سلیمان بن عبدالملک

سلیمان بن عبدالملک
امیر سلیمان
تایپوگرافی نام سلیمان بن عبدالملک
هفتمین خلیفه اموی
خلافت	۹۶–۹۹ ه‍.ق ۷۱۵ – ۲۲ سپتامبر ۷۱۷
پیشین	ولید بن عبدالملک
جانشین	عمر بن عبدالعزیز
متولد	۵۴ ه‍.ق ۶۷۴ م
درگذشته	۹۹ ه‍.ق ۲۲ سپتامبر ۷۱۷ دابق
دودمان	امویان
پدر	عبدالملک مروان
مادر	ولیده بنت عباس
دین و مذهب	اسلام

سلیمان بن عبدالملک، با کنیه ابوأیوب، از خلفای مروانی اموی بود که در سال ۹۶ قمری پس از ولید بن عبدالملک به خلافت رسید. او در میان خلفای این شاخه از امویان به نرم‌خویی و توجه بیشتر به ظواهر دینی شهرت داشت. عمر بن عبدالعزیز در دستگاه او نفوذ زیادی داشت و بسیاری از امور حکومتی زیر نظر او اداره می‌شد. سلیمان برخی سیاست‌های سخت‌گیرانه پیشینیان را تغییر داد، کارگزاران حجاج را در عراق برکنار کرد، زندانیان را آزاد ساخت و بر اقامه نماز در اول وقت تأکید کرد. او در آستانه مرگ، به پیشنهاد رجاء بن حیوة، عمر بن عبدالعزیز را به جانشینی خود برگزید و پس از او نیز یزید بن عبدالملک را در عهدنامه گنجاند. سلیمان در سال ۹۹ قمری در مرج دابق درگذشت.

زندگی و خلافت

سلیمان بن عبدالملک بن مروان، با کنیه ابوأیوب، از خلفای مروانی اموی بود. او در سال ۹۶ قمری، به وصیت پدرش عبدالملک و پس از برادرش ولید، به خلافت رسید. در گزارش مورد نظر، سلیمان در میان این شاخه از امویان، نسبتاً دارای سیرتی ستوده معرفی شده است. عمر بن عبدالعزیز در تشکیلات او نفوذ فراوان داشت و بیشتر امور حکومتی زیر نظر او اجرا می‌شد.

سلیمان بن عبدالملک، هفتمین خلیفه اموی است. پدر او عبدالملک بن مروان و مادرش ولیده بنت عباس بود و با خلیفه قبل رابطه برادری داشت. دربارهٔ سه دهه اول زندگانی سلیمان وجود ندارد. او در دوران خلافت ولید، فرماندار بخشی از فلسطین بود. خلافت به او به واسطه وصیت پدرش انجام شده بود. در وصیت پدر ابتدا به برادرش ولید و سپس به او به عنوان جانشین اشاره شده بود.

اقدامات حکومتی

سلیمان گماشتگان حجاج بن یوسف را در عراق برکنار کرد و زندانیان عراق را از بند آزاد ساخت. همچنین به نماز اهتمام فراوان نشان داد و فرمان داد نمازها در اول وقت ادا شود؛ در حالی که در گزارش مزبور آمده است که پیشینیان او نماز را سبک می‌شمردند. او ساز و آواز را نیز منع کرد و تا اندازه‌ای کوشید به جامعه آن روز در قلمرو حکومتش چهره‌ای اسلامی بدهد.

تعیین جانشین

مرگ سلیمان در مسیر سفر به وابق برای غزو و جنگ فرا رسید. هنگامی که بیماری مرگ بر او عارض شد، از رجاء بن حیوة پرسید چه کسی را به جانشینی خود بگمارد؛ زیرا پسر بزرگش حاضر نبود و پسر کوچکش نیز به سن بلوغ نرسیده بود. رجاء بن حیوة، عمر بن عبدالعزیز را شایسته این مقام دانست. سلیمان نگران مخالفت برادران خود بود، اما رجاء پیشنهاد کرد که در عهدنامه بنویسد پس از عمر، برادرش یزید جانشین او باشد. سلیمان این رأی را پذیرفت، عهدنامه را نوشت و مهر کرد و آن را به رجاء سپرد تا مردم را به بیعت با فرد مذکور فراخواند، بی‌آن‌که نام او تا پس از مرگ خلیفه آشکار شود. در آغاز، مردم از بیعت بدون دانستن نام جانشین خودداری کردند. رجاء ماجرا را به سلیمان گزارش داد و او دستور داد سران سپاه همراه رجاء بروند و مردم را به بیعت وادار کنند. بدین‌سان بیعت انجام گرفت و پس از مرگ سلیمان، مردم و افراد خاندان مروان با عمر بن عبدالعزیز بیعت کردند و خلافت برای او استقرار یافت.

درگذشت

سلیمان بن عبدالملک در روز جمعه دهم صفر سال ۹۹ قمری، در مرج دابق، درگذشت. در گزارش مزبور، سن او هنگام مرگ ۳۹ یا ۴۵ سال ذکر شده است.

ویژگی‌های شخصی

سلیمان مردی فصیح‌اللسان دانسته شده است. همچنین در پرخوری شهرت داشت و در منابع این گزارش، نمونه‌ای اغراق‌آمیز از خوراک فراوان او نقل شده است.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «سلیمان». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
• Eisner, R (1986). "SULAYMAN B. ABD AL-MALIK". Encyclopaedia of Islam (به انگلیسی). Vol. 9 (2rd ed.). Leiden: E. J. Brill. p. 821-822.