افغانستان: تفاوت میان نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
جز (درصد جمعیتی مسلمانان حذف شد؛ امار دقیق وجود ندارد از افرادی که صریحا خود را پیرو یکی از شاخه های اسلام میدانند. همچنین تعداد افرادی که خود را ناباور یا ناپایبند به اسلام یا هر دینی میدانند در حال افزایش است.) |
جز (دادن لینک به چند اسم و عنوان) |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
| languages_type = زبانهای اصلی | | languages_type = زبانهای اصلی | ||
| languages = {{فهرست ساده| | | languages = {{فهرست ساده| | ||
* [[فارسی افغانستان|فارسی]]}} | * [[فارسی افغانستان|فارسی (دری)]]}} | ||
[[زبان پشتو|پشتو]] | [[زبان پشتو|پشتو]] | ||
| ethnic_groups = {{فهرست ناگلولهای | | ethnic_groups = {{فهرست ناگلولهای | ||
| [[پشتونها|پشتون]] | | [[پشتونها|پشتون (افغان)]] | ||
| [[تاجیک ها|تاجیک (تازیک)]]</small> | | [[تاجیک ها|تاجیک (تازیک)]]</small> | ||
| [[هزارهها|هزاره]] | | [[هزارهها|هزاره]] | ||
| [[ازبکها|ازبک]] | | [[ازبکها|ازبک/اُزبیک]] | ||
| [[هراتی (خراسانی)]] | | [[هراتی (خراسانی)]] | ||
| [[ | | [[اَیماق]] | ||
| [[ترکمنها|ترکمن]] | | [[ترکمنها|ترکمن]] | ||
| [[مردم بلوچ|بلوچ]] | | [[مردم بلوچ|بلوچ]] | ||
| خط ۴۲: | خط ۳۹: | ||
| {{figure space}} | | {{figure space}} | ||
}} | }} | ||
| government_type = [[امارت]] | | government_type = [[امارت اسلامی]] (حاکمیت دینی) اقتدارگرای متمرکز<ref>https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule</ref><ref>https://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises</ref>{{Efn|name="Akhundzada"|رهبر عالی طالبان [[هبتالله آخندزاده]] هیچ سمت رسمی در حکومت سرپرست این کشور ندارد، ولی بهطور گسترده باور بر این است که او اقتدار نهایی را بر عهده دارد و انتظار میرود به زودی سمتی رسمی به او داده شود.<ref>{{Cite news|last=Zucchino|first=David|date=2021-09-01|title=Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader|language=en-US|work=[[نیویورک تایمز]]|url=https://www.nytimes.com/2021/09/01/world/asia/afghanistan-taliban-government-leader.html|access-date=2021-09-14|issn=0362-4331}}</ref>}} | ||
| leader_title1 = [[رهبر امارت اسلامی افغانستان|رهبر]] | | leader_title1 = [[رهبر امارت اسلامی افغانستان|رهبر]] | ||
| leader_name1 = {{Nowrap|[[هبتالله آخندزاده]]}} | | leader_name1 = {{Nowrap|[[هبتالله آخندزاده]]}} | ||
| خط ۱۲۵: | خط ۱۲۲: | ||
|flag_type=[[پرچم افغانستان|پرچم]]}} | |flag_type=[[پرچم افغانستان|پرچم]]}} | ||
'''افغانستان''' کشوری در جنوب [[ | '''افغانستان'''، کشوری محصور در خشکی در تقاطع آسیای میانه و جنوب آسیا، از شمال با [[ترکمنستان]]، [[ازبکستان]] و [[تاجیکستان]]، از غرب با [[ایران]]، از شرق و جنوب با [[پاکستان]] و از مرز کوتاهی در شمالشرق با [[چین]] هممرز است. مساحت آن حدود ۶۵۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیک به ۴۲ میلیون نفر (برآورد ۲۰۲۴) است. پایتخت آن شهر [[کابل]] است. | ||
دوران باستان افغانستان با حضور اسکندر مقدونی و سپس امپراتوری کوشانیان که مروج بودیسم و هنر غنی شدند، گره خورده است. در دوران اسلامی، [[غزنویان]] و تیموریان با پایتختهایی چون غزنه و [[هرات]]، مراکز علم و فرهنگ بودند. اشتراک عمیق در منطقه [[خراسان]] فرهنگی، این سرزمین را به بخش جداییناپذیر تاریخ پارسی پیوند زده است. شهرهای قدیمی همچون بلخ (از اولین مراکز زردتشیتان و پایتخت کوشانیان)، هرات (مرکز هنر و معماری تیموری)، کابل (پایتخت کنونی با تاریخی چند هزار ساله) و بامیان (با تندیسهای عظیم بودا) شاهد شکوه و عظمت تمدنهای گذشته این دیار بودهاند. | |||
ترکیب مذهبی افغانستان عمدتاً شامل مسلمانان است؛ اکثریت سنی حنفی و بخش قابل توجهی شیعه (عمدتاً هزاره). جوامع کوچک اسماعیلی، و پیروان شاخههای مختلف تصوف نیز حضور دارند. | |||
از نظر حکومتی، نظام کنونی «امارت اسلامی افغانستان» (از ۲۰۲۱) بر اساس ساختار متمرکز، با محوریت رهبری دینی و شوراهای اجرایی اداره میشود. | |||
چالشهای اجتماعی برجسته شامل فقر گسترده، محدودیتهای حقوق زنان، نابرابریهای قومی و مذهبی و آسیبپذیری در برابر بلایای طبیعی است. گزارشها همچنین به فعالیت گروههای مسلح غیردولتی اشاره دارند که بر امنیت و ثبات اجتماعی اثر گذاشته است. این مسائل، افغانستان را در شمار کشورهایی قرار میدهد که با چالشهای توسعهای بلندمدت روبهرو هستند..<ref>{{پک|1=Group of writers|2=2006|ک=Concise Encyclopædia Britannica|ف=Afghanistan|زبان=en}}</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۴
امارت اسلامی افغانستان | |
|---|---|
![Coat of Arms of the Islamic Emirate[۱]](/fa/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Emblem_of_the_Islamic_Emirate_of_Afghanistan.svg) نشان ملی
| |
.svg) _-_AFG_-_UNOCHA.svg) | |
| پایتخت و بزرگترین شهر | کابل ۳۴°۳۱′ شمالی ۶۹°۱۱′ شرقی / ۳۴٫۵۱۷°شمالی ۶۹٫۱۸۳°شرقی[۳] |
| زبانهای اصلی | پشتو |
| گروههای قومی | |
| دین(ها) | |
| نام(های) اهلیت | افغان |
| حکومت | امارت اسلامی (حاکمیت دینی) اقتدارگرای متمرکز[۵][۶][الف] |
• رهبر | هبتالله آخندزاده |
| محمدحسن آخند[۸] | |
| عبدالحکیم حقانی | |
| بنیانگذاری | |
• دولت یونانی بلخ | ۲۵۶ پیش از میلاد |
• شاهنشاهی کوشانی | ۳۰ میلادی |
• هپتالیان | ۴۱۰ میلادی |
• غزنویان | ۹۶۳ میلادی |
• غوریان | ۱۱۴۹ میلادی |
• هوتکیان | ۱۷۰۹–۱۷۳۸ |
• امپراتوری درانی | ۱۷۴۷–۱۸۲۳ |
| ۱۸۲۳–۱۸۳۹ | |
| ۱۸۳۹–۱۸۴۲ | |
| ۱۸۴۲–۱۹۲۶ | |
| ۱۹ اوت ۱۹۱۹ | |
| ۹ ژوئن ۱۹۲۶ | |
| ۱۷ ژوئیه ۱۹۷۳ | |
| ۲۷–۲۸ آوریل ۱۹۷۸ | |
| سپتامبر ۱۹۹۷ | |
| ۲۶ ژانویه ۲۰۰۴ | |
| ۱۵ اوت ۲۰۲۱ | |
| مساحت | |
• کل | 652864 (۴۰ام) |
• آبها (٪) | ناچیز |
| جمعیت | |
• برآورد سال ۲۰۲۲ | ۴۰٬۵۴۵٬۹۵۷[۹] (۳۷) |
• تراکم | 62.1 (۱۶۹) |
| تولید ناخالص داخلی (GDP) برابری قدرت خرید (PPP) | برآورد ۲۰۱۸ |
• کل | $۷۲٫۹۱۱ میلیارد[۱۰] (۹۶ام) |
• سرانه | $۲٬۰۲۴[۱۰] (۱۶۹ام) |
| تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی) | برآورد ۲۰۱۸ |
• کل | $۲۱٫۶۵۷ میلیارد[۱۰] (۱۱۱ام) |
• سرانه | $۴۹۳[۱۰] (۱۷۷ام) |
| شاخص جینی (۲۰۰۸) |  ۲۷٫۸[۱۱]1st |
| شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۱) |  ۰٫۴۷۸[۱۲][۱۳]۱۸۰ام |
| واحد پول | افغانی (AFN) |
| منطقه زمانی | یوتیسی+۴:۳۰ خورشیدی (D†) |
| جهت رانندگی | راست |
| پیششماره تلفنی | +۹۳ |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | AF |
| دامنه سطحبالا | .af افغانستان. |
افغانستان، کشوری محصور در خشکی در تقاطع آسیای میانه و جنوب آسیا، از شمال با ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، از غرب با ایران، از شرق و جنوب با پاکستان و از مرز کوتاهی در شمالشرق با چین هممرز است. مساحت آن حدود ۶۵۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیک به ۴۲ میلیون نفر (برآورد ۲۰۲۴) است. پایتخت آن شهر کابل است.
دوران باستان افغانستان با حضور اسکندر مقدونی و سپس امپراتوری کوشانیان که مروج بودیسم و هنر غنی شدند، گره خورده است. در دوران اسلامی، غزنویان و تیموریان با پایتختهایی چون غزنه و هرات، مراکز علم و فرهنگ بودند. اشتراک عمیق در منطقه خراسان فرهنگی، این سرزمین را به بخش جداییناپذیر تاریخ پارسی پیوند زده است. شهرهای قدیمی همچون بلخ (از اولین مراکز زردتشیتان و پایتخت کوشانیان)، هرات (مرکز هنر و معماری تیموری)، کابل (پایتخت کنونی با تاریخی چند هزار ساله) و بامیان (با تندیسهای عظیم بودا) شاهد شکوه و عظمت تمدنهای گذشته این دیار بودهاند.
ترکیب مذهبی افغانستان عمدتاً شامل مسلمانان است؛ اکثریت سنی حنفی و بخش قابل توجهی شیعه (عمدتاً هزاره). جوامع کوچک اسماعیلی، و پیروان شاخههای مختلف تصوف نیز حضور دارند.
از نظر حکومتی، نظام کنونی «امارت اسلامی افغانستان» (از ۲۰۲۱) بر اساس ساختار متمرکز، با محوریت رهبری دینی و شوراهای اجرایی اداره میشود.
چالشهای اجتماعی برجسته شامل فقر گسترده، محدودیتهای حقوق زنان، نابرابریهای قومی و مذهبی و آسیبپذیری در برابر بلایای طبیعی است. گزارشها همچنین به فعالیت گروههای مسلح غیردولتی اشاره دارند که بر امنیت و ثبات اجتماعی اثر گذاشته است. این مسائل، افغانستان را در شمار کشورهایی قرار میدهد که با چالشهای توسعهای بلندمدت روبهرو هستند..[۱۴]
پانویس
ارجاعات
- ↑ "Archived copy". Archived from the original on 3 June 2019. Retrieved 17 September 2021.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link) - ↑ Tharoor, Ishaan (19 June 2013). "The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed?". Time. ISSN 0040-781X. Retrieved 19 August 2021.
- ↑ [[[:الگو:Geonameslink]] Islamic Republic of Afghanistan] in [[[:الگو:Geonamesabout]] Geonames.org (cc-by)]
- ↑ خطای ارجاع: برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نامLoC-pdfوارد نشده است - ↑ https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule
- ↑ https://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises
- ↑ Zucchino, David (2021-09-01). "Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader". نیویورک تایمز (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-09-14.
- ↑ «ملا محمدحسن به کابل بازگشت؛ نخستوزیر ۷۲ ساله طالبان به کارش ادامه میدهد». ایندیپندنت فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۷-۱۷.
- ↑ مرور جمعیت جهان دریافت شده در ۱۱ آوریل ۲۰۲۲.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ "Afghanistan". International Monetary Fund. Retrieved 14 November 2018.
- ↑ "Gini Index". World Bank. Archived from the original on 11 May 2014. Retrieved 2 March 2011.
- ↑ Human Development Report 2021/2022: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). United Nations Development Programme. 2022. p. 284. ISBN 9789211264517. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 24 September 2022.
- ↑ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 16 December 2020.
- ↑ Group of writers, “Afghanistan”, Concise Encyclopædia Britannica.
منابع
- Group of writers (2006). "Afghanistan". Concise Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). USA: Encyclopædia Britannica.
خطای ارجاع: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="persian-alpha"/> یافت نشد.
ردهها:
- آسیای مرکزی
- افغانستان
- امارات
- ایالات و سرزمینهای بنیانگذاریشده در ۱۷۴۷ (میلادی)
- ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۷۰۹ (میلادی)
- بنیانگذاریهای ۱۷۰۹ (میلادی) در آسیا
- جمهوریها
- جمهوریهای اسلامی
- حکومتهای تمامیتخواه
- فلات ایران
- کشورها در آسیا
- کشورها و سرزمینهای ایرانی
- کشورها و سرزمینهای پشتوزبان
- کشورها و سرزمینهای فارسیزبان
- کشورهای آسیای مرکزی
- کشورهای اسلامی
- کشورهای تحت اشغال نظامی
- کشورهای توسعهنیافته
- کشورهای جاده ابریشم
- کشورهای جنوب آسیا
- کشورهای خاورمیانه
- کشورهای عضو اتحادیه همکاریهای منطقهای جنوب آسیا
- کشورهای عضو سازمان ملل متحد
- کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی
- کشورهای محصور در خشکی
- مناطق مورد مناقشه در آسیا