مناجات شعبانیه

مناجات شعبانیه، یکی از مناجات‌ها و ادعیه در منابع شیعی است.

معرفی

مناجات شعبانیه، از مناجات‌های منقول در کتب ادعیه شیعه است. این مناجات به علی بن ابی‌طالب منسوب است. این مناجات به خاطر داشتن مضامین عرفانی، یکی از شناخته‌شده‌ترین ادعیه شیعی است که محبوبیت بسیاری در میان شیعیان دارد.

سند

این مناجات را ابن‌خالویه نقل کرده است. قدیمی‌ترین منابعی که این حدیث را گزارش کرده‌اند، آن را به صورت مرسل و بدون ذکر سند نقل کرده‌اند. برخی پژوهشگران با استناد به اینکه سید بن طاووس بدون اشاره به سند، این روایت را به نقل از ابن‌خالویه نقل می‌کند، او را شخصی ثقه می‌دانند که سید بن طاووس به او اعتماد کامل داشته است. همین موضوع بعدها مورد استناد علامه مجلسی نیز قرار گرفته است و سند این روایت را تأیید کرده است. همچنین برخی دیگر برای اثبات سندیت این مناجات، به مضامین آن اشاره دارند و آن را گواهی بر اعتبار آن و انتسابش به امامان شیعه می‌دانند. همچنین در کتاب اقبال الاعمال تأکید شده است که این مناجات توسط دیگر امامان شیعه نیز خوانده شده است.

محتوا

متن مناجات شامل فضایی عرفانی و رابطه‌ای عاشقانه با خداست. در این دعا خواننده از خود به سوی خدا فرار می‌کند. عبارتی که با آیه ۵۱ سوره ذاریات هماهنگی دارد. به عقیده برخی از پژوهشگران، متن دعا با آموزه‌های دعایی شیعی بسیار هماهنگ است. برای نمونه، این مناجات با صلوات شروع می‌شود و با صلوات به پایان می‌رسد که از توصیه‌های روایی در شیعه است.

متن مناجات شعبانیه شامل محتواهای وسیعی اعم از چشم بصیرت، حجاب‌های نور و رسیدن روح به مقام قدس است. در این دعا، روابط مختلفی میان بنده و معبود معرفی و ترسیم می‌شود که عموماً ویژگی محبت و عشق میان آن دو، غلبه پیدا کرده است. در متن دعا، بنده خود را گناهکاری توصیف می‌کند که هم از عقوبت الهی ترسان است و هم به رحمت خدا امیدوار.

انتشار

قدیمی‌ترین منبع شیعی که این مناجات را در خود جای داده است، کتاب الاقبال سید بن طاووس (متعلق به قرن ۷ قمری) است. پس از آن، علامه مجلسی در قرن ۱۲ قمری، این دعا را به نقل از الاقبال و همین‌طور کتاب العتیق غروی، در کتاب بحارالانوار خود گزارش می‌کند. این مناجات توسط شیخ عباس قمی، در کتاب مفاتیح الجنان نیز گزارش شده است.

پانویس

منابع

• حسینی کوهساری، اسحاق (۱۳۹۸). «کشف و شهود عرفانی». فلسفه دین. قم (۵): ۱۴۱–۱۷۲ – به واسطهٔ نورمگز.
• صالح‌آبادی، محمدحسین (۱۴۰۲). «تاملی در محتوای مناجات شعبانیه». مجموعه مقالات همایش یکصدمین سالگشت تألیف کتاب مفاتیح الجنان. تهران (۱): ۱۴۵–۱۵۶ – به واسطهٔ نورمگز.