دحو الارض

روز بیست و پنجم ذی القعده 《دَحْوُ الأَرْض 》 یعنی گسترش یافتن زمین می‌باشد و وزن «دَحو»، «مَحْو» و به معنای گسترش می‌باشد بر پایه برخی دیدگاه های تفسیری در مراحل آغازین شکل گیری زمین، سطح آن تحت تأثیر بارش‌های شدید و مداوم قرار داشت، این بارش‌ها موجب تجمع آب‌ها در فرورفتگی ها و حوضه های طبیعی شد و به تدریج با کاهش سطح آب در برخی نواحی خشکی‌ها پدیدار و گسترده تر شدند. همچنین در این دیدگاه‌ها بیان می‌شود که سطح اولیه زمین ناهموار و مشتمل بر پستی‌ها، بلندی‌ها و شیب‌های تند بوده است. استمرار بارش‌ها و فرآیندهای فرسایشی ناشی از آن به شست و شوی ارتفاعات و گسترش دره‌ها انجامید و در طول زمان، زمین‌های هموارتر و مناسب‌تری برای سکونت و فعالیت‌های زیستی شکل گرفت. در متون دینی اسلامی، از این فرآیند گسترش و آماده سازی زمین با عنوان دحو الارض یاد شده است؛ اصطلاحی که در برخی تفاسیر به معنای گسترده شدن و آماده شدن زمین برای زیست تعبیر می‌شود.

دحو‌الارض یعنی گسترش یافتن زمین، روزی که زمین از زیر کعبه گسترانیده شد.

روایات

در منابع اسلامی و روایات، آمده است که کعبه نخستین بقعه‌ای است که خداوند بر روی زمین آفرید. بر اساس این دیدگاه، زمین از زیر کعبه گسترده شد و کعبه به عنوان محور و قبله‌ی عبادت، اولین مکان مقدس روی زمین محسوب می‌شود. این عقیده با روایاتی مرتبط است که دحو الارض را به پهن شدن زمین از زیر کعبه نسبت می‌دهند و ارزش و فضیلت عبادت در آن مکان را نشان می‌دهند. در روایات، این شب به عنوان زمان «پهن شدن زمین از زیر کعبه بر روی آب» توصیف شده و از شب‌های شریف دانسته شده است که رحمت الهی در آن نازل می‌شود و عبادت در آن دارای پاداش فراوان است. بر پایه روایتی از حسن بن علی وشّاء، وی نقل می‌کند که در کودکی، در شب بیست‌وپنجم ماه ذی‌القعده، همراه پدرش در محضر علی بن موسی الرضا شام خورده است. به گفته او، ایشان فرمود: «امشب ابراهیم و عیسی متولد شده‌اند، و زمین از زیر کعبه پهن شده است. پس هر که روز آن را روزه بدارد، چنان است که شصت ماه روزه داشته باشد.» در روایت دیگری از علی بن موسی الرضا نقل شده است که فرمود: «در این روز، حجت بن الحسن قیام خواهد کرد.» روز بیست‌وپنجم ذی‌القعده، روز دحو الارض، در زمره چهار روزی شمرده شده است که در طول سال به فضیلت روزه ممتاز دانسته می‌شود. در روایتی آمده است که روزه این روز همانند روزه هفتاد سال است و در روایت دیگری ذکر شده که کفاره هفتاد سال به شمار می‌آید. همچنین نقل شده است که هر کس این روز را روزه بدارد و شب آن را به عبادت بگذراند، برای او عبادت صد سال نوشته می‌شود و برای روزه‌دار این روز، هر آنچه میان زمین و آسمان است استغفار می‌کند. در این روایات، این روز زمانی معرفی شده که رحمت الهی در آن منتشر می‌شود.

آیات

بر اساس منابع اسلامی و آیات قرآن، نخستین خانه‌ای که برای عبادت انسان‌ها قرار داده شد، کعبه است. قرآن کریم در آیه ۹۶ سوره آل عمران می‌فرماید: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَکةَ مُبَارَکا وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ» ترجمه: «همانا نخستین خانه‌ای که برای مردم قرار داده شد، همان خانه‌ای است که در [مکه] برکت دارد و راهنمایی برای جهانیان است.» بر اساس آیه ۳۰ سوره نازعات که می‌فرماید: «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا» ترجمه: «و زمین را بعد از آن گسترانید»، مفهوم آن در منابع اسلامی چنین توضیح داده شده است که خداوند زمین را پس از خلق آن برای انتفاع انسان و سایر مخلوقات گسترده است. این آیه، پایه مفهومی روز و شب دحو الارض را تشکیل می‌دهد و با روایات مربوط به پهن شدن زمین از زیر کعبه ارتباط دارد. بر اساس این باور، زمین از زیر کعبه گسترده شده و این عمل نشانه‌ای از جایگاه ویژه کعبه و اهمیت عبادت در این مکان است.

گسترش زمین در دیدگاه مفسران و دانشمندان

بین مفسران و دانشمندان، دیدگاه‌های متعددی درباره چگونگی گسترش زمین وجود دارد:

• از جمله این نظرات، نظریه‌ای است که بیان می‌کند زمین در آغاز زیر آب غرق بوده است و به تدریج آب‌ها در گودال‌های زمین جمع شده و خشکی‌ها ظاهر شده‌اند. بر اساس این دیدگاه، نخستین نقطه‌ای که از آب بیرون آمده، محل کعبه بوده است و این مفهوم در اصطلاح اسلامی به عنوان دَحْوُ الْأَرْض (گسترده شدن زمین) تعبیر می‌شود.
• همچنین برخی مفسران و دانشمندان بیان کرده‌اند که در آغاز، زمین دارای پستی‌ها و بلندی‌های شدید و غیرقابل سکونت بوده و باران‌های سیلابی به‌طور مداوم می‌بارید. این باران‌ها ارتفاعات زمین را شسته و مواد حاصل از فرسایش را در دره‌ها جمع می‌کردند و به تدریج، زمین‌های مسطح و قابل سکونت برای انسان و مناسب برای کشاورزی و کشت ایجاد شد.
• منابع روایی، از باقر‌العلوم نقل شده است که خداوند هنگام خلق زمین، بادها را فرمان داد تا آب‌ها را به تلاطم درآورند. در اثر این طوفان، کف آب‌ها جمع شد و نخستین مکانی که از کف آب ظاهر شد، محل فعلی کعبه بود. سپس این کف‌ها به شکل کوهی بلند درآمد و زمین از زیر دامنه آن گسترش یافت.