طوفان نوح

طوفان نوح یکی از معروف‌ترین و کهن‌ترین روایت‌های دینی و اسطوره‌ای در تاریخ بشر است که در سه دین بزرگ ابراهیمی (یهودیت، مسیحیت، اسلام) و همچنین در اسطوره‌های تمدن‌های باستانی دیگر مثل سومری‌ها و بابلی‌ها بازتاب یافته است.

طوفان نوح، از وقایع تاریخی و دینی گزارش‌شده در قرآن و دیگر متون مقدس است که در آن، به دلیل نافرمانی و کفر مردم، سیلاب و طوفانی سراسر زمین را فرا گرفت و مخالفان نوح نابود شدند. در این رویداد، نوح و یارانش سوار بر کشتی ساخت خود نجات یافتند.

طوفان نوح در منابع دینی

در منابع دینی در خصوص طوفان نوح گزاره‌های محدودی گزارش شده است از جمله: در زمان نوح، مردم به بت‌پرستی و فساد کشیده شده بودند. نوح حدود ۹۵۰ سال مردم را به توحید دعوت کرد اما بسیاری ایمان نیاوردند. خداوند به او فرمان داد کشتی بزرگی بسازد تا هنگام وقوع عذاب، او و مؤمنان در امان بمانند. هر جفت از حیوانات (نر و ماده) نیز از هر نوع به کشتی آورده شدند. پس از اتمام ساخت، آب از زمین جوشید و باران شدیدی از آسمان بارید تا زمین را دربر گرفت. کافران غرق شدند، از جمله یکی از پسران نوح که ایمان نیاورد. پس از مدتی، آب فرو نشست و کشتی بر کوهی به نام جودی (به عقیده برخی در شمال عراق امروزی) قرار گرفت.

در اسلام

رسالت نوح و سرکشی قوم

نوح به مدت نهصد و پنجاه سال قوم خود را به یکتاپرستی دعوت کرد. در این مدت طولانی، افراد کمی به او ایمان آوردند. مردم قومش او را آزار می‌دادند و دیوانه و جادوگر می‌خواندند. حتی همسرش و یکی از پسرانش به نام کنعان نیز بر کفر خود باقی ماندند. سرانجام نوح پس از بردباری طولانی، برای هلاکت کافران دعا کرد و گفت: «پروردگارا، هیچ‌یک از کافران را بر روی زمین باقی مگذار».

ساخت کشتی و آغاز طوفان

خداوند دعای نوح را مستجاب کرد و به او دستور داد تا درخت ساج بکارد. رشد این درخت چهل سال به درازا کشید و در این مدت عذابی نازل نشد. پس از چهل سال، به فرمان الهی و راهنمایی جبرئیل، نوح ساخت کشتی را آغاز کرد. کشتی در سه طبقه ساخته شد: طبقه زیرین برای چهارپایان، طبقه میانی برای انسان‌ها و طبقه زبرین برای پرندگان. طول کشتی هزار و دویست ذراع بود.

نشانه آغاز عذاب، جوشیدن آب از تنوری آهنی در خانه نوح (منسوب به آدم) در کوفه بود. با جوشیدن آب، طوفان آغاز شد؛ باران‌های شدید از آسمان فرو ریخت و چشمه‌های زمین جوشیدند. نوح جفت‌هایی از هر نوع حیوان را به همراه هشتاد تن از مؤمنان (چهل مرد و چهل زن) سوار بر کشتی کرد.

غرق شدن کنعان

کنعان، پسر نوح، دعوت پدرش برای سوار شدن به کشتی را نپذیرفت و گمان کرد با رفتن به کوه از سیلاب در امان می‌ماند؛ اما با بالا آمدن آب، امواج میان آن‌ها فاصله انداخت و او غرق شد. نوح از خداوند دربارهٔ سرنوشت پسرش سؤال کرد و پاسخ شنید که او از اهل تو نیست، زیرا عمل او غیرصالح بوده است.

پایان طوفان و فرود بر جودی

کشتی نوح به مدت شش ماه بر روی آب‌ها روان بود. در این مدت، کشتی به مکه نیز رسید و گرد کعبه طواف کرد. سرانجام با فرمان الهی به زمین برای فرو بردن آب و به آسمان برای بازایستادن از باران، سیلاب فروکش کرد و کشتی بر کوه جودی قرار گرفت. فرود آنان از کشتی در روز عاشورا (دهم محرم) رخ داد و نوح و همراهانش به شکرانه نجات روزه گرفتند.

آنان پس از فرود، در پای کوه جودی دهکده‌ای با هشتاد خانه ساختند که به «سوق الثمانین» (بازار هشتاد تن) یا «ده نوح» معروف شد. نوح پس از طوفان سیصد سال دیگر زندگی کرد. فاصله زمانی میان آدم تا طوفان نوح دو هزار و دویست سال گزارش شده است.

گستره طوفان

بر اساس تصریحات قرآنی مانند «وَفَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُیُونًا»، طوفان تمام زمین را فرا گرفت و منحصر به منطقه خاصی نبود. پیروان ادیان ابراهیمی (مسلمانان، یهودیان و مسیحیان) بر وقوع این طوفان اتفاق نظر دارند؛ گرچه برخی گروه‌ها مانند مجوس (مغان) آن را نمی‌شناسند.

نکات تاریخی و جغرافیایی

مکان فرود کشتی در قرآن «جودی» ذکر شده، اما در تورات «کوه آرارات» در ارمنستان. در سال‌های اخیر، پژوهشگران ردهایی از چوب فسیل‌شده در کوه آرارات یافته‌اند که برخی آن را بقایای کشتی نوح می‌دانند.

معانی و فلسفهٔ ماجرا

به عقیده برخی، طوفان نوح نماد پاک‌سازی زمین از فساد و آغاز دوبارهٔ حیات است. نشان می‌دهد که در نهایت، حقیقت و ایمان نجات‌بخش‌اند حتی اگر اکثریت در مسیر باطل باشند. یک درس عمیق دربارهٔ صبر پیامبران در دعوت، عدالت الهی، و رحمت خدا است.

دیدگاه علمی و اسطوره‌ای

برخی زمین‌شناسان احتمال می‌دهند ماجرای طوفان، بازتاب یک سیل بزرگ منطقه‌ای در هلال حاصلخیز (بین‌النهرین) حدود ۵۰۰۰ تا ۷۰۰۰ سال پیش باشد، نه لزوماً کل جهان. در انجیل و متون سومری نیز ماجراهای مشابهی با قهرمانانی مثل «اوته‌ناپیشتیم» و «زیوسودرا» آمده است — که نشان می‌دهد شاید این داستان ریشه‌ای تاریخی اما اسطوره‌سازی‌شده داشته باشد.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «طوفان نوح». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.