ماه محرم
ماه محرم نخستین ماه سال قمری و یکی از چهار ماه حرام در تقویم اسلامی است. در دوران پیش از اسلام، جنگ و کارزار در این ماه حرام شمرده می‌شد. در منابع روایی اسلامی، برای روزه‌داری در روزهای مختلف محرم و عبادت در شب نخست آن فضیلت‌هایی نقل شده است. روز نهم محرم به نام تاسوعا و روز دهم آن به نام عاشورا شناخته می‌شود؛ عاشورا روز شهادت حسین بن علی و یارانش در واقعه کربلا است. در روایات شیعه، محرم ماه سوگواری و یادآوری مصائب خاندان پیامبر دانسته شده است.[۱]
جایگاه محرم
محرم یکی از چهار ماه حرام در تقویم قمری است. بر اساس گزارش‌های روایی، در دوران جاهلیت نیز حرمت این ماه رعایت می‌شد و از جنگ و خون‌ریزی در آن پرهیز می‌کردند. در روایتی از علی بن موسی الرضا، به این نکته اشاره شده است که با وجود حرمت محرم در دوران جاهلیت، در این ماه با خاندان پیامبر برخورد شد و حسین بن علی و یارانش در کربلا به شهادت رسیدند.[۲]
روزه و عبادت در محرم
در منابع حدیثی، برای روزه‌داری در روزهای مختلف این ماه پاداش‌هایی نقل شده است. از پیامبر اسلام روایت شده است که روزه گرفتن یک روز از محرم، پاداشی برابر با روزه سی روز دارد و در روایتی دیگر، روزه این ماه موجب ایجاد فاصله میان روزه‌دار و دوزخ دانسته شده است. همچنین در روایتی از پیامبر آمده است که پس از ماه رمضان، روزه‌داری در محرم توصیه شده؛ زیرا خداوند در این ماه توبه گروهی را پذیرفته و توبه گروه دیگری را نیز می‌پذیرد. در روایتی از جعفر صادق نیز روزه این ماه مایه پناه از بدی‌ها معرفی شده است.[۳]
در روایات، برای شب نخست محرم نیز عبادت‌هایی ذکر شده است. از جمله، به شب‌زنده‌داری، نماز و تلاوت قرآن سفارش شده و برای آن نمازهایی با شمار رکعت‌ها و سوره‌های مشخص نقل شده است. همچنین در روایتی از علی بن حسین آمده است که زکریا در روز نخست محرم حاجت خود را از خداوند درخواست کرد و دعایش به اجابت رسید؛ از این رو، روزه‌داری در این روز نیز دارای فضیلت دانسته شده است. در برخی روایات، برای روز سوم محرم نیز استجابت دعا و برآورده شدن حاجت روزه‌دار ذکر شده است.[۴]
تاسوعا و عاشورا
روز نهم محرم تاسوعا و روز دهم آن عاشورا نام دارد. عاشورا روز شهادت حسین بن علی و یاران او در واقعه کربلاست. در منابع روایی درباره روزه این روز گزارش‌های متفاوتی وجود دارد؛ برخی روایات به روزه‌داری در آن اشاره دارند و برخی دیگر از آن نهی می‌کنند. در تفسیر این روایات، در منابع شیعه میان روزهای که با نیت عبادی انجام شود و روزهای که به قصد شادی از واقعه کربلا باشد، تفاوت گذاشته شده است.
همچنین در روایات، از اشتغال به امور دنیوی و اندوختن مال در روز عاشورا نهی شده و بر اختصاص دادن آن به اندوه و سوگواری و همدردی با خاندان حسین بن علی تأکید شده است.[۵]
روایات درباره مصائب خاندان پیامبر
در روایتی که ابراهیم بن ابی‌محمود از علی بن موسی الرضا نقل کرده است، از حرمت محرم در دوران جاهلیت و هتک این حرمت با کشتن حسین بن علی و اسارت زنان و کودکان خاندان او سخن گفته شده است. در این روایت، آتش زدن خیمه‌ها، غارت اموال و رعایت نکردن حرمت خاندان پیامبر از مصائب واقعه کربلا شمرده شده و گریه بر حسین بن علی موجب آمرزش گناهان بزرگ دانسته شده است. همچنین از اندوه پدر علی بن موسی الرضا در ماه محرم و به‌ویژه در روز عاشورا یاد شده است.[۶]
در روایت دیگری، ریان بن شبیب نقل می‌کند که در روز نخست محرم به دیدار علی بن موسی الرضا رفت. امام در این دیدار، از حرمت ماه محرم در دوران جاهلیت و رعایت نشدن حرمت آن و حرمت پیامبر در واقعه کربلا سخن گفت و به کشته شدن فرزندان پیامبر، اسارت خاندان او و غارت اموالشان اشاره کرد.[۷]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «ماه محرم»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ماه محرم». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.