قاضی سعید قمی
قاضی سعید قمی، با نام اصلی محمد سعید بن محمد مفید قمی و ملقب به حکیم کوچک، از عالمان نامدار شیعه امامیه و از فضلای حدیث، حکمت و علوم ادبی بود. او عالمی عارف و متشرع و حکیمی ادیب و محقق بود و در تأویل، عرفان، حکمت و استنباط نکات و اسرار آیات و احادیث مهارت داشت. قاضی سعید از شاگردان فیض کاشانی، ملا عبدالرزاق لاهیجی و ملا رجبعلی تبریزی بود و مدتی منصب قضاوت قم را بر عهده داشت. از آثار او شرح توحید صدوق، شرح حدیث بساط، شرح حدیث غمام، اسرار الصلوة و کلید بهشت است. او در سال ۱۱۰۳ق درگذشت.
زندگی
محمد سعید بن محمد مفید قمی، معروف به قاضی سعید و ملقب به حکیم کوچک، از عالمان نامدار شیعه امامیه و از فضلای حدیث، حکمت و علوم ادبی بود. او عالمی عارف و متشرع، ربانی، حکیمی ادیب و کامل و محققی صمدانی معرفی شده است و در مراتب تأویل و عرفان و حکمت و استنباط نکات پنهان و اسرار آیات و احادیث دینی مهارت داشت. در این زمینه، او مؤید به روحالقدس و مشمول تأییدات غیبی دانسته شده است. قاضی سعید به عرفان و تصوف گرایش بسیاری داشت و در مسئله اشتراک لفظی اسماء الله قائل به اشتراک لفظی بود و در این موضوع دو رساله عربی و فارسی تألیف کرد.[۱]
قاضی سعید از شاگردان ملا محسن فیض کاشانی، ملا عبدالرزاق لاهیجی و ملا رجبعلی تبریزی بود. شاه عباس دوم و درباریان او نیز از قاضی سعید تجلیل میکردند و به دیدار او میرفتند.[۲] قاضی سعید مدتی متصدی امر قضاوت در شهر قم بود و این امر نشاندهنده تبحر او در علوم شرعی دانسته شده است. محمد حسین قمی، برادر قاضی سعید، نیز از عالمان برجسته عصر خود و از شاگردان ملا رجبعلی تبریزی بود. او تفسیری بزرگ بر قرآن تألیف کرد که بر دانش او دلالت داشته است. محمد حسین قمی در اواخر قرن یازدهم هجری درگذشت، اما سال درگذشت او معلوم نیست.[۳]
درگذشت
او تا هنگام درگذشت در قم اقامت داشت. درگذشت او، مطابق تصریحی که در عنوان حاشیه اثولوجیا از کتاب الذریعه نقل شده، در سال ۱۱۰۳ق بوده است.[۴]
آثار
قاضی سعید قمی آثار متعددی در حدیث، حکمت، کلام و معارف اسلامی تألیف کرده است که از جمله آنها عبارتاند از:
- الاربعون حدیثاً؛ این اثر را در سیسالگی تألیف کرد و شرح چهل حدیث در معارف است و مشتمل بر تحقیقات علمی است.
- الاربعونیات لکشف انوار القدسیات؛ از آثار برجسته اوست و در آن چهل رساله خود را که در چهل باب از ابواب معارف و تحقیقات بودهاند گرد آورده است. هر یک از این رسالهها نام خاصی داشته، از جمله روح الصلوة، فوائد رضویه و حدیقه وردیه، و مجموعه به همین نام موسوم شده است.
- اسرار الصلوة؛ در حاشیه شرح هدایه ملاصدرا چاپ شده است.
- اسوار الصنایع؛ درباره صناعات خمسه قیاسی منطقی، شامل شعر، خطابه، جدل، برهان و مغالطه است. قاضی سعید به تصریح خود در تألیف این اثر از کتاب صناعیه میرفندرسکی نیز استفاده کرده است.
- حاشیه اثولوجیای ارسطو
- حاشیه شرح اشارات خواجه
- الحدائق الوردیة و السوانح المعراجیة؛ یکی از رسالههای چهلگانه اربعینیات است.
- حقیقة الصلوة
- روح الصلوة؛ یکی از رسالههای چهلگانه اربعینیات است و احتمال داده شده که این اثر و حقیقة الصلوة همان اسرار الصلوة باشند.
- شرح توحید صدوق؛ در سه مجلد.
- شرح حدیث بساط
- شرح حدیث غمام؛ این اثر را در سال ۱۰۹۹ق در اصفهان تألیف کرد و نسخهای از آن به شماره ۱۸۴۹ در کتابخانه مدرسه سپهسالار جدید تهران موجود است.
- فوائد رضویه؛ یکی از رسالههای اربعینیات است.
- کلید بهشت؛ رسالهای فارسی درباره اشتراک لفظی اسماء الله.[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قاضی سعید قمی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.