صعصعه بن صوحان

صَعصَعَة بن صوحان عبدی (درگذشتهٔ ۵۶ق) از بزرگان قبیلهٔ عبدالقیس و از یاران برجستهٔ علی بن ابی‌طالب بود. او خطیبی بلیغ و از فصیح‌ترین سخنوران زمان خود به‌شمار می‌رفت.

زندگی

صعصعه بن صوحان (عربی: صعصعة بن صوحان) از اصحاب علی بن ابی‌طالب بود که در سال ۵۹۸ میلادی، ۲۴ سال پیش از هجرت در قطیف از مناطق عربستان سعودی متولد شد. او از قبیله عبدالقیس و از بزرگان تابعین، برادر زید بن صوحان بوده است. صعصعة بن صوحان از بزرگان قبیلهٔ عبدالقیس بود و به عقل، فصاحت و قدرت خطابه شهرت داشت. وی از اصحاب علی بن ابی‌طالب بود و در جنگ صفین در کنار او حضور داشت. شعبی نقل کرده است که خطابه را از او می‌آموخت. صعصعه به فصاحت و حاضرجوابی شهرت داشت و جاحظ او را از فصیح‌ترین مردم دانسته است. در منابع تاریخی آمده است که در زمان خلافت عثمان بن عفان نیز در ماجرای اعتراض به عثمان حضور داشت و با او به گفت‌وگو پرداخت.

منابع گزارش کرده‌اند که هرچند وی در زمان حیات پیامبر اسلام به دنیا آمد، اما او را ندیده است. زرکلی در کتاب الاعلام می‌نویسد که در دارین در نزدیکی قطیف متولد گردید. او شاعر و خطیبی ماهر بود که در جنگ صفین در سپاه علی شرکت داشت. روایت شده است که روزی علی بن ابی‌طالب به عیادت او رفت و از وی خواست که این دیدار را مایهٔ فخر و مباهات نزد دیگران قرار ندهد. صعصعه پاسخ داد که این دیدار را لطف و نعمتی از جانب خدا می‌داند. علی (ع) نیز او را مردی کم‌تکلف و سودمند برای جامعه توصیف کرد. در روایتی از جعفر صادق آمده است که از میان یاران امیرالمؤمنین کسانی که حقیقت مقام او را می‌شناختند صعصعه و گروهی از یارانش بودند. علی بن ابی‌طالب نیز او را خطیبی توانا دانسته و به فصاحت و توانایی او در سخنوری ستوده است. صعصعه از شخصیت‌های مورد احترام در نزد شیعیان است که طبق گزارش ابن ابی‌الحدید معتزلی، علی او را به مهارت و فصاحت در سخن گفتن ستوده و به او «خطیب الشحشح» لقب داده است.

تبعید و درگذشت

پس از صلح حسن بن علی با معاویه، برای برخی از یاران علی از جمله صعصعه امان گرفته شد. هنگامی که معاویه به کوفه آمد، صعصعه بر او وارد شد. معاویه گفت دوست نداشته است که صعصعه در پناه او باشد و صعصعه نیز پاسخ داد که دوست نداشته است معاویه را «امیرالمؤمنین» بخواند. معاویه از او خواست بر منبر رود و علی را لعن کند. صعصعه بر منبر رفت و با سخنی دوپهلو مردم را به لعن کسی که علی را لعن کند فراخواند. مردم نیز آمین گفتند. معاویه که دریافت مقصود او چیست، بار دیگر از او خواست صریحاً علی را لعن کند، اما صعصعه بار دیگر با همان شیوه سخن گفت. سرانجام معاویه دستور داد او را از کوفه تبعید کنند.

بنابر نقلی دیگر صعصعه توسط معاویه بن ابی‌سفیان به بحرین تبعید شد، و در سال ۶۶۶ میلادی، برابر با ۴۴ هجری درگذشت. قبر او در روستای عسکر قرار دارد و محل زیارت بسیاری از شیعیان است. دربارهٔ درگذشت او دو قول دیگر هم گفته شده است: به گزارش محسن امین در اعیان الشیعه تاریخ درگذشت او در زمان حکومت معاویه و در شهر کوفه واقع شده است.

به گزارش برخی منابع، عثمان او را به شام تبعید کرد و سرانجام در زمان حکومت معاویه، در سال ۵۶ق درگذشت.

پانویس

منابع

• اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «صعصعة». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.