|
مسابقه رزمدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱ اردیبهشت تا ۳۱ اردیبهشت، میزبان یک همایه با موضوع زنان و جهاد است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی رزمدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان و جهاد علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
بردباری
حلم به معنای بردباری، خویشتنداری و آرامش در برابر خشم و ناملایمات است. در اخلاق اسلامی این صفت از بزرگترین فضایل نفسانی و مکمل علم دانسته شده است. در روایات پیامبر اسلام و امامان شیعه بر ارزش حلم، نقش آن در مهار خشم و تأثیر آن در روابط اجتماعی تأکید شده است. منابع تاریخی نیز افرادی مانند احنف بن قیس را به عنوان نمونههای مشهور حلم معرفی کردهاند.
معنای لغوی و اصطلاحی
حِلم به معنای بردباری، آهستگی، خویشتنداری و آرامش روان است و در برابر خشم قرار میگیرد. این واژه در منابع اخلاقی به حالتی نفسانی اشاره دارد که در آن انسان در برابر تحریکات، ناملایمات و رفتارهای آزاردهنده به آسانی دچار خشم و اضطراب نمیشود و با آرامش و سنجیدگی رفتار میکند. جمع آن «احلام» و «حلوم» آمده است.[۱]
در اخلاق اسلامی
در متون اخلاق اسلامی، حلم از مهمترین فضایل اخلاقی دانسته شده و پس از علم از برترین کمالات نفسانی به شمار میرود. در این نگاه، علم بدون حلم سود چندانی ندارد، زیرا حلم سبب میشود انسان دانش خود را همراه با بردباری و اعتدال به کار گیرد.[۲]
در روایات اسلامی
در روایات اسلامی بر اهمیت حلم تأکید فراوان شده است. در برخی نقلها آمده است که پیامبر اسلام از خداوند درخواست کرده است که او را به علم بینیاز گرداند و به حلم زینت دهد. همچنین در روایتی بیان شده است که انسان مسلمان با بردباری میتواند به مرتبه کسی برسد که روزها روزهدار و شبها به عبادت مشغول است. در نقل دیگری سه ویژگی اساسی برای ارزش یافتن اعمال انسان ذکر شده است: تقوایی که او را از گناه باز دارد، حلمی که او را در برابر نادانی دیگران نگه دارد، و اخلاقی که به کمک آن در میان مردم زندگی کند.[۳]
در سخنان منسوب به علی بن ابیطالب نیز حلم از بزرگترین فضایل معرفی شده است. از جمله گفته شده است که حلم و تأنی با یکدیگر همراهاند و از همت بلند پدید میآیند، و نیز اینکه هیچ عزتی بالاتر از حلم نیست. در برخی روایات نیز حلم به منزله پوششی دانسته شده است که انسان را از لغزشها و واکنشهای تند حفظ میکند.[۴]
در احادیث دیگری از امامان شیعه، حلم از صفات محبوب نزد خداوند معرفی شده است. از محمد باقر، امام پنجم شیعیان امامیه نقل شده است که خداوند انسان باحیا و بردبار را دوست دارد. از سجاد، امام چهارم امامیه نیز روایت شده است که انسان پسندیده کسی است که هنگام خشم، حلم او مانع رفتار تند شود. در برخی نقلها همچنین آمده است که خداوند کسی را به سبب حلم خوار نمیکند.[۵]
در روایتی از جعفر صادق، امام ششم امامیه حلم به نیرویی توصیف شده است که انسان با داشتن آن به یار دیگری نیاز ندارد، و توصیه شده است که اگر کسی به طور طبیعی بردبار نیست، خود را به حلم وادارد. در روایتی دیگر آمده است که هنگام نزاع دو نفر، اگر یکی از آنان بردباری کند و پاسخ تندی ندهد، این رفتار سبب آمرزش او میشود.[۶]
در برخی گزارشها به گفتوگویی میان منصور عباسی و جعفر صادق اشاره شده است که در آن بر اهمیت حلم در کنار علم تأکید شده است. در این نقل، حلم به عنوان رکن علم معرفی شده و توصیه شده است که انسان هنگام دستیابی به قدرت، بر نفس خویش مسلط باشد و از شتاب در مجازات دیگران پرهیز کند؛ زیرا در صورت مجازات، نهایت صفتی که برای انسان باقی میماند عدالت است، اما در صورت حلم، امکان سپاس و قدردانی از سوی دیگران فراهم میشود.[۷]
در تاریخ اسلامی
در منابع تاریخی و ادبی، نمونههایی از افراد مشهور به حلم نیز ذکر شده است. از جمله احنف بن قیس تمیمی که بردباری او در میان عرب و عجم زبانزد بوده و ضربالمثل «احلم من احنف» درباره او به کار میرفت. از او درباره معنای حلم پرسیده شد و پاسخ داد که حلم فروتنی همراه با شکیبایی است. در روایتهایی نیز زنجیرهای از انتقال این صفت میان شخصیتهایی مانند قیس بن عاصم و اکثم بن صیفی نقل شده است.[۸]
پانویس
ارجاعات
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
- ↑ اختری، «حلم»، دایرهالمعارف جامع اسلامی.
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «حلم». دایرهالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.