|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
جهانآرا بیگم: تفاوت میان نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر شاه جهان، ششمین امپراتور گورکانی هند، و همسر محبوبش ممتاز محل بود. او پ...» ایجاد کرد) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر [[شاه جهان]]، ششمین امپراتور [[گورکانیان هند|گورکانی]] هند، و همسر محبوبش [[ممتاز محل]] بود. او پس از مرگ مادرش، به عنوان بانوی اول دربار پدرش جایگاه ویژهای یافت و در رویدادهای سیاسی و فرهنگی عصر خود نقش مؤثری ایفا کرد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه جهان اسلام|نام=|نام خانوادگی=بنیاد دائرة المعارف اسلامی|جلد=1|صفحه=5260}}</ref> | جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر [[شاه جهان]]، ششمین امپراتور [[گورکانیان هند|گورکانی]] هند، و همسر محبوبش [[ممتاز محل]] بود. او پس از مرگ مادرش، به عنوان بانوی اول دربار پدرش جایگاه ویژهای یافت و در رویدادهای سیاسی و فرهنگی عصر خود نقش مؤثری ایفا کرد.<ref name=":0">{{یادکرد کتاب|عنوان=دانشنامه جهان اسلام|نام=|نام خانوادگی=بنیاد دائرة المعارف اسلامی|جلد=1|صفحه=5260}}</ref> | ||
== زندگینامه == | == زندگینامه == | ||
=== تولد و خانواده === | === تولد و خانواده === | ||
جهانآرا در ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور، زاده شد. مادرش، ممتاز محل، دختر [[آصف خان]] وزیر اعظم [[جهانگیر]] (پنجمین امپراتور گورکانی) بود. او دومین دختر از چهارده فرزند شاهجهان و ممتاز محل به شمار میرفت. | جهانآرا در ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور، زاده شد. مادرش، ممتاز محل، دختر [[آصف خان]] وزیر اعظم [[جهانگیر]] (پنجمین امپراتور گورکانی) بود. او دومین دختر از چهارده فرزند شاهجهان و ممتاز محل به شمار میرفت.<ref name=":0" /> | ||
=== تحصیلات و جایگاه در دربار === | === تحصیلات و جایگاه در دربار === | ||
وی از کودکی تحت آموزشهای درباری، [[قرائت قرآن]]، [[تجوید]]، خط و زبان [[فارسی]] قرار گرفت و در [[ادبیات فارسی|شعر و ادب فارسی]] و نویسندگی مهارت یافت. جهانآرا نزد پدرش از محبوبیت ویژهای برخوردار بود؛ بهگونهای که شاهجهان هنگام اعطای هدایا به فرزندان، سهم بیشتری به او اختصاص میداد. در چهاردهسالگی، لقب «پادشاهبیگم» را دریافت کرد و مقرری ماهانهای معادل هفتاد هزار [[روپیه]] (برخی منابع سالانه ششلک روپیه) برایش تعیین شد. پس از مرگ ممتاز محل در سال ۱۰۴۰ ه.ق، جهانآرا به جایگاه بانوی اول دربار رسید و تمام امتیازات ملکه، نیمی از جواهرات و اموال ممتاز محل به او منتقل شد. | وی از کودکی تحت آموزشهای درباری، [[قرائت قرآن]]، [[تجوید]]، خط و زبان [[فارسی]] قرار گرفت و در [[ادبیات فارسی|شعر و ادب فارسی]] و نویسندگی مهارت یافت. جهانآرا نزد پدرش از محبوبیت ویژهای برخوردار بود؛ بهگونهای که شاهجهان هنگام اعطای هدایا به فرزندان، سهم بیشتری به او اختصاص میداد. در چهاردهسالگی، لقب «پادشاهبیگم» را دریافت کرد و مقرری ماهانهای معادل هفتاد هزار [[روپیه]] (برخی منابع سالانه ششلک روپیه) برایش تعیین شد. پس از مرگ ممتاز محل در سال ۱۰۴۰ ه.ق، جهانآرا به جایگاه بانوی اول دربار رسید و تمام امتیازات ملکه، نیمی از جواهرات و اموال ممتاز محل به او منتقل شد.<ref name=":0" /> | ||
=== ازدواج === | === ازدواج === | ||
او هرگز ازدواج نکرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی به رابطهای نامشروع میان او و شاهجهان اشاره کردهاند که در منابع معتبر تاریخی رد شده و بیاساس دانسته میشود. | او هرگز ازدواج نکرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی به رابطهای نامشروع میان او و شاهجهان اشاره کردهاند که در منابع معتبر تاریخی رد شده و بیاساس دانسته میشود.<ref name=":0" /> | ||
== نقشآفرینی وی در دوران بحران جانشینی == | == نقشآفرینی وی در دوران بحران جانشینی == | ||
در سال ۱۰۶۸ ه.ق، هنگامی که [[اورنگزیب]] علیه پدرش شورید و او را در قلعهای در [[آگره]] زندانی کرد، جهانآرا با حفظ اعتبار و نفوذ پیشین خود، نقش میانجی میان پدر و برادر را بر عهده گرفت. سرانجام توانست اورنگزیب را راضی کند که شاهجهان را تا پایان عمر در آگره نگه دارند و خود تا زمان مرگ پدر (۱۰۷۵ ه.ق) از او پرستاری کرد. پس از درگذشت شاهجهان، به دستور او پیکر پدر را در [[تاجمحل]]، کنار آرامگاه ممتاز محل، به خاک سپردند. | در سال ۱۰۶۸ ه.ق، هنگامی که [[اورنگزیب]] علیه پدرش شورید و او را در قلعهای در [[آگره]] زندانی کرد، جهانآرا با حفظ اعتبار و نفوذ پیشین خود، نقش میانجی میان پدر و برادر را بر عهده گرفت. سرانجام توانست اورنگزیب را راضی کند که شاهجهان را تا پایان عمر در آگره نگه دارند و خود تا زمان مرگ پدر (۱۰۷۵ ه.ق) از او پرستاری کرد. پس از درگذشت شاهجهان، به دستور او پیکر پدر را در [[تاجمحل]]، کنار آرامگاه ممتاز محل، به خاک سپردند.<ref name=":0" /> | ||
== فعالیتهای مذهبی و فرهنگی == | == فعالیتهای مذهبی و فرهنگی == | ||
=== تألیفات === | === تألیفات === | ||
جهانآرا از مریدان [[شاه محمد بدخشی]] بود و نخستین زن از خاندان گورکانی به شمار میرود که به طریقت [[چشتیه]] پیوست. او آثاری در شرح حال مشایخ این سلسله نگاشت: | جهانآرا از مریدان [[شاه محمد بدخشی]] بود و نخستین زن از خاندان گورکانی به شمار میرود که به طریقت [[چشتیه]] پیوست. او آثاری در شرح حال مشایخ این سلسله نگاشت:<ref name=":0" /> | ||
· صاحبیه: در احوال شاه محمد بدخشی (تألیف ۱۰۵۱ ه.ق). | · صاحبیه: در احوال شاه محمد بدخشی (تألیف ۱۰۵۱ ه.ق). | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
· مونسالارواح: در شرح احوال [[معینالدین چشتی|خواجه معینالدین چشتی]] و برخی خلفای چشتیه (تألیف ۱۰۴۹ ه.ق). او در تدوین این اثر از کتاب «سفینهالاولیا» اثر برادرش [[داراشکوه]] نیز بهره برد و نام کتاب خود را از «انیسالارواح» خواجه معینالدین چشتی الهام گرفت. | · مونسالارواح: در شرح احوال [[معینالدین چشتی|خواجه معینالدین چشتی]] و برخی خلفای چشتیه (تألیف ۱۰۴۹ ه.ق). او در تدوین این اثر از کتاب «سفینهالاولیا» اثر برادرش [[داراشکوه]] نیز بهره برد و نام کتاب خود را از «انیسالارواح» خواجه معینالدین چشتی الهام گرفت. | ||
وی همچنین به سرودن شعر علاقه داشت و از حامیان شاعران پارسیگوی [[هند]] و [[ایران]]، مانند [[میرسیدعلی صیدی تهرانی]] و میرزاحسنبیگ رفیع، به شمار میرفت. | وی همچنین به سرودن شعر علاقه داشت و از حامیان شاعران پارسیگوی [[هند]] و [[ایران]]، مانند [[میرسیدعلی صیدی تهرانی]] و میرزاحسنبیگ رفیع، به شمار میرفت.<ref name=":0" /> | ||
=== انجام کارهای عامالمنفعه === | === انجام کارهای عامالمنفعه === | ||
جهانآرا بخش عمدهای از درآمد سالانه خود را صرف امور خیریه میکرد. از جمله اقدامات عمرانی او، احداث [[مسجد جامع آگره]] است. برای ساخت این مسجد، دستور داد خانههای اهالی را با قیمت مناسب خریداری کنند تا به کسی زیانی وارد نشود. | جهانآرا بخش عمدهای از درآمد سالانه خود را صرف امور خیریه میکرد. از جمله اقدامات عمرانی او، احداث [[مسجد جامع آگره]] است. برای ساخت این مسجد، دستور داد خانههای اهالی را با قیمت مناسب خریداری کنند تا به کسی زیانی وارد نشود.<ref name=":0" /> | ||
== درگذشت و آرامگاه == | == درگذشت و آرامگاه == | ||
جهانآرا بیگم در سال ۱۰۹۲ ه.ق درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او را به [[دهلی]] منتقل کردند و در آرامگاهی که خود پیشتر در محوطه [[نظامالدین اولیا|آرامگاه نظامالدین اولیاء]] ساخته بود، به خاک سپردند. | جهانآرا بیگم در سال ۱۰۹۲ ه.ق درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او را به [[دهلی]] منتقل کردند و در آرامگاهی که خود پیشتر در محوطه [[نظامالدین اولیا|آرامگاه نظامالدین اولیاء]] ساخته بود، به خاک سپردند.<ref name=":0" /> | ||
== پانویس == | |||
=== ارجاعات === | |||
<references /> | |||
[[رده:اهالی لاهور]] | |||
[[رده:شاهزادگان]] | |||
[[رده:نویسندگان اهل هند]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۲۰
جهانآرا بیگم (زادهٔ ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور – درگذشتهٔ ۱۰۹۲ ه.ق در دهلی) معروف به فاطمهالزمان و با القابی چون بیگمصاحب و پادشاهبیگم، دومین دختر شاه جهان، ششمین امپراتور گورکانی هند، و همسر محبوبش ممتاز محل بود. او پس از مرگ مادرش، به عنوان بانوی اول دربار پدرش جایگاه ویژهای یافت و در رویدادهای سیاسی و فرهنگی عصر خود نقش مؤثری ایفا کرد.[۱]
زندگینامه
تولد و خانواده
جهانآرا در ۲۱ صفر ۱۰۲۳ ه.ق در لاهور، زاده شد. مادرش، ممتاز محل، دختر آصف خان وزیر اعظم جهانگیر (پنجمین امپراتور گورکانی) بود. او دومین دختر از چهارده فرزند شاهجهان و ممتاز محل به شمار میرفت.[۱]
تحصیلات و جایگاه در دربار
وی از کودکی تحت آموزشهای درباری، قرائت قرآن، تجوید، خط و زبان فارسی قرار گرفت و در شعر و ادب فارسی و نویسندگی مهارت یافت. جهانآرا نزد پدرش از محبوبیت ویژهای برخوردار بود؛ بهگونهای که شاهجهان هنگام اعطای هدایا به فرزندان، سهم بیشتری به او اختصاص میداد. در چهاردهسالگی، لقب «پادشاهبیگم» را دریافت کرد و مقرری ماهانهای معادل هفتاد هزار روپیه (برخی منابع سالانه ششلک روپیه) برایش تعیین شد. پس از مرگ ممتاز محل در سال ۱۰۴۰ ه.ق، جهانآرا به جایگاه بانوی اول دربار رسید و تمام امتیازات ملکه، نیمی از جواهرات و اموال ممتاز محل به او منتقل شد.[۱]
ازدواج
او هرگز ازدواج نکرد. برخی سفرنامهنویسان اروپایی به رابطهای نامشروع میان او و شاهجهان اشاره کردهاند که در منابع معتبر تاریخی رد شده و بیاساس دانسته میشود.[۱]
نقشآفرینی وی در دوران بحران جانشینی
در سال ۱۰۶۸ ه.ق، هنگامی که اورنگزیب علیه پدرش شورید و او را در قلعهای در آگره زندانی کرد، جهانآرا با حفظ اعتبار و نفوذ پیشین خود، نقش میانجی میان پدر و برادر را بر عهده گرفت. سرانجام توانست اورنگزیب را راضی کند که شاهجهان را تا پایان عمر در آگره نگه دارند و خود تا زمان مرگ پدر (۱۰۷۵ ه.ق) از او پرستاری کرد. پس از درگذشت شاهجهان، به دستور او پیکر پدر را در تاجمحل، کنار آرامگاه ممتاز محل، به خاک سپردند.[۱]
فعالیتهای مذهبی و فرهنگی
تألیفات
جهانآرا از مریدان شاه محمد بدخشی بود و نخستین زن از خاندان گورکانی به شمار میرود که به طریقت چشتیه پیوست. او آثاری در شرح حال مشایخ این سلسله نگاشت:[۱]
· صاحبیه: در احوال شاه محمد بدخشی (تألیف ۱۰۵۱ ه.ق).
· مونسالارواح: در شرح احوال خواجه معینالدین چشتی و برخی خلفای چشتیه (تألیف ۱۰۴۹ ه.ق). او در تدوین این اثر از کتاب «سفینهالاولیا» اثر برادرش داراشکوه نیز بهره برد و نام کتاب خود را از «انیسالارواح» خواجه معینالدین چشتی الهام گرفت.
وی همچنین به سرودن شعر علاقه داشت و از حامیان شاعران پارسیگوی هند و ایران، مانند میرسیدعلی صیدی تهرانی و میرزاحسنبیگ رفیع، به شمار میرفت.[۱]
انجام کارهای عامالمنفعه
جهانآرا بخش عمدهای از درآمد سالانه خود را صرف امور خیریه میکرد. از جمله اقدامات عمرانی او، احداث مسجد جامع آگره است. برای ساخت این مسجد، دستور داد خانههای اهالی را با قیمت مناسب خریداری کنند تا به کسی زیانی وارد نشود.[۱]
درگذشت و آرامگاه
جهانآرا بیگم در سال ۱۰۹۲ ه.ق درگذشت. بنا بر وصیتش، پیکر او را به دهلی منتقل کردند و در آرامگاهی که خود پیشتر در محوطه آرامگاه نظامالدین اولیاء ساخته بود، به خاک سپردند.[۱]