قتیبه بن مسلم باهلی
قتیبه بن مسلم باهلی، قتیبه بن مسلم باهلی از فرماندهان و والیان امویان بود که در دوره عبدالملک بن مروان به حکومت خراسان منصوب شد و در دوره ولید بن عبدالملک فتوحات گسترده‌ای در خراسان، ترکستان و دیگر نواحی شرقی داشت. او شهر مرو را دارالملک خود قرار داد و در دوره سلیمان بن عبدالملک علیه او شورید و سرانجام در پی درگیری با سپاهیان خود کشته شد.
حکومت خراسان
حجاج بن یوسف در سال ۸۵ق، یزید بن مهلب را از حکومت خراسان معزول کرد و حکومت این ناحیه را به قتیبه بن مسلم سپرد. قتیبه در دوره عبدالملک بن مروان به حکومت خراسان منصوب شد و پس از به قدرت رسیدن ولید بن عبدالملک، از خراسان به ترکستان رفت.[۱]
قتیبه در ترکستان سکندریه را با جنگ گرفت و در سال ۸۷ق از آنجا خواسته فراوان به دست آورد. در میان غنایم، بتان زرین و سیمین نیز بود که یکی از بت‌های زرین دویست و پنجاه هزار مثقال وزن داشت. او همه بتان را گداخت و حاصل آن را میان لشکر تقسیم کرد. پس از آن، بخارا، سمرقند، سغد، جاج، فرغانه، خوارزم و دیگر ولایات ترک را تحت فرمان خود درآورد و به خراسان بازگشت و مرو را دارالملک ساخت.[۲]
شورش علیه سلیمان بن عبدالملک
در دوره سلیمان بن عبدالملک، قتیبه با قوم کاشعر تمیمی به جزیت صلح کرد و بر سلیمان عاصی شد. لشکر بر او شوریدند و کیع بن ابی شوریر تمیمی را بر خود امیر کردند. کیع با قتیبه جنگ کرد و کشته شد و از آن همه لشکری که با او بودند، یک نفر بیشتر نرست.[۳]
سلیمان در عراقین، خراسان و ترکستان با قتیبه جنگ کرد. قتیبه در ترکستان فتوحات دیگری انجام داد و قلاع و بلاد را مسخر کرد. همچنین فتح گرگان و طبرستان، که بنا بر گزارش منبع هیچ‌یک از پادشاهان اکاسره و خلفای اسلام پیش از او بدان دست نیافته بودند، برای او میسر شد.[۴]
قتیبه در این فتوحات چنان اموالی به دست آورد که خمس آن هزار هزار دینار زر سرخ بود. او در این‌باره نامه‌ای به سلیمان می‌نوشت. وزیرش، صالح بن عبدالله، به او گفت مبلغ را ذکر نکند تا مبادا این نوشته در آینده بر ضد او حجت شود. قتیبه نامه را نوشت و پس از مرگ سلیمان از این اقدام دچار زحمت شد. (۲۷۳، ۱۷۶، ۲۷۷، ۸۳۹)[۵]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «قتیبه بن مسلم باهلی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.