تاج‌السلطنه

زهرا تاج‌السلطنه (۱۳۰۱–۱۳۵۵ق) یکی از دختران ناصرالدین شاه بود که در جنبش مشروطیت نقش داشت.

زندگی

زهرا تاج‌السلطنه متولد ۶ ربیع الثانی ۱۳۰۱ق، دوازدهمین دختر ناصرالدین شاه و از زنان فعال در دوره مشروطه بود. مادر او مریم خانم ملقب به توران‌السلطنه بود. تاج‌السلطنه به لحاظ جمال نیز شهره بود.

همسران

تاج‌السلطنه سه مرتبه ازدواج کرد که هر سه به طلاق انجامید. همسر اولش امیرحسن خان شجاع‌السلطنه بود که در سال ۱۳۱۱ه‍.ق خطبه عقد آنها جاری شد. تاج‌السلطنه در زمان عقد نه ساله و همسرش ده ساله بود. عروسی آنها یک سال پس از به سلطنت رسیدن مظفرالدین شاه رسماً اعلام شد. این ازدواج چهار فرزند داشت و در نهایت به طلاق انجامید. همسر دوم او قوللر آقاسی بود که ازدواج کمتر از چهار ماه دوام یافت و به طلاق منجر شد.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

تاج‌السلطنه از مدافعان جنبش مشروطه بود و همراه با خواهرش افتخارالسلطنه عضو انجمن حریت نسوان بود. وی دارای تفکرات سوسیالیستی و از فعالان حقوق زنان بود. تاج‌السلطنه طرفدار اصول مشروطیت، تجدد و آزادی زنان و مخالف دیکتاتوری بود. او در بزرگسالی از ناآگاهی زنان نسبت به حقوق خود محزون بود.

تاج‌السلطنه آگاه و دانشور، آشنا به ادبیات و دارای ذوق شعر، موسیقی و نقاشی بود و با مطالعه آثار روشنفکران غربی مانند ژول سیمون و مشاهیر اروپایی، از جمله پطر کبیر، ویکتور هوگو و داروین، به نقد هنجارها و افکار سنتی عصر خود می‌پرداخت.

خاطرات تاج‌السلطنه

برخی مورخین در اصالت خاطرات تاج‌السلطنه تردید دارند و معتقدند گزارشات موجود مربوط به اوضاع اوست و ممکن است انشای شخص او نباشد. تاج‌السلطنه خاطرات خود را خطاب به معلمش نوشته و در آن به ترک دین و اعتقادات مذهبی اشاره کرده است.

درگذشت

تاج‌السلطنه در اثر یأس از محیط اشرافی و حرمان، سه بار اقدام به خودکشی کرد و احتمالاً در سال ۱۹۳۶ م (۱۳۵۵ ق، ۱۳۱۵ ش) در تهران درگذشت.