فاضل دربندی
فاضل دربندی با نام کامل ملا آقا بن عابدین رمضانعلی بن زاهد شروانی حائری، فقیه و عالم شیعه سده سیزدهم قمری بود که در کربلا و تهران فعالیت علمی و تبلیغی داشت. شخصیت علمی او با تندخویی و نیز با اظهار عشق شدید نسبت به حسین بن علی، امام سوم شیعیان، شناخته میشد. در مبارزه با بابیان فعال بود و در تهران مورد توجه مردم و دربار قرار گرفت. آثار متعددی در فقه، اصول، رجال، درایه، اعتقادات و موضوع کربلا نگاشت و در کربلا به خاک سپرده شد.
زندگی
ملا آقا بن عابدین رمضانعلی بن زاهد شروانی، مشهور به «فاضل دربندی حائری»، فقیه، اصولی، رجالی، محدث، متکلم و واعظ شیعه امامی بود. او در سال ۱۲۸۶ قمری زاده شد. در جوانی برای تحصیل به کربلا رفت و فقه را در نجف نزد علی کاشفالغطاء، فرزند جعفر کاشفالغطاء، و اصول فقه را در کربلا نزد شریفالعلما مازندرانی فرا گرفت. وی مدت طولانی در کربلا اقامت داشت و گروهی از طلاب علوم دینی از او درس میخواندند، هرچند تندخویی و سختگیریاش گاه موجب آشفتگی فضای درس میشد. در منابع آمده است که به علت اشکالگیریهای فراوان، استادش شریفالعلما گاهی او را موقتاً از درس بیرون میکرد.[۱]
دربندی به سبب مهارت در رشتههای گوناگون و حافظه نیرومند، در مباحث علمی بهعنوان مناظرهکنندهای توانا شناخته میشد. او در محبت و اخلاص نسبت به خاندان پیامبر اسلام، بهویژه دربارهٔ حسین بن علی، شهرت بسیار داشت و رفتارهای آیینی او در ایام عاشورا ــ مانند گریباندریدن، خاک بر سر ریختن و منبر رفتن با حالاتی غیرمعمول ــ در منابع تاریخی و روایی ثبت شده است.[۲]
او در مقابله با بابیان در کربلا سختگیر و فعال بود و در یکی از حملات مخالفان به خانهاش آسیب دید و زخمی بر چهرهاش باقی ماند. پس از بازگشت به ایران و ورود به تهران، مورد توجه مردم قرار گرفت و حتی ناصرالدینشاه به دیدنش رفت. در گزارشی آمده است که دربندی شاه را به سبب بلندی سبیلش نکوهش کرد و شاه در همان مجلس دستور کوتاهکردن آن را داد.[۳]
درگذشت
فاضل دربندی سرانجام در تهران درگذشت. پیکرش شش ماه بعد به کربلا منتقل و در صحن کوچک حرم امام حسین در کنار گروهی از عالمان شیعه به خاک سپرده شد. از او تنها یک دختر باقی ماند.[۴]
آثار
برخی از آثار باقی مانده از فاضل دربندی عبارتند از:[۵]
- خزائن الاحکام: شرحی بر منظومه بحرالعلوم در باب طهارت و بخشی از نماز.
- خزائن الاصول: در دو جلد، دربارهٔ اصول فقه.
- عناوین الادله: در اصول فقه.
- قوامیس القواعد: در رجال و درایه.
- جوهر الصناعه: دربارهٔ اسطرلاب.
- جواهر الایقان: اثری دربارهٔ شهادت حسین بن علی.
- درایة الحدیث والرجال: کتابی در حدیث و رجال که هنوز چاپ نشده است.
- فن التمرینات: اثری فقهی.
- الفن الاعلی: در اعتقادات.
- اکبر العبادات فی أسرار الشهادات (شهرتیافته به «اسرارالشهاده»): کتابی دربارهٔ واقعه کربلا که بهسبب نقل برخی روایات ضعیف، اعتبار علمی آن مورد نقد قرار گرفته، اما بارها چاپ شده است. این کتاب به فارسی با نام «انوارالسعاده فی اسرار الشهادة» توسط حاج میرزا حسین شریعتمدار تبریزی ترجمه شده است.
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «دربندی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.