حسنعلی نخودکی اصفهانی

حسنعلی نخودکی اصفهانی ۱۲۴۰ اصفهان – ۸ شهریور ۱۳۲۱ مشهد) از عارفان و فقیهان شیعه اهل ایران بود. وی بیشتر عمر خود را به عبادت، تدریس و رسیدگی به نیازمندان گذراند و کرامات متعددی به او نسبت داده شده است.

حسنعلی نخودکی اصفهانی
نام‌های دیگر	مقدادی
اطلاعات شخصی
زاده	نیمهٔ ذی‌القعده ۱۲۷۹ ه‍.ق ۱۲۴۱ ه‍.خ اصفهان، ایران
درگذشته	۱۷ شعبان ۱۳۶۱ ه‍.ق ۸ شهریور ۱۳۲۱ ه‍.خ (۸۰ سال) مشهد، ایران
محل دفن	مشهد، حرم علی بن موسی الرضا، صحن سقاخانه
قومیت	ایرانی
دوران	اواخر قاجار - پهلوی اول
منطقه	محلهٔ جویباره اصفهان
مذهب	شیعه (مجتهد) و عارف (از بزرگان سلسله چشتیه و با لقب طریقتی عبدعلی)
نام‌های دیگر	مقدادی
اشتغال	اخلاق، عرفان، علوم غریبه و طب اسلامی
مرتبه
تأثیرگذاران سید جعفر حسینی قزوینی، سید مرتضی کشمیری، آخوند کاشی، جهانگیرخان قشقایی، مرتضی طالقانی، محمدصادق تخت‌فولادی، آخوند خراسانی، سید محمد فشارکی
تأثیرپذیرندگان محمود حلبی، سید عبدالأعلی سبزواری

زندگی و تحصیلات

حسنعلی نخودکی در حدود سال ۱۲۴۰ خورشیدی (نیمه ذی‌قعده ۱۲۷۹ قمری) در اصفهان زاده شد. تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش فراگرفت و سپس ریاضیات، حساب و فلسفه را نزد ملامحمد کاشی و جهانگیرخان قشقایی آموخت. پس از آن برای تکمیل تحصیلات به نجف رفت و از شاگردان سیدمحمد فشارکی، سید مرتضی کشمیری و ملااسماعیل قره‌باغی شد.

پس از بازگشت از نجف، در مشهد اقامت گزید و از محافل علمی و عرفانی آن شهر نیز بهره برد. وی هم‌زمان با تدریس و تحقیق، به عبادت و رسیدگی به مستمندان توجه ویژه‌ای داشت. فرزندش بعدها مجموعه‌ای از گزارش‌های مربوط به کرامات و رفتارهای خارق‌العاده او را در کتابی با عنوان «نشان از بی‌نشان‌ها» گردآوری و منتشر کرد.

عرفان

ملاعلی‌اکبر پدر حسنعلی که خود با محمدصادق تخت‌فولادی (عارف مشهور) هم‌دوره بود‌، به منظور تربیت عرفانی، نخودکی را نیز نزد وی برد و از او خواست تا تربیت و مراقبت از وی را برعهده بگیرد. حسنعلی از هفت سالگی تا یازده سالگی زیر نظر تخت‌فولادی به ریاضت‌های شرعی مشغول شد.

به ادعای نورالدین مدرسی چهاردهی، پولادی و به تبع آن، نخودکی‌ها از جمله پیروان طریقت چشتیه که از جمله سلسله‌های تصوف در شبه قاره هند بوده‌اند. سلسله چشتیه منسوب به خواجه معین الدین چشتی است. خواجه معین الدین حسن چشتی سنجری اجمیری پس از سید علی هجویری نویسنده کتاب کشف المحجوب به قاره هند رو آورد.[۱][۷]

اشکال: اوّلا، اینکه پولادی اینگونه بوده و به تبع ایشان نخودکی‌ها هم آنطور شده‌اند (لابد منظور این است که مرحوم نخودکی اصفهانی هم چنین بوده‌ است)، به تنها منبع معرفی شده برای متن فوق، یعنی به کتاب «سلسله‌های صوفیه در ایران» مراجعه شد در مورد نخودکی‌ها، چیزی مطرح نشده  است.[۸]

ثانیا، همینطور چیزی با این عنوان که «پولادی و به تبع آن، نخودکی‌ها از جمله پیروان طریقت چشتیه، بوده‌اند» وجود ندارد. خوب است عین عبارت نورالدین مدرسی چهاردهی را اینجا ذکر کنم:[۹]

«سلسله چشتیه منسوب به خواجه معین چشتی است… خواجه معین الدین چشتی سنجری اجمیری پس از سید علی هجویری صاحب کتاب مشهور کشف المحجوب، به قاره هند رو آورد… مرکز سلسله چشتیه در هند و افغانستان بوده سپس به ایران سرایت کرده است… چند قرن از سلسله چشتیه در ایران نام و نشانی نبود تا در ایام اخیر مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی نخودکی ملقب به لقب طریقت (بنده علی!) قطب سلسله چشتیه در ایران گردید… در هند افراد سلسله چشتیه در شریعت تابع امام اعظم ابوحنیفه که در محضر امام صادق (علیه السلام) تلمذ می‌نمود بودند …»[۱۰]

در این عبارت (تنها مطلبی که در کتاب مذکور در مورد فولادی و شاگردش نخودکی اصفهانی مطرح شده، همینجا است.) هم، اصلا حرفی از فولادی یا پولادی به میان نیامده است. ولی در مورد مرحوم نخودکی اصفهانی، ادعا شده است که وی قطب آن سلسله بوده است؛ که اشکال این سخن هم، در مقاله مستقل و مفصل مطرح شده  است. خلاصه‌اش این است که آقای مدرسی برای اثبات این مطلب تازه و مهم، هیچگونه مدرکی ارائه نداده است. و از طرف دیگر چگونه می‌توان باور کرد که شیخ حسنعلی شخصیت صاحب کرامات که  خودش تربیت شده حوزه‌های علمیه شیعی بوده و در این بستر به آن مراتب علمی، معنوی، اخلاقی رسیده و در چنین محیطی زندگی‌اش را ادامه داده، قطب فلان سلسله صوفی و سنَی مذهب شده باشد!؟[۱۱]

در سال ۱۲۹۰ه‍.ق محمدصادق تخت‌فولادی درگذشت و حسنعلی، سه سال دیگر نیز به ریاضت پرداخت، چنان‌که شب‌ها تا صبح بیدار می‌ماند و هر روز، روزه می‌گرفت. پس از آن، برای بهره بردن از سید جعفر حسینی قزوینی به شهرضا رفت.[۱۲]

درگذشت

حسنعلی نخودکی اصفهانی در ۸ شهریور ۱۳۲۱ (۱۷ شعبان ۱۳۶۱ قمری) درگذشت و پیکرش در جوار ایوان عباسی حرم امام رضا، مقابل ایوان طلا، به خاک سپرده شد.