مسجد ضرار

مسجد ضرار توسط گروهی از غیرمسلمانان در نزدیکی مسجد قبا در شهر مدینه دربخشی از خانهٔ خذام بن خالد از قبیله عمرو بن عوف ساخته شد.

هدف از ساخت مسجد

در برخی گزارش‌ها آمده است که ابوعامر راهب، که پیش از هجرت پیامبر در شمار راهبان بود و در مدینه داعیه پیشوایی داشت، پس از ورود پیامبر به مدینه با او به مخالفت برخاست و گروه‌هایی را علیه او تحریک می‌کرد. پس از فتح مکه و گسترش اسلام، او از مدینه به طائف رفت و پس از اسلام آوردن مردم طائف، به شام و سپس به روم گریخت. بنا بر این گزارش‌ها، او منافقان مدینه را به ساختن این مسجد ترغیب کرد و به آنان وعده داد که از قیصر روم یاری خواهد خواست و با سپاهی به مدینه بازخواهد گشت. با این حال، گفته شده است که او پیش از رسیدن به قیصر درگذشت.

این مسجد باهدف اصلی ترویج کفر، تفرقه میان مسلمانان و پایگاهی علیه پیامبر اسلام ساخته شده بود. ویلیام مویر شرق‌شناس اسکاتلندی می‌گوید: «پیامبر معتقد بود این مسجد برای دور کردن مردم از مسجد قبا و ایجاد اختلاف میان مسلمانان بنا شده بود».

تاریخچه

بنا بر گزارش مفسران، قبیله بنی‌عمرو بن عوف در محله قبا مسجدی ساختند و پیامبر اسلام را برای افتتاح و تبرک آن فراخواندند و او در آن نماز گزارد. پس از آن، گروهی از منافقان قبیله بنی‌غنم تصمیم گرفتند مسجدی دیگر بنا کنند و در آن نماز بخوانند و در جماعت مسلمانان و مسجد پیامبر شرکت نکنند. شمار آنان را دوازده یا پانزده تن نوشته‌اند که از جمله آنان ثعلبة بن حاطب، معتب بن قشیر و نبتل بن حارث بودند.

محل این مسجد در کوی بنی‌سالم و در کنار مسجد قبا بود. هنگامی که ساختمان آن به پایان رسید، سازندگان آن نزد پیامبر رفتند و گفتند این مسجد را برای آن ساخته‌اند که در شب‌های سرد زمستان و هنگام بارش باران، کسانی که توان رفتن به مسجد قبا و مسجد مدینه را ندارند، نماز خود را در آن به جا آورند. آنان از پیامبر خواستند که برای تبرک، در آن مسجد نماز بگزارد. پیامبر که در آن هنگام عازم تبوک بود، پاسخ داد که در بازگشت این درخواست را بررسی خواهد کرد.

تخریب مسجد

پس از بازگشت پیامبر از تبوک، آیات ۱۰۸ و ۱۰۹ سوره توبه نازل شد که در آن‌ها به این مسجد و انگیزه سازندگانش اشاره شده است. پس از آن، پیامبر مالک بن دُخْشُم خزاعی و عامر بن عدی را مأمور کرد تا مسجد را ویران کنند. آن دو نخست مسجد را سوزاندند و سپس دیوارهای آن را تا بنیاد ویران کردند.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ضرار». دایره‌المعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.