برقع

برقع نوعی پوشش صورت است که عمدتاً توسط زنان جنوب ایران استفاده می‌شود و در گویش‌های مختلف به «برقه» یا «برکه» نیز تلفظ می‌شود. این پوشش ریشه‌ای تاریخی دارد و به اشکال مختلف در مناطق مختلف ایران و خلیج فارس مورد استفاده قرار گرفته است.

واژه‌شناسی

برقع احتمالاً از کلمه ترکی بورک به معنی کلاه مشتق شده است و در گذشته برای پوشاندن سر یا چهره کاربرد داشته است. برخی منابع آن را به «پرده» عربی نسبت داده‌اند. در اشعار شاعران کهن فارسی نیز به کار رفته و در طول زمان معنای آن تغییر کرده است. امروزه این واژه به نوع خاصی از پوشش صورت زنان استان هرمزگان و جزایر خلیج فارس اطلاق می‌شود و در نواحی مختلف نام‌های متفاوتی دارد، از جمله بُرکَه، بتوله و تبیله.

تاریخچه

منشأ اصلی برقع احتمالاً یونان بوده و از آنجا به اسپانیا و سپس به مناطق شمال آفریقا و عربستان و کرانه‌های خلیج فارس منتقل شده است. در طوارق و بربر، برقع جنبه حجاب نداشته و برای محافظت از صورت در برابر آفتاب و بادهای گرم استفاده می‌شده است. زنان بلوچی ساکن کرانه‌های دریای عمان نیز از برقع قرمز استفاده می‌کنند.

برقع در شیراز قرن چهاردهم میلادی رایج بود و اوج استفاده آن در زمان حضور پرتغالی‌ها در مناطق جنوبی ایران گزارش شده است.

اجزای برقع

بدنه

برقع در جنوب ایران معمولاً از پارچه‌های آهاردار به نام شیله تهیه می‌شود که با نیل یا رنگ‌های دیگر رنگ‌آمیزی می‌شود. گاه پارچه‌های کتانی با سوزن‌دوزی تزئین می‌شوند و در قسمت بینی چوب یا فلز سبکی قرار می‌گیرد. در بلوچستان از کتان یا ابریشم استفاده می‌شود و در امارات متحدهٔ عربی برقع سیاه کتانی رایج است.

حلقه

برقع برخی مناطق دارای حلقه‌های طلا یا نقره است که به بند برقع متصل می‌شوند. انواع رایج شامل حلقه ساده، برگکی، بلوچی، سیکه‌ای و کلیدی است.

بند

هر برقع دارای دو بند است که طول بند راست حدود ۲ متر و بند چپ حدود ۰٫۵ متر است. بندها ممکن است رنگی، سیاه یا چندرنگ باشند و از ابریشم یا ریسمان ساده ساخته شده‌اند.

انواع برقع

برقع‌ها از نظر شکل، جنس و رنگ متفاوتند. انواع معروف عبارتند از: بلوچی، بندری، سوروچی، عربی یا جزیره‌ای، دوقینیچی، هرمزی و کویتی.

برقع بندری

این نوع از پارچه مشکی شیله تهیه می‌شود و شامل شکاف برای چشم‌ها و چوب نگهدارنده میوه نخل در وسط می‌باشد.

برقع عربی یا جزیره‌ای

این نوع کوتاه و شامل نوار مشکی روی ابرو و بینی و لب است و ظاهر آن براق می‌باشد. پارچه شیله با رنگ نیل روی آن استفاده می‌شود.

برقع بلوچی

از کتان یا ابریشم ساخته شده و معمولاً به رنگ قرمز است. برقع ابریشمی بیشتر در مهمانی‌ها و کتانی به صورت عمومی به کار می‌رود. تزئینات شامل پولک، گلابتون و سوزن‌دوزی است.

برقع دوقینی‌چی

شبیه برقع عربی است اما قسمت زیر آن باریک‌تر است.

برقع کویتی

مانند روبنده صورت را می‌پوشاند و تنها چشم‌ها باز است. معمولاً سیاه و از پارچه‌های نخی و پلی استر تهیه می‌شود.

برقع افغانی

در افغانستان و آسیای میانه به معنای پوشش صورت نیست و سر تا پا را می‌پوشاند و قسمت چشم‌ها باز یا مشبک است. این نوع دو تکه و معمولاً آبی رنگ است.