افغانستان

امارت اسلامی افغانستان

د افغانستان اسلامی امارت (پشتو)
امارت اسلامی افغانستان (فارسی)

افغانستان
امارت اسلامی افغانستان; د افغانستان اسلامی امارت (پشتو); امارت اسلامی افغانستان (فارسی); ; افغانستان
	پرچم افغانستان پرچم نشان ملی
	سرود: دا د باتورانو کور; «این‌جا سرزمین دلیران است»
پایتخت; و بزرگترین شهر	کابل; ۳۴°۳۱′ شمالی ۶۹°۱۱′ شرقی / ۳۴٫۵۱۷°شمالی ۶۹٫۱۸۳°شرقی
زبان‌های اصلی	فارسی (دری); پشتو
گروه‌های قومی	پشتون (افغان); تاجیک (تازیک); هزاره; ازبک/اُزبیک; هراتی (خراسانی); اَیماق; ترکمن; بلوچ; نورستانی; تبارهای عرب;
دین(ها)	اکثریت اسلام (دین رسمی); ;
نام(های) اهلیت	افغان
حکومت	امارت اسلامی (حاکمیت دینی) اقتدارگرای متمرکز
• رهبر	هبت‌الله آخندزاده
• رئیس‌الوزرا	محمدحسن آخند
• قاضی ارشد	عبدالحکیم حقانی
بنیان‌گذاری
• دولت یونانی بلخ	۲۵۶ پیش از میلاد
• شاهنشاهی کوشانی	۳۰ میلادی
• هپتالیان	۴۱۰ میلادی
• غزنویان	۹۶۳ میلادی
• غوریان	۱۱۴۹ میلادی
• هوتکیان	۱۷۰۹–۱۷۳۸
• امپراتوری درانی	۱۷۴۷–۱۸۲۳
• امارت افغانستان	۱۸۲۳–۱۸۳۹
• امپراتوری درانی	۱۸۳۹–۱۸۴۲
• امارت افغانستان	۱۸۴۲–۱۹۲۶
• به رسمیت شناخته شد	۱۹ اوت ۱۹۱۹
• پادشاهی افغانستان	۹ ژوئن ۱۹۲۶
• جمهوری افغانستان	۱۷ ژوئیه ۱۹۷۳
• جمهوری دموکراتیک افغانستان	۲۷–۲۸ آوریل ۱۹۷۸
• امارت اسلامی افغانستان	سپتامبر ۱۹۹۷
• جمهوری اسلامی افغانستان	۲۶ ژانویه ۲۰۰۴
• سقوط کابل و امارت اسلامی افغانستان	۱۵ اوت ۲۰۲۱
مساحت
• کل	652864 (۴۰ام)
• آبها (٪)	ناچیز
جمعیت
• برآورد سال ۲۰۲۲	۴۰٬۵۴۵٬۹۵۷ (۳۷)
• تراکم	62.1 (۱۶۹)
تولید ناخالص داخلی (GDP) برابری قدرت خرید (PPP)	برآورد ۲۰۱۸
• کل	$۷۲٫۹۱۱ میلیارد (۹۶ام)
• سرانه	$۲٬۰۲۴ (۱۶۹ام)
تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی)	برآورد ۲۰۱۸
• کل	$۲۱٫۶۵۷ میلیارد (۱۱۱ام)
• سرانه	$۴۹۳ (۱۷۷ام)
شاخص جینی (۲۰۰۸)	۲۷٫۸; 1st
شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۱)	۰٫۴۷۸; ۱۸۰ام
واحد پول	افغانی (AFN)
منطقه زمانی	یوتی‌سی+۴:۳۰; خورشیدی (D†)
جهت رانندگی	راست
پیش‌شماره تلفنی	+۹۳
کد ایزو ۳۱۶۶	AF
دامنه سطح‌بالا	.af; افغانستان.

افغانستان، کشوری محصور در خشکی در تقاطع آسیای میانه و جنوب آسیا، از شمال با ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، از غرب با ایران، از شرق و جنوب با پاکستان و از مرز کوتاهی در شمال‌شرق با چین هم‌مرز است. مساحت آن حدود ۶۵۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیک به ۴۲ میلیون نفر (برآورد ۲۰۲۴) است. پایتخت آن شهر کابل است.

دوران باستان افغانستان با حضور اسکندر مقدونی و سپس امپراتوری کوشانیان که مروج بودیسم و هنر غنی شدند، گره خورده است. در دوران اسلامی، غزنویان و تیموریان با پایتخت‌هایی چون غزنه و هرات، مراکز علم و فرهنگ بودند. اشتراک عمیق در منطقه خراسان فرهنگی، این سرزمین را به بخش جدایی‌ناپذیر تاریخ پارسی پیوند زده است. شهرهای قدیمی همچون بلخ (از اولین مراکز زردتشیتان و پایتخت کوشانیان)، هرات (مرکز هنر و معماری تیموری)، کابل (پایتخت کنونی با تاریخی چند هزار ساله) و بامیان (با تندیس‌های عظیم بودا) شاهد شکوه و عظمت تمدن‌های گذشته این دیار بوده‌اند.

ترکیب مذهبی افغانستان عمدتاً شامل مسلمانان است؛ اکثریت سنی حنفی و بخش قابل توجهی شیعه (عمدتاً هزاره). جوامع کوچک اسماعیلی، و پیروان شاخه‌های مختلف تصوف نیز حضور دارند.

از نظر حکومتی، نظام کنونی «امارت اسلامی افغانستان» (از ۲۰۲۱) بر اساس ساختار متمرکز، با محوریت رهبری دینی و شوراهای اجرایی اداره می‌شود.

چالش‌های اجتماعی برجسته شامل فقر گسترده، محدودیت‌های حقوق زنان، نابرابری‌های قومی و مذهبی و آسیب‌پذیری در برابر بلایای طبیعی است. گزارش‌ها همچنین به فعالیت گروه‌های مسلح غیردولتی اشاره دارند که بر امنیت و ثبات اجتماعی اثر گذاشته است. این مسائل، افغانستان را در شمار کشورهایی قرار می‌دهد که با چالش‌های توسعه‌ای بلندمدت روبه‌رو هستند..^[۱۴]

پانویس

ارجاعات

↑ "Archived copy". Archived from the original on 3 June 2019. Retrieved 17 September 2021.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)
↑ Tharoor, Ishaan (19 June 2013). "The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed?". Time. ISSN 0040-781X. Retrieved 19 August 2021.
↑ [[[:الگو:Geonameslink]] Islamic Republic of Afghanistan] in [[[:الگو:Geonamesabout]] Geonames.org (cc-by)]
↑ خطای ارجاع: برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام LoC-pdf وارد نشده است
↑ https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule
↑ https://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises
↑ Zucchino, David (2021-09-01). "Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader". نیویورک تایمز (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-09-14.
↑ «ملا محمدحسن به کابل بازگشت؛ نخست‌وزیر ۷۲ ساله طالبان به کارش ادامه می‌دهد». ایندیپندنت فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۱۷.
↑ مرور جمعیت جهان دریافت شده در ۱۱ آوریل ۲۰۲۲.
↑ ^۱۰٫۰ ^۱۰٫۱ ^۱۰٫۲ ^۱۰٫۳ "Afghanistan". International Monetary Fund. Retrieved 14 November 2018.
↑ "Gini Index". World Bank. Archived from the original on 11 May 2014. Retrieved 2 March 2011.
↑ Human Development Report 2021/2022: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). United Nations Development Programme. 2022. p. 284. ISBN 9789211264517. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 24 September 2022.
↑ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 16 December 2020.
↑ Group of writers, “Afghanistan”, Concise Encyclopædia Britannica.

منابع

Group of writers (2006). "Afghanistan". Concise Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). USA: Encyclopædia Britannica.

خطای ارجاع: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="persian-alpha"/> یافت نشد.

[1] "Archived copy". Archived from the original on 3 June 2019. Retrieved 17 September 2021.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link)

[Tharoor-2] Tharoor, Ishaan (19 June 2013). "The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed?". Time. ISSN 0040-781X. Retrieved 19 August 2021.

[3] [[[:الگو:Geonameslink]] Islamic Republic of Afghanistan] in [[[:الگو:Geonamesabout]] Geonames.org (cc-by)]

[LoC-pdf-4] خطای ارجاع: برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام LoC-pdf وارد نشده است

[5] ttps://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule

[6] ttps://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises

[7] Zucchino, David (2021-09-01). "Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader". نیویورک تایمز (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-09-14.

[9] «ملا محمدحسن به کابل بازگشت؛ نخست‌وزیر ۷۲ ساله طالبان به کارش ادامه می‌دهد». ایندیپندنت فارسی. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۱۷.

[10] مرور جمعیت جهان دریافت شده در ۱۱ آوریل ۲۰۲۲.

[imf2-11] ۱۰٫۰ ^۱۰٫۱ ^۱۰٫۲ ^۱۰٫۳ "Afghanistan". International Monetary Fund. Retrieved 14 November 2018.

[wb-gini-12] "Gini Index". World Bank. Archived from the original on 11 May 2014. Retrieved 2 March 2011.

[UNHDR-13] Human Development Report 2021/2022: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). United Nations Development Programme. 2022. p. 284. ISBN 9789211264517. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 24 September 2022.

[UNHDRDiff-14] Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 16 December 2020.

[15] Group of writers, “Afghanistan”, Concise Encyclopædia Britannica.

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[الف]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]