سفره ام‌البنین

سفرهٔ ام‌البنین از نذرهای رایج میان برخی زنان مسلمان است. در این نذر، از خداوند درخواست می‌شود که به واسطهٔ جایگاه ام‌البنین، دعا برآورده شود.

ام‌البنین

فاطمه بنت حزام، مشهور به ام‌البنین، از همسران علی بن ابی‌طالب و از قبیلهٔ بنی‌کلاب بود و به همین دلیل با نام فاطمه کلابیه نیز شناخته می‌شود. او مادر عباس، عبدالله، جعفر و عثمان بود که هر چهار نفر در واقعهٔ کربلا کشته شدند. بر اساس گزارش‌های تاریخی، پس از واقعهٔ کربلا، ام‌البنین به قبرستان بقیع می‌رفت و برای حسین بن علی و فرزندانش سوگواری می‌کرد. در منابع شیعه از ویژگی‌هایی مانند شجاعت، فصاحت و علاقهٔ او به خاندان محمد یاد شده است. محل دفن او قبرستان بقیع گزارش شده است.

در فرهنگ عامهٔ ایران، ام‌البنین جایگاه ویژه‌ای دارد و برای برآورده شدن حاجات، نذرهایی به نام او انجام می‌شود. از جملهٔ این نذرها می‌توان به نذر صلوات، نذر آش و نذر سفره اشاره کرد. در برخی مناطق، از جمله خراسان، سفرهٔ بی‌بی سه‌شنبه به ام‌البنین نسبت داده می‌شود.

آداب

از نظر فقهی، نذر اطعام در صورتی که صیغهٔ نذر به‌درستی جاری شده باشد، معتبر است و عمل به آن لازم شمرده می‌شود، اما اگر نذر به انجام اعمال یا آداب خاصی مقید شود، چنین نذری الزام شرعی ندارد. با این حال، در فرهنگ عامه، سفرهٔ ام‌البنین با خوراکی‌های خاصی همراه است و هر فرد می‌تواند بنا بر توان خود خوراکی‌ای را نذر کرده و در سفره قرار دهد. پس از آماده شدن سفره، فردی دعا می‌خواند و حاضران خوراکی‌ها را مصرف می‌کنند. این سفره ممکن است در زمان‌های مختلفی از روز برگزار شود.

آش ام‌البنین

در برخی نواحی، نذر آش ام‌البنین رایج است. این آش به شیوه‌های متفاوتی پخته می‌شود. برای نمونه، در سیرجان هنگام پخت آش، تکه‌ای خمیر به نام «جانماز ام‌البنین» در دیگ قرار می‌دهند و پس از پخت، آن را به بخش‌های کوچک تقسیم کرده و همراه آش میان افراد پخش می‌کنند. در صورت باقی‌ماندن، این خمیر در آب روان ریخته می‌شود.