افغانستان: تفاوت میان نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(ابرابزار) |
جز (دادن لینک به چند اسم و عنوان) |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{Infobox country | {{Infobox country | ||
| conventional_long_name = امارت اسلامی افغانستان | | conventional_long_name = امارت اسلامی افغانستان | ||
| common_name = | | common_name = افغانستان | ||
| native_name = {{unbulleted list|{{native name|ps|د افغانستان اسلامی امارت|italic=no}}|{{native name|fa|امارت اسلامی افغانستان|italic=no}}}} | | native_name = {{unbulleted list|{{native name|ps|د افغانستان اسلامی امارت|italic=no}}|{{native name|fa|امارت اسلامی افغانستان|italic=no}}}} | ||
| image_flag = Flag of Taliban.svg | | image_flag = Flag of Taliban.svg | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
| languages_type = زبانهای اصلی | | languages_type = زبانهای اصلی | ||
| languages = {{فهرست ساده| | | languages = {{فهرست ساده| | ||
* [[فارسی افغانستان|فارسی]]}} | * [[فارسی افغانستان|فارسی (دری)]]}} | ||
[[زبان پشتو|پشتو]] | [[زبان پشتو|پشتو]] | ||
| ethnic_groups = {{فهرست ناگلولهای | | ethnic_groups = {{فهرست ناگلولهای | ||
| | | [[پشتونها|پشتون (افغان)]] | ||
| | | [[تاجیک ها|تاجیک (تازیک)]]</small> | ||
| | | [[هزارهها|هزاره]] | ||
| | | [[ازبکها|ازبک/اُزبیک]] | ||
| | | [[هراتی (خراسانی)]] | ||
| | | [[اَیماق]] | ||
| | | [[ترکمنها|ترکمن]] | ||
| | | [[مردم بلوچ|بلوچ]] | ||
| [[نورستانی]] | |||
| [[تبارهای عرب]]<ref name="LoC-pdf"/> | |||
}} | }} | ||
|ethnic_groups_ref = | |ethnic_groups_ref = | ||
| religion = {{فهرست ناگلولهای | | religion = {{فهرست ناگلولهای | ||
| | | اکثریت [[اسلام در افغانستان|اسلام]] ([[دین رسمی]]) | ||
| {{figure space}} | | {{figure space}} | ||
}} | }} | ||
| government_type = [[امارت]] | | government_type = [[امارت اسلامی]] (حاکمیت دینی) اقتدارگرای متمرکز<ref>https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule</ref><ref>https://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises</ref>{{Efn|name="Akhundzada"|رهبر عالی طالبان [[هبتالله آخندزاده]] هیچ سمت رسمی در حکومت سرپرست این کشور ندارد، ولی بهطور گسترده باور بر این است که او اقتدار نهایی را بر عهده دارد و انتظار میرود به زودی سمتی رسمی به او داده شود.<ref>{{Cite news|last=Zucchino|first=David|date=2021-09-01|title=Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader|language=en-US|work=[[نیویورک تایمز]]|url=https://www.nytimes.com/2021/09/01/world/asia/afghanistan-taliban-government-leader.html|access-date=2021-09-14|issn=0362-4331}}</ref>}} | ||
| leader_title1 = [[رهبر امارت اسلامی افغانستان|رهبر]] | | leader_title1 = [[رهبر امارت اسلامی افغانستان|رهبر]] | ||
| leader_name1 = {{Nowrap|[[هبتالله آخندزاده]]}} | | leader_name1 = {{Nowrap|[[هبتالله آخندزاده]]}} | ||
| خط ۱۲۳: | خط ۱۲۲: | ||
|flag_type=[[پرچم افغانستان|پرچم]]}} | |flag_type=[[پرچم افغانستان|پرچم]]}} | ||
'''افغانستان''' کشوری در جنوب [[ | '''افغانستان'''، کشوری محصور در خشکی در تقاطع آسیای میانه و جنوب آسیا، از شمال با [[ترکمنستان]]، [[ازبکستان]] و [[تاجیکستان]]، از غرب با [[ایران]]، از شرق و جنوب با [[پاکستان]] و از مرز کوتاهی در شمالشرق با [[چین]] هممرز است. مساحت آن حدود ۶۵۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیک به ۴۲ میلیون نفر (برآورد ۲۰۲۴) است. پایتخت آن شهر [[کابل]] است. | ||
دوران باستان افغانستان با حضور اسکندر مقدونی و سپس امپراتوری کوشانیان که مروج بودیسم و هنر غنی شدند، گره خورده است. در دوران اسلامی، [[غزنویان]] و تیموریان با پایتختهایی چون غزنه و [[هرات]]، مراکز علم و فرهنگ بودند. اشتراک عمیق در منطقه [[خراسان]] فرهنگی، این سرزمین را به بخش جداییناپذیر تاریخ پارسی پیوند زده است. شهرهای قدیمی همچون بلخ (از اولین مراکز زردتشیتان و پایتخت کوشانیان)، هرات (مرکز هنر و معماری تیموری)، کابل (پایتخت کنونی با تاریخی چند هزار ساله) و بامیان (با تندیسهای عظیم بودا) شاهد شکوه و عظمت تمدنهای گذشته این دیار بودهاند. | |||
ترکیب مذهبی افغانستان عمدتاً شامل مسلمانان است؛ اکثریت سنی حنفی و بخش قابل توجهی شیعه (عمدتاً هزاره). جوامع کوچک اسماعیلی، و پیروان شاخههای مختلف تصوف نیز حضور دارند. | |||
از نظر حکومتی، نظام کنونی «امارت اسلامی افغانستان» (از ۲۰۲۱) بر اساس ساختار متمرکز، با محوریت رهبری دینی و شوراهای اجرایی اداره میشود. | |||
چالشهای اجتماعی برجسته شامل فقر گسترده، محدودیتهای حقوق زنان، نابرابریهای قومی و مذهبی و آسیبپذیری در برابر بلایای طبیعی است. گزارشها همچنین به فعالیت گروههای مسلح غیردولتی اشاره دارند که بر امنیت و ثبات اجتماعی اثر گذاشته است. این مسائل، افغانستان را در شمار کشورهایی قرار میدهد که با چالشهای توسعهای بلندمدت روبهرو هستند..<ref>{{پک|1=Group of writers|2=2006|ک=Concise Encyclopædia Britannica|ف=Afghanistan|زبان=en}}</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۴:۲۴
امارت اسلامی افغانستان | |
|---|---|
![Coat of Arms of the Islamic Emirate[۱]](/fa/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Emblem_of_the_Islamic_Emirate_of_Afghanistan.svg) نشان ملی
| |
.svg) _-_AFG_-_UNOCHA.svg) | |
| پایتخت و بزرگترین شهر | کابل ۳۴°۳۱′ شمالی ۶۹°۱۱′ شرقی / ۳۴٫۵۱۷°شمالی ۶۹٫۱۸۳°شرقی[۳] |
| زبانهای اصلی | پشتو |
| گروههای قومی | |
| دین(ها) | |
| نام(های) اهلیت | افغان |
| حکومت | امارت اسلامی (حاکمیت دینی) اقتدارگرای متمرکز[۵][۶][الف] |
• رهبر | هبتالله آخندزاده |
| محمدحسن آخند[۸] | |
| عبدالحکیم حقانی | |
| بنیانگذاری | |
• دولت یونانی بلخ | ۲۵۶ پیش از میلاد |
• شاهنشاهی کوشانی | ۳۰ میلادی |
• هپتالیان | ۴۱۰ میلادی |
• غزنویان | ۹۶۳ میلادی |
• غوریان | ۱۱۴۹ میلادی |
• هوتکیان | ۱۷۰۹–۱۷۳۸ |
• امپراتوری درانی | ۱۷۴۷–۱۸۲۳ |
| ۱۸۲۳–۱۸۳۹ | |
| ۱۸۳۹–۱۸۴۲ | |
| ۱۸۴۲–۱۹۲۶ | |
| ۱۹ اوت ۱۹۱۹ | |
| ۹ ژوئن ۱۹۲۶ | |
| ۱۷ ژوئیه ۱۹۷۳ | |
| ۲۷–۲۸ آوریل ۱۹۷۸ | |
| سپتامبر ۱۹۹۷ | |
| ۲۶ ژانویه ۲۰۰۴ | |
| ۱۵ اوت ۲۰۲۱ | |
| مساحت | |
• کل | 652864 (۴۰ام) |
• آبها (٪) | ناچیز |
| جمعیت | |
• برآورد سال ۲۰۲۲ | ۴۰٬۵۴۵٬۹۵۷[۹] (۳۷) |
• تراکم | 62.1 (۱۶۹) |
| تولید ناخالص داخلی (GDP) برابری قدرت خرید (PPP) | برآورد ۲۰۱۸ |
• کل | $۷۲٫۹۱۱ میلیارد[۱۰] (۹۶ام) |
• سرانه | $۲٬۰۲۴[۱۰] (۱۶۹ام) |
| تولید ناخالص داخلی (GPD) (اسمی) | برآورد ۲۰۱۸ |
• کل | $۲۱٫۶۵۷ میلیارد[۱۰] (۱۱۱ام) |
• سرانه | $۴۹۳[۱۰] (۱۷۷ام) |
| شاخص جینی (۲۰۰۸) |  ۲۷٫۸[۱۱]1st |
| شاخص توسعه انسانی (۲۰۲۱) |  ۰٫۴۷۸[۱۲][۱۳]۱۸۰ام |
| واحد پول | افغانی (AFN) |
| منطقه زمانی | یوتیسی+۴:۳۰ خورشیدی (D†) |
| جهت رانندگی | راست |
| پیششماره تلفنی | +۹۳ |
| کد ایزو ۳۱۶۶ | AF |
| دامنه سطحبالا | .af افغانستان. |
افغانستان، کشوری محصور در خشکی در تقاطع آسیای میانه و جنوب آسیا، از شمال با ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، از غرب با ایران، از شرق و جنوب با پاکستان و از مرز کوتاهی در شمالشرق با چین هممرز است. مساحت آن حدود ۶۵۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیک به ۴۲ میلیون نفر (برآورد ۲۰۲۴) است. پایتخت آن شهر کابل است.
دوران باستان افغانستان با حضور اسکندر مقدونی و سپس امپراتوری کوشانیان که مروج بودیسم و هنر غنی شدند، گره خورده است. در دوران اسلامی، غزنویان و تیموریان با پایتختهایی چون غزنه و هرات، مراکز علم و فرهنگ بودند. اشتراک عمیق در منطقه خراسان فرهنگی، این سرزمین را به بخش جداییناپذیر تاریخ پارسی پیوند زده است. شهرهای قدیمی همچون بلخ (از اولین مراکز زردتشیتان و پایتخت کوشانیان)، هرات (مرکز هنر و معماری تیموری)، کابل (پایتخت کنونی با تاریخی چند هزار ساله) و بامیان (با تندیسهای عظیم بودا) شاهد شکوه و عظمت تمدنهای گذشته این دیار بودهاند.
ترکیب مذهبی افغانستان عمدتاً شامل مسلمانان است؛ اکثریت سنی حنفی و بخش قابل توجهی شیعه (عمدتاً هزاره). جوامع کوچک اسماعیلی، و پیروان شاخههای مختلف تصوف نیز حضور دارند.
از نظر حکومتی، نظام کنونی «امارت اسلامی افغانستان» (از ۲۰۲۱) بر اساس ساختار متمرکز، با محوریت رهبری دینی و شوراهای اجرایی اداره میشود.
چالشهای اجتماعی برجسته شامل فقر گسترده، محدودیتهای حقوق زنان، نابرابریهای قومی و مذهبی و آسیبپذیری در برابر بلایای طبیعی است. گزارشها همچنین به فعالیت گروههای مسلح غیردولتی اشاره دارند که بر امنیت و ثبات اجتماعی اثر گذاشته است. این مسائل، افغانستان را در شمار کشورهایی قرار میدهد که با چالشهای توسعهای بلندمدت روبهرو هستند..[۱۴]
پانویس
ارجاعات
- ↑ "Archived copy". Archived from the original on 3 June 2019. Retrieved 17 September 2021.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:عنوان آرشیو به جای عنوان (link) - ↑ Tharoor, Ishaan (19 June 2013). "The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed?". Time. ISSN 0040-781X. Retrieved 19 August 2021.
- ↑ [[[:الگو:Geonameslink]] Islamic Republic of Afghanistan] in [[[:الگو:Geonamesabout]] Geonames.org (cc-by)]
- ↑ خطای ارجاع: برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نامLoC-pdfوارد نشده است - ↑ https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule
- ↑ https://thehill.com/policy/international/571292-eu-provisional-taliban-government-does-not-fulfill-promises
- ↑ Zucchino, David (2021-09-01). "Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader". نیویورک تایمز (به انگلیسی). ISSN 0362-4331. Retrieved 2021-09-14.
- ↑ «ملا محمدحسن به کابل بازگشت؛ نخستوزیر ۷۲ ساله طالبان به کارش ادامه میدهد». ایندیپندنت فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۷-۱۷.
- ↑ مرور جمعیت جهان دریافت شده در ۱۱ آوریل ۲۰۲۲.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ "Afghanistan". International Monetary Fund. Retrieved 14 November 2018.
- ↑ "Gini Index". World Bank. Archived from the original on 11 May 2014. Retrieved 2 March 2011.
- ↑ Human Development Report 2021/2022: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). United Nations Development Programme. 2022. p. 284. ISBN 9789211264517. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 24 September 2022.
- ↑ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 December 2020. pp. 343–346. ISBN 978-92-1-126442-5. Archived (PDF) from the original on 2022-10-09. Retrieved 16 December 2020.
- ↑ Group of writers, “Afghanistan”, Concise Encyclopædia Britannica.
منابع
- Group of writers (2006). "Afghanistan". Concise Encyclopædia Britannica (به انگلیسی). USA: Encyclopædia Britannica.
خطای ارجاع: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="persian-alpha"/> یافت نشد.
ردهها:
- آسیای مرکزی
- افغانستان
- امارات
- ایالات و سرزمینهای بنیانگذاریشده در ۱۷۴۷ (میلادی)
- ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۷۰۹ (میلادی)
- بنیانگذاریهای ۱۷۰۹ (میلادی) در آسیا
- جمهوریها
- جمهوریهای اسلامی
- حکومتهای تمامیتخواه
- فلات ایران
- کشورها در آسیا
- کشورها و سرزمینهای ایرانی
- کشورها و سرزمینهای پشتوزبان
- کشورها و سرزمینهای فارسیزبان
- کشورهای آسیای مرکزی
- کشورهای اسلامی
- کشورهای تحت اشغال نظامی
- کشورهای توسعهنیافته
- کشورهای جاده ابریشم
- کشورهای جنوب آسیا
- کشورهای خاورمیانه
- کشورهای عضو اتحادیه همکاریهای منطقهای جنوب آسیا
- کشورهای عضو سازمان ملل متحد
- کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی
- کشورهای محصور در خشکی
- مناطق مورد مناقشه در آسیا