عالم ذر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(ابرابزار) |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''ذَرّ''' جمع «ذَرّة» است و از همین معنا، تعبیر «عالم ذر» پدید آمده است. دربارهٔ عالم ذر، روایاتی از امامان شیعه نقل شده که هم از نظر سند و هم از جهت دلالت و معنا مورد نقد قرار گرفتهاند. | |||
== واژهشناسی == | |||
واژه «ذرّ» در اصل جمع «ذَرّة» است و در ادبیات دینی، ترکیب «عالم ذر» بر پایه همین واژه شکل گرفته است. در روایات منسوب به معصومان دربارهٔ «عالم ذر» گزارشی آمده که بر اساس آن، خداوند پس از آفرینش آدم، نسل او را به صورت ذراتی همچون مورچه از پشت او بیرون آورد، به آنان عقل و ادراک عطا کرد، با آنان سخن گفت و ربوبیت خود و رسالت پیامبران را به ایشان شناساند. در این گزارشها آمده است که آن ذرات به ربوبیت الهی اقرار کردند و خداوند آنان را بر این امر گواه گرفت.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ذر}}</ref> | |||
== در منابع اسلامی == | |||
این روایات به آیهای از سوره اعراف مرتبط دانسته شده است: «وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَیٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُوا بَلَیٰ شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هٰذَا غَافِلِینَ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا…» ([[آیه ۱۷۲ سوره اعراف|اعراف، ۱۷۲]]–[[آیه ۱۷۳ سوره اعراف|۱۷۳]]). در این آیه، از گرفتن نسل فرزندان [[آدم]] از پشت آنان، گواه گرفتن ایشان بر خویش و اقرار به ربوبیت الهی سخن گفته شده است.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ذر}}</ref><ref>{{پک|مصطفایی|کبیر|۱۳۹۴|ف=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن}}</ref> | |||
در ارزیابی این روایات گزارش شده است که از نظر سند ضعیف و نامعتبرند و از جهت دلالت نیز با متن آیه سازگار دانسته نشدهاند. از جمله نکات مورد توجه آن است که آیه، مخاطب را «بنیآدم» معرفی میکند، نه خود آدم، و هدف از این گواهگیری را [[حجت]] بودن آن در روز [[قیامت]] میداند؛ به گونهای که انسانها نتوانند به غفلت از [[خداشناسی]] یا تأثیر محیط شرک بر تربیت خود استناد کنند. با این حال، اگر آن صحنه به یاد انسانها نمانده باشد، دشوار است که چنین واقعهای مبنای احتجاج بر آنان قرار گیرد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ذر}}</ref><ref>{{پک|قراملکی|۱۳۷۳|ف=نگاهی به عالم ذر}}</ref> | |||
به همین سبب، گروهی از مفسران، مراد آیه را نه عالم مستقلّی به نام «عالم ذر»، بلکه بیان فطری بودن خداشناسی در نهاد انسان دانستهاند. بر پایه این تفسیر، خداوند شناخت آفریدگار را در سرشت انسان قرار داده و [[عقل]] را ــ که در روایتی از پیامبر اسلام به «پیامبر درونی» هر انسان تعبیر شده ــ به او بخشیده است. بر این اساس، انسان عاقل با تکیه بر فطرت و عقل، اگر در نظام آفرینش بیندیشد، به وجود آفریننده و ناظم جهان پی میبرد و همین بنا میتواند مبنای گواه گرفتن انسانها بر ربوبیت خدا و مسئولیت آنان در روز حساب باشد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=ذر}}</ref> | |||
== پانویس == | |||
=== ارجاعات === | |||
{{پانویس|۴|اندازه=ریز}} | |||
=== منابع === | |||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=ذر|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام۱=محمد|نام خانوادگی۱=مصطفایی|نام۲=یحیی|نام خانوادگی۲=کبیر|عنوان=چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن|صفحه=۴۹ تا۷۰|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/361287/چگونگی-عالم-ذر-با-بررسی-و-نقد-نظریات-مربوط-به-آن|سال=۱۳۹۴}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام۱=محمدحسن|نام خانوادگی۱=قدردان قراملکی|شماره=۵۸|عنوان=نگاهی به عالم ذر|ژورنال=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/105318/نگاهی-به-عالم-ذر|سال=۱۳۷۳}} | |||
{{درجهبندی|نیازمند پیوند=خیر|نیازمند رده=خیر|نیازمند جعبه اطلاعات=بله|نیازمند تصویر=بله|نیازمند استانداردسازی=خیر|نیازمند ویراستاری=خیر|مقابله نشده با دانشنامهها=تاحدودی|تاریخ خوبیدگی=|تاریخ برگزیدگی=|توضیحات=}} | |||
{{رشد انسان}} | |||
[[رده:اصطلاحات اسلامی]] | [[رده:اصطلاحات اسلامی]] | ||
[[رده:اصطلاحات فقهی]] | [[رده:اصطلاحات فقهی]] | ||
[[رده:اصطلاحات قرآنی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۲ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۰۱:۳۲
ذَرّ جمع «ذَرّة» است و از همین معنا، تعبیر «عالم ذر» پدید آمده است. دربارهٔ عالم ذر، روایاتی از امامان شیعه نقل شده که هم از نظر سند و هم از جهت دلالت و معنا مورد نقد قرار گرفتهاند.
واژهشناسی
واژه «ذرّ» در اصل جمع «ذَرّة» است و در ادبیات دینی، ترکیب «عالم ذر» بر پایه همین واژه شکل گرفته است. در روایات منسوب به معصومان دربارهٔ «عالم ذر» گزارشی آمده که بر اساس آن، خداوند پس از آفرینش آدم، نسل او را به صورت ذراتی همچون مورچه از پشت او بیرون آورد، به آنان عقل و ادراک عطا کرد، با آنان سخن گفت و ربوبیت خود و رسالت پیامبران را به ایشان شناساند. در این گزارشها آمده است که آن ذرات به ربوبیت الهی اقرار کردند و خداوند آنان را بر این امر گواه گرفت.[۱]
در منابع اسلامی
این روایات به آیهای از سوره اعراف مرتبط دانسته شده است: «وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَیٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُوا بَلَیٰ شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هٰذَا غَافِلِینَ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَکَ آبَاؤُنَا…» (اعراف، ۱۷۲–۱۷۳). در این آیه، از گرفتن نسل فرزندان آدم از پشت آنان، گواه گرفتن ایشان بر خویش و اقرار به ربوبیت الهی سخن گفته شده است.[۲][۳]
در ارزیابی این روایات گزارش شده است که از نظر سند ضعیف و نامعتبرند و از جهت دلالت نیز با متن آیه سازگار دانسته نشدهاند. از جمله نکات مورد توجه آن است که آیه، مخاطب را «بنیآدم» معرفی میکند، نه خود آدم، و هدف از این گواهگیری را حجت بودن آن در روز قیامت میداند؛ به گونهای که انسانها نتوانند به غفلت از خداشناسی یا تأثیر محیط شرک بر تربیت خود استناد کنند. با این حال، اگر آن صحنه به یاد انسانها نمانده باشد، دشوار است که چنین واقعهای مبنای احتجاج بر آنان قرار گیرد.[۴][۵]
به همین سبب، گروهی از مفسران، مراد آیه را نه عالم مستقلّی به نام «عالم ذر»، بلکه بیان فطری بودن خداشناسی در نهاد انسان دانستهاند. بر پایه این تفسیر، خداوند شناخت آفریدگار را در سرشت انسان قرار داده و عقل را ــ که در روایتی از پیامبر اسلام به «پیامبر درونی» هر انسان تعبیر شده ــ به او بخشیده است. بر این اساس، انسان عاقل با تکیه بر فطرت و عقل، اگر در نظام آفرینش بیندیشد، به وجود آفریننده و ناظم جهان پی میبرد و همین بنا میتواند مبنای گواه گرفتن انسانها بر ربوبیت خدا و مسئولیت آنان در روز حساب باشد.[۶]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «ذر». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.
- مصطفایی، محمد؛ کبیر، یحیی (۱۳۹۴). «چگونگی عالم ذربابررسی ونقدنظریات مربوط به آن». پرتال جامع علوم انسانی: ۴۹ تا۷۰.
- قدردان قراملکی، محمدحسن (۱۳۷۳). «نگاهی به عالم ذر». پرتال جامع علوم انسانی (۵۸).