطاب در اشعار خود به انتقاد و هجو محمد میپرداختند و در پاسخ به این اشعار، حسان نیز اشعاری سرود.[۳]
در برخی منابع تاریخی روایتهایی دربارهٔ نقش او در برخی رویدادها نقل شده است. از جمله در گزارشی مربوط به واقعه خندق آمده است که در زمانی که گروهی از زنان و کودکان در یکی از دژهای مدینه حضور داشتند، فردی از یهودیان در نزدیکی دژ ظاهر شد و تلاش کرد به آن نزدیک شود. در روایت مربوط به این واقعه گفته شده است که صفیه بنت عبدالمطلب خود برای مقابله با او اقدام کرد.[۴]
در منابع تاریخی همچنین گزارشهایی دربارهٔ موضعگیریهای سیاسی حسان در دورههای بعد از درگذشت محمد آمده است. در برخی نقلها گفته شده است که او در دوره خلافت عثمان از او حمایت میکرد و در اشعاری به رویدادهای مربوط به کشتهشدن عثمان و اختلافات پس از آن اشاره کرده است.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حسان بن ثابت». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.