حجاج بن یوسف بن مطر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
(ابرابزار) |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== زندگی == | == زندگی == | ||
حجاج بن یوسف بن مطر کوفی از مترجمان نامدار سدههای نخستین عباسی بود و در انتقال علوم یونانی و سریانی به زبان عربی سهمی مهم داشت. بیشتر ترجمههای او در حوزه حکمت، ریاضیات و طب بود و نامش در منابع تراجم و فهارس آمده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> از زندگی او اطلاع چندانی در دست نیست اما منبع او را جزء مترجمان و ریاضیدانان سده دوم و سوم گزارش کردهاند. سزگین زادروز حجاج را | حجاج بن یوسف بن مطر کوفی از مترجمان نامدار سدههای نخستین عباسی بود و در انتقال علوم یونانی و سریانی به زبان عربی سهمی مهم داشت. بیشتر ترجمههای او در حوزه حکمت، ریاضیات و طب بود و نامش در منابع تراجم و فهارس آمده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> از زندگی او اطلاع چندانی در دست نیست اما منبع او را جزء مترجمان و ریاضیدانان سده دوم و سوم گزارش کردهاند. سزگین زادروز حجاج را ۱۲۰ قمری تحلیل کرده است.<ref>{{پک|جبار|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> | ||
بر پایه گزارشها، مأمون عباسی او را در شمار کسانی قرار داد که برای انتخاب و انتقال کتابهای حکمت از سرزمین روم اعزام شدند. گفتهاند مأمون پس از مکاتبه با پادشاه روم و کسب اجازه، گروهی از جمله حجاج بن یوسف بن مطر را برای دستیابی به علوم کهن به آن دیار فرستاد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> به گفته یعقوبی در سال | بر پایه گزارشها، مأمون عباسی او را در شمار کسانی قرار داد که برای انتخاب و انتقال کتابهای حکمت از سرزمین روم اعزام شدند. گفتهاند مأمون پس از مکاتبه با پادشاه روم و کسب اجازه، گروهی از جمله حجاج بن یوسف بن مطر را برای دستیابی به علوم کهن به آن دیار فرستاد.<ref>{{پک|اختری|۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> به گفته یعقوبی در سال ۱۴۵ قمری، طراحی و ساخت بخشهایی از بغداد، برعهده وی بوده است. از همین رو وی را با القاب حاسب و مهندس ذکر کردهاند.<ref>{{پک|جبار|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> | ||
== آثار == | == آثار == | ||
از مهمترین آثار حجاج بن یوسف بن مطهر، دو ترجمه از کتاب «اصول هندسه» اقلیدس است که یکی به «ترجمه هارونی» و دیگری به «ترجمه مأمونی» شهرت یافت. ترجمه دوم مورد اعتمادتر دانسته شده و بعدها [[ثابت بن قره حرانی|ثابت بن قرّه]] آن را اصلاح کرد. همچنین ترجمه کتاب «المجسطی» [[بطلمیوس]] و تعریب برخی آثار منسوب به [[ارسطاطالیس]]، از جمله «المرآة»، به او نسبت داده شده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> به گزارش ''[[دانشنامه جهان اسلام]]''، معلوم نیست که حجاج اصول را مستقیماً از یونانی به عربی برگردانده یا از یک ترجمه سریانی استفاده کرده است. در اینباره فرضیههای گوناگونی وجود دارد. در سدههای بعد، اصول اقلیدس از عربی و یونانی به لاتینی ترجمه شد. ظاهراً هرمان و ادلارد در ترجمههای لاتینی خود از اصول، متأثر از ترجمه حجاج بودند، در حالیکه گراردوس کرمونایی از ترجمه اسحاق برای ترجمه اصول بهره گرفته بود. گفته شده که حجاج در ۲۱۲ قمری مجسطی بطلمیوس را از رومی (یا سریانی) به عربی ترجمه کرد. این ترجمه، برخلاف ترجمههای وی از اصول، رواج فراوان یافت و بارها استنساخ شد. گرچه پیش از این نیز دو ترجمه از مجسطی با حمایت مالی [[ | از مهمترین آثار حجاج بن یوسف بن مطهر، دو ترجمه از کتاب «اصول هندسه» اقلیدس است که یکی به «ترجمه هارونی» و دیگری به «ترجمه مأمونی» شهرت یافت. ترجمه دوم مورد اعتمادتر دانسته شده و بعدها [[ثابت بن قره حرانی|ثابت بن قرّه]] آن را اصلاح کرد. همچنین ترجمه کتاب «المجسطی» [[بطلمیوس]] و تعریب برخی آثار منسوب به [[ارسطاطالیس]]، از جمله «المرآة»، به او نسبت داده شده است.<ref>{{پک|1=اختری|2=۱۳۹۰|ک=دایرةالمعارف جامع اسلامی|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> به گزارش ''[[دانشنامه جهان اسلام]]''، معلوم نیست که حجاج اصول را مستقیماً از یونانی به عربی برگردانده یا از یک ترجمه سریانی استفاده کرده است. در اینباره فرضیههای گوناگونی وجود دارد. در سدههای بعد، اصول اقلیدس از عربی و یونانی به لاتینی ترجمه شد. ظاهراً هرمان و ادلارد در ترجمههای لاتینی خود از اصول، متأثر از ترجمه حجاج بودند، در حالیکه گراردوس کرمونایی از ترجمه اسحاق برای ترجمه اصول بهره گرفته بود. گفته شده که حجاج در ۲۱۲ قمری مجسطی بطلمیوس را از رومی (یا سریانی) به عربی ترجمه کرد. این ترجمه، برخلاف ترجمههای وی از اصول، رواج فراوان یافت و بارها استنساخ شد. گرچه پیش از این نیز دو ترجمه از مجسطی با حمایت مالی [[یحیی بن خالد برمکی]] صورت گرفته بود و ترجمه دوم را ابوحسّان و سلم در بیتالحکمه بازبینی کرده بودند. در [[فلسفه]]، حجاج کتاب ''المرآة'' منسوب به ارسطو را ترجمه کرده است.<ref>{{پک|جبار|۱۳۷۵|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=حجاج بن یوسف بن مطر}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
=== ارجاعات === | === ارجاعات === | ||
{{پانویس| | {{پانویس|۲|اندازه=ریز}} | ||
=== منابع === | === منابع === | ||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=جبار|نام=احمد|مدخل=حجاج بن یوسف بن مطر|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۷۵|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصرالله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details/9464#:~:text=حَجّاج%20بن%20یوسفبن%20مَطَر،%20مترجم، را%20120%20تعیین%20کرده%20است.|پیوند نویسنده=}} | |||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=جبار|نام=احمد|مدخل=حجاج بن یوسف بن مطر|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام|سال=۱۳۷۵|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|کوشش=حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، | |||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=حجاج بن یوسف بن مطر|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | * {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=اختری|نام=عباسعلی|مقاله=حجاج بن یوسف بن مطر|دانشنامه=[[دایرةالمعارف جامع اسلامی]]|سال=۱۳۹۰|ناشر=آرایه|مکان=تهران}} | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۴: | ||
[[رده:درگذشتگان ۸۳۳ (میلادی)]] | [[رده:درگذشتگان ۸۳۳ (میلادی)]] | ||
[[رده:ریاضیدانان اسلام قرون وسطی]] | [[رده:ریاضیدانان اسلام قرون وسطی]] | ||
[[رده:ریاضیدانان دوره خلافت عباسی]] | |||
[[رده:ریاضیدانان سده ۹ (میلادی)]] | [[رده:ریاضیدانان سده ۹ (میلادی)]] | ||
[[رده:ریاضیدانان عرب قرون وسطی]] | [[رده:ریاضیدانان عرب قرون وسطی]] | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
[[رده:ستارهشناسان سده ۹ (میلادی)]] | [[رده:ستارهشناسان سده ۹ (میلادی)]] | ||
[[رده:مترجمان یونانی-عربی]] | [[رده:مترجمان یونانی-عربی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۲
حجاج بن یوسف بن مطر کوفی از مترجمان برجسته اوایل خلافت عباسی بود که آثار فلسفی، ریاضی و طبی را از یونانی و سریانی به عربی ترجمه کرد. از مهمترین ترجمههای او کتاب اصول هندسه اقلیدس و المجسطی بطلمیوس است و در نهضت انتقال علوم از روم به جهان اسلام نقش داشت.
زندگی
حجاج بن یوسف بن مطر کوفی از مترجمان نامدار سدههای نخستین عباسی بود و در انتقال علوم یونانی و سریانی به زبان عربی سهمی مهم داشت. بیشتر ترجمههای او در حوزه حکمت، ریاضیات و طب بود و نامش در منابع تراجم و فهارس آمده است.[۱] از زندگی او اطلاع چندانی در دست نیست اما منبع او را جزء مترجمان و ریاضیدانان سده دوم و سوم گزارش کردهاند. سزگین زادروز حجاج را ۱۲۰ قمری تحلیل کرده است.[۲]
بر پایه گزارشها، مأمون عباسی او را در شمار کسانی قرار داد که برای انتخاب و انتقال کتابهای حکمت از سرزمین روم اعزام شدند. گفتهاند مأمون پس از مکاتبه با پادشاه روم و کسب اجازه، گروهی از جمله حجاج بن یوسف بن مطر را برای دستیابی به علوم کهن به آن دیار فرستاد.[۳] به گفته یعقوبی در سال ۱۴۵ قمری، طراحی و ساخت بخشهایی از بغداد، برعهده وی بوده است. از همین رو وی را با القاب حاسب و مهندس ذکر کردهاند.[۴]
آثار
از مهمترین آثار حجاج بن یوسف بن مطهر، دو ترجمه از کتاب «اصول هندسه» اقلیدس است که یکی به «ترجمه هارونی» و دیگری به «ترجمه مأمونی» شهرت یافت. ترجمه دوم مورد اعتمادتر دانسته شده و بعدها ثابت بن قرّه آن را اصلاح کرد. همچنین ترجمه کتاب «المجسطی» بطلمیوس و تعریب برخی آثار منسوب به ارسطاطالیس، از جمله «المرآة»، به او نسبت داده شده است.[۵] به گزارش دانشنامه جهان اسلام، معلوم نیست که حجاج اصول را مستقیماً از یونانی به عربی برگردانده یا از یک ترجمه سریانی استفاده کرده است. در اینباره فرضیههای گوناگونی وجود دارد. در سدههای بعد، اصول اقلیدس از عربی و یونانی به لاتینی ترجمه شد. ظاهراً هرمان و ادلارد در ترجمههای لاتینی خود از اصول، متأثر از ترجمه حجاج بودند، در حالیکه گراردوس کرمونایی از ترجمه اسحاق برای ترجمه اصول بهره گرفته بود. گفته شده که حجاج در ۲۱۲ قمری مجسطی بطلمیوس را از رومی (یا سریانی) به عربی ترجمه کرد. این ترجمه، برخلاف ترجمههای وی از اصول، رواج فراوان یافت و بارها استنساخ شد. گرچه پیش از این نیز دو ترجمه از مجسطی با حمایت مالی یحیی بن خالد برمکی صورت گرفته بود و ترجمه دوم را ابوحسّان و سلم در بیتالحکمه بازبینی کرده بودند. در فلسفه، حجاج کتاب المرآة منسوب به ارسطو را ترجمه کرده است.[۶]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «حجاج بن یوسف بن مطر»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ جبار، «حجاج بن یوسف بن مطر»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ اختری، «حجاج بن یوسف بن مطر»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ جبار، «حجاج بن یوسف بن مطر»، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ اختری، «حجاج بن یوسف بن مطر»، دایرةالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ جبار، «حجاج بن یوسف بن مطر»، دانشنامه جهان اسلام.
منابع
- جبار، احمد (۱۳۷۵). را%20120%20تعیین%20کرده%20است. «حجاج بن یوسف بن مطر» مقدار
|پیوند مدخل=را بررسی کنید (کمک). دانشنامه جهان اسلام. به کوشش حداد عادل، غلامعلی، پور جوادی، نصرالله، میرسلیم، مصطفی، و طاهری عراقی، احمد. تهران: بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. - اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حجاج بن یوسف بن مطر». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.