سقراط

سقراط از بزرگ‌ترین فیلسوفان یونان باستان بود که در سال ۴۷۰ پیش از میلاد زاده شد. او پس از مدتی همکاری با پدرش در کار حجاری، به فلسفه روی آورد و در اندیشه و آموزش خود بر خداشناسی، اخلاق، شناخت مفاهیم بنیادین انسانی و نظم غایت‌مند جهان تأکید می‌کرد. آثار مکتوب مستقیمی از او بر جای نمانده و اندیشه‌اش عمدتاً از خلال محاورات افلاطون شناخته می‌شود. سرانجام به سبب ناسازگاری آرای او با باورهای رایج زمانه، به حکم حاکم وقت با نوشاندن شوکران کشته شد.

زندگی

سقراط از فیلسوفان بزرگ یونان بود و در سال ۴۷۰ پیش از میلاد زاده شد. پدر او حجّار بود و سقراط مدتی در کار حجاری با او همکاری می‌کرد، اما سپس به فلسفه گرایش یافت و زندگی خود را در این راه گذراند.

اندیشه فلسفی و اخلاقی

در گزارش‌های مربوط به سقراط آمده است که او به خدای یگانه راه یافته بود و می‌کوشید دیگران را نیز با این حقیقت آشنا کند. بخش مهمی از کوشش او به تعلیم اخلاق اختصاص داشت. او بر این باور بود که انسان باید نخست حقیقت مفاهیم اخلاقی را بشناسد و سپس به عمل بر طبق آنها بپردازد؛ از این‌رو می‌کوشید پرسش‌هایی از این دست را پیش بکشد که شجاعت چیست، عدالت کدام است و دانش چه اثری دارد. مقصود او این بود که حقیقت نیکی شناخته شود و آنگاه زندگی اخلاقی بر آن بنیاد استوار گردد.

سقراط جهان را دارای نظم و غایت می‌دانست و معتقد بود که عالم بی‌نظام و بر پایه تصادف پدید نیامده است. به نظر او، هر امر غایتی دارد و ذات باری غایت وجود عالم است. بر همین اساس، او بر این نکته تأکید می‌کرد که امور دنیا تابع قواعد طبیعی است و قوانین بشری باید با آن قواعد سازگار باشد. از این منظر، در سیاست نیز به قهر و زور باور نداشت و مدارا با مردم و اقناع افکار آنان را ضروری می‌دانست.

آثار و میراث

از خود سقراط کتابی در دست نیست، اما فلسفه او را می‌توان از خلال محاورات افلاطون بازشناخت و استنباط کرد. از جمله سخنانی که از او نقل شده این است که چون حکمت به انسان روی آورد، شهوات در خدمت عقل درمی‌آیند، و چون از او روی برگرداند، شهوات خرد را به خدمت خود می‌گیرند.

مرگ

سقراط به این اتهام که عقایدش با معتقدات رایج زمان ناسازگار بود، به دست حاکم وقت به نوشیدن زهر شوکران محکوم شد و از این راه کشته شد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سقراط». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.