حکیم به حزام

حکیم بن حزام از بزرگان قریش و از صحابه پیامبر اسلام بود که در مکه زاده شد و از خویشاوندان خدیجه بنت خویلد به شمار می‌رفت. او در دوران جاهلیت از اشراف قریش و آگاه به علم نسب بود و در فتح مکه اسلام آورد. در منابع از حضور او در برخی رویدادهای تاریخی، نقل احادیث از او در منابع حدیثی، و نیز سخاوت و آزاد کردن بردگان یاد شده است. گفته شده است که او در سال‌های پایانی عمر در مدینه اقامت داشت و در حدود سال ۵۰ یا ۵۴ هجری درگذشت.

زندگی

حکیم بن حزام بن خویلد بن اسد بن عبدالعزی قرشی، با کنیه ابوخالد، از شخصیت‌های قریش و از صحابیان پیامبر اسلام بود. او از قبیله قریش و از خاندان بنی‌اسد به شمار می‌رفت و برادرزاده خدیجه بنت خویلد، همسر پیامبر اسلام، و از خویشاوندان زبیر بن عوام بود. گفته شده است که در مکه به دنیا آمد و عمر طولانی داشت.

در منابع تاریخی آمده است که او در دوران جاهلیت از بزرگان و اشراف قریش به شمار می‌رفت و به دانش نسب‌شناسی نیز آگاهی داشت. در برخی گزارش‌ها ذکر شده است که در جنگ فِجار شرکت داشت. همچنین گفته شده است که در نبرد بدر در میان مخالفان مسلمانان حضور داشت.

حکیم بن حزام در فتح مکه اسلام آورد و در شمار مؤلفة القلوب قرار گرفت. پس از آن در منابع از پایبندی و صداقت او نسبت به اسلام یاد شده است. در برخی گزارش‌ها آمده است که پیامبر اسلام دربارهٔ امنیت خانه او در روز فتح مکه سخنی بیان کرد که بر اساس آن، افرادی که به خانه او پناه می‌بردند در امان به شمار می‌آمدند.

درگذشت

در گزارش‌های تاریخی آمده است که او در سال‌های پایانی عمر به مدینه رفت و در آنجا اقامت گزید. در منابع سال وفات او را حدود ۵۰ یا ۵۴ هجری ذکر کرده‌اند و گفته شده است که در هنگام درگذشت بیش از یکصد سال سن داشت.

جایگاه در منابع اسلامی

در منابع حدیثی آمده است که بخاری و مسلم تعدادی از احادیث را از او نقل کرده‌اند. همچنین گفته شده است که او در دوره خلافت عثمان بن عفان بر جنازه او نماز گزارد. در برخی گزارش‌های تاریخی، جایگاه اجتماعی او در قریش مورد توجه قرار گرفته است. گفته شده است که دارالندوه، محل گردهمایی قریش در مکه، مدتی در اختیار او بود و بعدها آن را به معاویه بن ابی‌سفیان فروخت. در گزارشی آمده است که پس از این فروش، در پاسخ به انتقاد برخی نزدیکان، بیان کرد که ارزش‌های واقعی در پرهیزکاری است و درآمد حاصل از آن را در راه خیر صرف کرد.

برخی منابع روایت کرده‌اند که مادر او هنگام زایمان در کعبه حضور داشت و تولد او در همان مکان رخ داد.

ویژگی‌ها

در منابع همچنین از سخاوت و کارهای خیریه او یاد شده است. نقل شده است که در دوره جاهلیت گروهی از بردگان را آزاد کرد و پس از اسلام نیز بار دیگر بردگان بسیاری را آزاد ساخت. همچنین در گزارش‌هایی آمده است که در یکی از سفرهای حج، شمار زیادی قربانی کرد و گروهی از بردگان را در روز عرفه آزاد نمود.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حکیم بن حزام». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.