دومةالجندل
دومةالجندل مجموعهای از آبادیها در شمال شبهجزیره عربستان، میان شام و مدینه و در نزدیکی کوه طی است. این منطقه در منابع تاریخی و جغرافیایی اسلامی به سبب موقعیت راهبردی و نیز برخی رویدادهای تاریخی صدر اسلام شناخته شده است.
موقعیت جغرافیایی
دومةالجندل، که نام آن به صورت دومةالجندل یا دُومة الجندل ضبط شده است، مجموعهای از روستاها در فاصله میان شام و مدینه و در نزدیکی کوه طی بهشمار میرود.[۱]
تاریخچه
در برخی گزارشها آمده است که نام این ناحیه در اصل دوماجندل بوده و آن را به دوما، فرزند اسماعیل بن ابراهیم، نسبت دادهاند. بر پایه این روایت، گفته شده است که دوما پس از افزایش جمعیت خاندان خود به این ناحیه مهاجرت کرد و آن را آباد ساخت. برخی منابع نیز دومةالجندل را یکی از آبادیهای وادی القری دانستهاند. در این منطقه دژی به نام مارد وجود داشت که محل استقرار اکیدر، فرمانروای آن ناحیه، بود. در جریان لشکرکشی پیامبر اسلام به تبوک، خالد بن ولید به فرمان او به سوی این منطقه اعزام شد. در گزارشهای تاریخی آمده است که خالد شبانه به قلعه نزدیک شد و در همان هنگام اکیدر برای شکار حیوانی از قلعه خارج شد و به دست نیروهای خالد دستگیر گردید، در حالی که برادر او حسان در همان درگیری کشته شد. پس از این واقعه، دومةالجندل فتح شد و اکیدر را نزد پیامبر اسلام بردند. در ادامه این رویداد، میان پیامبر اسلام و اکیدر صلحی برقرار شد که بر اساس آن حکومت دومةالجندل در اختیار او باقی بماند و در مقابل هر سال جزیه بپردازد، زیرا او مسیحی بود. با این حال، گزارش شده است که اکیدر بعدها این پیمان را نقض کرد و در دوره خلافت عمر بن خطاب از آن منطقه اخراج و به حیره تبعید شد. گفته شده است که او در نزدیکی عین التمر، از نواحی پیرامون حیره، ساکن شد و آنجا را آباد کرد و بناهایی در آن ساخت.[۲]
دومةالجندل در تاریخ سیاسی صدر اسلام نیز محل وقوع برخی رویدادهای مهم بوده است. از جمله در برخی منابع آمده است که ماجرای حکمیت میان علی بن ابیطالب و معاویه بن ابیسفیان با داوری عمرو بن عاص و ابوموسی اشعری در این منطقه رخ داد. همچنین در کتاب الخوارج از عبدالرحمن بن ابیلیلی نقل شده است که او در این محل با ابوموسی اشعری دیدار کرده و از حدیثی سخن گفته است که بر اساس آن در همین مکان در میان بنیاسرائیل دو داوری ناعادلانه رخ داده و در میان مسلمانان نیز داوری مشابهی در همین محل روی خواهد داد. در همین ناحیه همچنین در سال ششم هجری قمری سریه عبدالرحمن بن عوف به سوی قبیله بنیکلب به فرمان پیامبر اسلام گزارش شده است.[۳]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «دومة الجندل». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.