فطرسمدیا
فطرسمدیا، مجموعهای رسانهای در زمینه تولید و انتشار مستندهای پژوهشی دربارهٔ تاریخ اسلام، تشیع و فرهنگ و میراث شیعی است. تولیدات این مجموعه افزون بر سیره و تاریخ اهلبیت، موضوعاتی مانند تاریخ جوامع شیعی، آیینهای مذهبی، نسخههای خطی و بازتاب اسلام و تشیع در نوشتههای اندیشمندان و نویسندگان غیرمسلمان را دربر میگیرد. قالب آثار آن شامل مستند بلند، کلیپ مستند، مستند کوتاه ویژه شبکههای اجتماعی، مصاحبه و مجموعهبرنامههای گفتوگومحور است.
تاریخچه
سید جواد موسوی بروجردی، مؤسس و مدیرمسئول مجموعه فطرسمدیا، این سازمان رسانهای را در ۳ شعبان ۱۴۲۹ مصادف با ۱۶ مرداد ۱۳۸۷ در شهر نجف بنا نهاد. به دلیل همزمانی روز تأسیس مجموعه با سالروز ولادت حسین بن علی، عنوان فطرس، فرشتهای که در هنگام ولادت حسین بن علی به گهواره او پناهنده شد، نام گرفت.[۱][۲]
گام نخست همکاریها در این رسانه، با برخی شبکات ماهوارهای در سالهای ۱۴۲۹-۱۴۳۸ بود. در سال ۱۴۳۹ تغییرات راهبردی در مسیر تولید محتوا و تعامل با مخاطبان در مجموعه شکل گرفت و جهانی فراتر از جامعه شیعه را هدفگزاری کرد. سال ۱۴۴۱، با اکرانهای بیناللمی در دانشگاههای مطرح دنیا همراه بود.[۳] بر اساس گزارشهای مربوط به سال ۱۳۹۸، فعالیت این مجموعه علاوه در ایران، به صورت متمرکز در کشورهای دیگری چون عراق، آلمان و کانادا نیز پیگیری میشود.[۴]
اهداف
هدف مجموعه، ساخت و انتشار آثار با مضامن شیعی به چهار زبان فارسی، عربی، انگلیسی و آلمانی در قالبهای کوتاه و بلند بود. دفتر فطرسمدیا چندی بعد به کشور ایران منتقل شد. از دیگر اهداف این مجموعه، رساندن پیام پیامبر اسلام در روز غدیر به جهانیان، یادآوری هویت تشیع به جامعه عمومی شیعه، مبارزه با افراطیگری دینی و گفتوگوی ادیان توصیف شده است.[۵] این مجموعه میکوشد تا با ارائه دیدگاههای شرقشناسان در موضوعات شیعی، دیدگاه جامعه آکادمیک شرقشناسانه را برای مخاطبان خود موشکافی نماید. در سالهای اخیر، دیدگاههای شرقشناسان در مسائل مختلف تاریخی، کلامی و حتی موضوعات سیاسی و اجتماعی، یکی از مهمترین موضوعات این مجموعه برای ساخت آثارشان بوده است.[نیازمند منبع]
حوزه فعالیت مجموعه فطرسمدیا از نظر محتوایی، شامل موضوعات مختلفی اعم از گزارشهای تاریخی از تاریخ تشیع، نقدهای کلامی به اهلسنت، بیان دیدگاههای کلامی خاص در موضوعات شیعی و بیان، نقد و توضیح دیدگاههای شرقشناسان را شامل میشود. سعی فطرسمدیا در ساخت این موضوعات بنابر ادعای خودش، عدم ورود به مرحله داوری است. بر اساس گفته عوامل فطرسمدیا، این مجموعه داوری را به مخاطبان خود سپرده است و خود را صرفا گزارشگر مسائل میداند.[نیازمند منبع]
وابستگیها
با وجود آنکه در رسانههای شخصی و شبکات اجتماعی، فطرسمدیا به جریانهای مختلفی شامل انجمن حجتیه، جریان شیرازی، بیت سید علی سیستانی و حتی جریان حاکمیتی و نظامی در ایران منتسب شده است، اما به صورت رسمی، این رسانه همه این انتسابها را تکذیب و خود را رسانهای مستقل میداند.[نیازمند منبع] حسن ملکوتی، مدیر اجرایی فطرسمدیا در گفتگویی رسانهای، اعلام کرده است که این گروه به صورت مستقل و همسو با دیدگاههای سید علی سیستانی فعالیت میکند.[۶] این رسانه تاکید دارد که همسویی با دیدگاه یک مرجع تقلید، به معنای وابستگی به دفتر آن مرجع تقلید نبوده است.[نیازمند منبع]
دارایی و مسائل مالی
موسوی بروجردی این مجموعه را غیرانتفاعی و منابع مالی آن را جلب مشارکتهای مردمی گزارش کرده است.[۷] بیشتر تامین هزینههای این مجموعه رسانهای از طریق امور خیریه عامالمنفعه شکل میگیرد. بر اساس گزارشهای منتشر شده از تاریخچه فعالیت مجموعه، در برخی بازههای زمانی نیز فطرسمدیا با بحرانهای مالی همراه بوده که فراخوانهای حمایت مالی و دونیت از سوی مجموعه در صفحات رسمی آنها منتشر شده است. به گفته مدیران این مجموعه، آثار فطرسمدیا همگی به صورت رایگان در اختیار مخاطبان قرار خواهد گرفت و به جهت احترام به مخاطبان، هیچگونه تبلیغی در ابتدا و وسط آثار به نمایش گذاشته نخواهد شد و از این بابت هیچگونه کسب درآمدی برای این مجموعه از بابت پخش آثار انجام نمیپذیرد.[نیازمند منبع]
ساختمان اصلی فطرسمدیا در شهر قم مستقر است. این ساختمان شامل واحد فنی، واحد مدیریت، کتابخانه و استدیو اختصاصی است.[نیازمند منبع]
آثارشناسی
آثار فطرس مدیا، در قالبهای متنوعی تولید میشود و محل نشر اصلی آنها پلتفرمهای مختلف رسانهای چون یوتیوب، آپارات و اینستاگرام است. آثار این مجموعه در دو قالب کوتاه و بلند تولید میشود و برخی از آثار بلند آنها ابعاد رسانهای بینالمللی[۸] یا ملی داشته است.[۹] برخی از آثار نیز در جشنوارههای بینالمللی به اکران گذاشته شده است.[۱۰] این مجموعه از سال ۲۰۱۸ بخشی با عنوان فطرسدونا را تأسیس کرده است که آثار مربوط به حوزه زنان را پوشش میدهد.[۱۱] از مهمترین آثار این مجموعه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
| سال تولید | نام اثر | صداپیشه | موضوع اثر | منبع |
|---|---|---|---|---|
| ۱۳۹۲ | خون اشک آسمان | بررسی پدیده بارش باران خون در روز ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری | [۱۲] | |
| ۱۳۹۸ | بازخوانی یک ترور بیولوژیک | ناصر طهماسب | بررسی ترور حسن مجتبی بر اساس تحقیقات آکادمی علوم جنایی بریتانیا | [۱۳] |
| ۱۳۹۹ | دست نوشته گوته برای نجف | ناصر ممدوح | بررسی دستنوشتههای گوته با مضامین شیعی | [۱۴] |
| ۱۴۰۰ | امام علی در کمبریج | ناصر ممدوح | بررسی کتابی ۳۰۰ ساله از یک استاد دانشگاه کمبریج در وصف علی بن ابیطالب | [۱۵] |
| ۱۴۰۲ | گنج کنیسه | داود نماینده | گزارشی از قدیمیترین نسخه خطی از خطبه فدکیه در کنیسه یهودیان قاهره | [۱۶] |
| ۱۴۰۴ | سلطان ناصر | سعید بارانی | روایت نیم قرن سلطنت ناصرالدینشاه قاجار | [۱۷] |
| ۱۴۰۴ | فرزانه چلسی | سعید مظفری | بررسی دیدگاههای توماس کارلاین درباره شخصیت علی بن ابیطالب | |
| ۱۴۰۴ | جام جهانی | حمید محمدی | گزارش متفاوتی از سفر تیم ملی ایران به عراق و عربستان | |
| ۱۴۰۵ | ویکتور هوگو | داود نماینده | بررسی شعر ویکتور هوگو با موضوع پیامبر اسلام | [۱۸] |
| ۱۴۰۵ | جانشین | هستیدخت توکل | بررسی دیدگاه جانشینی فاطمه زهرا برای پیامبر اسلام در نظر مادلونگ | [۱۹] |
فطرسمدیا افزون بر تولید مستند، مصاحبه با پژوهشگران تاریخ اسلام، مطالعات شیعی و علوم انسانی را در قالب برنامههای مستقل و مجموعههای دورهای منتشر میکند. «اختصار»، «آماج» و مجموعههای مصاحبه، از عنوانهایی هستند که در فهرست آثار وبگاه رسمی مجموعه دیده میشوند. این رسانه همچنین قالبهایی چون «کلیپ مستند» و «مستند استوری» را برای انتشار در شبکههای اجتماعی به کار میگیرد. بخشی از تولیدات فطرسمدیا به تاریخ آیینهای مذهبی، ادبیات و هنر مرتبط با اهلبیت اختصاص دارد. از جمله مجموعه مستند «سر دلبران» به شاعرانی از ادیان دیگر میپردازد که دربارهٔ اهلبیت شعر سرودهاند و در معرفی منتشرشده مجموعه، این برنامه سیزدهقسمتی معرفی شده است. همچنین آثار کوتاهی دربارهٔ اسناد مرثیهسرایی در تاریخ ایران، دستنوشتههای سید بن طاووس و پیشینه آیینهای عزاداری منتشر شده است.[نیازمند منبع]
پلتفرمهای پخش
طبق گزارش منتشر شده از سوی تیم فطرسمدیا، سکوهای انتشار محتوای این سازمان در سامانههای اینستاگرام، یوتیوب، تگلرام، آپارات، ایکس و ایتا متمرکز است و بیش از ۲۰۰ هزار مخاطب ثابت از ایران، عراق و کشورهای دیگری چون آمریکا،ترکیه، الجزایر، آلمان و افغانستان دارد.[۲۰] سکوهای پخشی فطرسمدیا عبارتند از
| عنوان سکو | نام پلتفرم | تاریخ آغاز فعالیت | نوع آثار منتشر شده | آدرس پلتفرم | منبع |
|---|---|---|---|---|---|
| فطرسمدیا | سایت | مقاله و خبر | [نیازمند منبع] | ||
| فطرس مستند | یوتیوب | مستند بلند تصویری | |||
| فطرسمدیا | یوتیوب | آثار کوتاه تصویری | |||
| فطرسمدیا | اینستاگرام | ||||
| فطرسمستند | اینستاگرام | ||||
| فطرس دونا | ایسنتاگرام | ||||
| فطرستراث | ایسنتاگرام | ||||
| فطرسمدیا | آپارات | ||||
| فطرسمدیا | تلگرام | ||||
| فطرسمدیا | ایتا | ||||
| فطرسمدیا | ایکس |
بازتاب رسانهای
انتشار مستندی با موضوع تاریخچه تأسیس وهابیت و موضوع حمله به کربلا توسط این گروه در سال ۱۲۱۶ قمری یکی از آثاری بود که به خاطر همزمانی با روابط متشنج ایران و عربستان سعودی، خبرساز شد و برخی رسانهها همچون سیانان عربی به آن واکنش نشان داد.[۲۱]
در سال ۱۳۹۸، فطرس مدیا یک نمایشگاه عکس اربعین از آثار دو عکاس مسیحی-اسپانیایی پدرو سودرا و منولو اسپالیو را در شهر تهران برگزار کردند. این تصاویر راهپیمایی اربعین را از نگاه دوربین دو عکاس مسیحی به تصویر کشیده بود و با استقبال و حضور رسمی مقاماتی چون رومینا راموس سفیر بولیوی در ایران، دبیر دوم سفیر اسپانیا در ایران و مسئول دفتر نمایندگی عتبة الحسنیه در تهران همراه شد.[۲۲]
انتقادات
فطرسمدیا بارها از سوی صاحبنظران حوزه رسانه و مطالعات اسلامی، با نقدهای مثبت و منفی مواجه شده است. بر اساس سیاستهای داخلی این مجموعه، نقد منصفانهای که در جهت ارتقای سازمان و بهبود تولیدات آن باشد، مورد استقبال قرار میگیرد و شایسته تقدیر است. از جمله نقدهای مطرحشده درباره فطرسمدیا، به پوشش دیدگاههایی مربوط است که از منظر برخی منتقدان، با باورهای رایج در عقاید شیعه سازگار نیستند. برای نمونه، حسن انصاری، پژوهشگر حوزه مطالعات اسلامی، در واکنش به مستند «جانشین»، پرداختن فطرسمدیا به دیدگاه متأخر و مناقشهبرانگیز ویلفرد مادلونگ درباره جانشینی پیامبر را مورد انتقاد قرار داد.[نیازمند منبع]
همچنین صفری فروشانی، از استادان دانشگاه در ایران، در مواردی برخی آثار فطرسمدیا را از منظر منابع و مستندات مورد نقد قرار داده است. بخش دیگری از نقدهای واردشده به فطرسمدیا، به تنوع موضوعات و مخاطبان این رسانه بازمیگردد. برخی مخاطبان، ورود فطرسمدیا به موضوعات اجتماعی و روز را مثبت و قابل تقدیر دانستهاند؛ در مقابل، برخی دیگر معتقد بودهاند که یک مجموعه مذهبی نباید به موضوعات غیرمذهبی وارد شود. برای نمونه، پس از انتشار مستند «جام جهانی» به مناسبت حضور تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۵، این رسانه با واکنشهای متفاوتی از سوی مخاطبان خود مواجه شد.[نیازمند منبع]
این اختلاف نظر حتی در پیامهای مناسبتی فطرسمدیا نیز دیده شده است. برای نمونه، انتشار پیام تسلیت این رسانه پس از درگذشت سید حسن افتخارزاده، از چهرههای مرتبط با انجمن حجتیه، با واکنش مخالفان این انجمن همراه شد و برخی آن را نشانهای از ارتباط فطرسمدیا با این جریان دانستند. در نمونهای دیگر، انتشار پیام تسلیت برای درگذشت سید علی خامنهای نیز با واکنشهایی از سوی برخی مخاطبان همراه شد که آن را نشانهای از نزدیکی این رسانه به جریان سیاسی جمهوری اسلامی تلقی کردند. بااینحال، بنا بر توضیح مدیران فطرسمدیا، انتشار پیامهای تسلیت این مجموعه لزوماً به معنای تأیید همه دیدگاهها یا وابستگی به جریانهای سیاسی و مذهبی نیست، بلکه این پیامها درباره شخصیتهایی منتشر میشود که در تاریخ و فرهنگ شیعه شناختهشدهاند یا در حوزه مطالعات شیعی و اسلامی جایگاهی داشتهاند؛ حتی اگر خود آن افراد شیعه نبوده باشند، چنانکه در مورد ویلفرد مادلونگ نیز چنین رویکردی دنبال شده است.[نیازمند منبع]
جوایز و افتخارات
فطرسمدیا آثارش را تا پیش از سال ۱۴۰۵ در جشنوارههای فیلم شرکت نداده است؛ و با این وجود از سوی چند مجموعه رسانهای یا آکادمیک مورد تقدیر قرار گرفته است.[نیازمند منبع]
پیوندهای بیرونی
ارجاعات
پانویس
- ↑ «تولیدات خاص و ایدههای جدید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ فطرسمدیا، رسم ایستادگی، ۱۷.
- ↑ فطرسمدیا، رسم ایستادگی، ۱۹.
- ↑ «تولیدات خاص و ایدههای جدید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «تولیدات خاص و ایدههای جدید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ “Iranian doc reviews assassination of Imam Hassan”, tehrantimes.
- ↑ «تولیدات خاص و ایدههای جدید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «إیران تعرض فیلما یندد بالدولة السعودیة الأولی»، سیانان بالعربی.
- ↑ «مستند خون، اشک، آسمان»، ایرنا.
- ↑ «تولیدات خاص و ایدههای جدید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «تولیدات خاص و ایدههای جدید»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «مستند خون، اشک، آسمان»، ایرنا.
- ↑ “Iranian doc reviews assassination of Imam Hassan”, tehrantimes.
- ↑ «دست نوشتههای گوته دربارهٔ شرق شیعی»، شیعهنیوز.
- ↑ «مستند "امام علی در کمبریج" پخش میشود»، جوانآنلاین.
- ↑ «از کوچه پس کوچههای قاهره تا دانشگاه کمبریج»، اخبار شیعه.
- ↑ فطرسمدیا، رسم ایستادگی، ۱۱۳.
- ↑ «روایت عجیب ویکتور هوگو از آخرین روزهای زندگی پیامبر (ص)»، ایکنا.
- ↑ «ببینید|مستند «جانشین»؛ روایت متفاوت اسلامشناس آلمانی از جانشینی پیامبر»، آکادمی eaedu.
- ↑ فطرسمدیا، رسم ایستادگی، ۷۹-۸۷.
- ↑ «إیران تعرض فیلما یندد بالدولة السعودیة الأولی»، سیانان بالعربی.
- ↑ «نمایشگاه عکس «با اربعین زنده شو»»، ایکنا.
منابع
- فطرسمدیا (۱۴۴۶). رسم ایستادگی، گزارش عملکرد سال ۱۴۴۶. فطرسمدیا.
- سیانان بالعربی (۱۲ اکتبر ۲۰۱۵). «إیران تعرض فیلما یندد بالدولة السعودیة الأولی والحرکة الوهابیة ویعرض لـ"الهجوم علی کربلاء"». cnn.com (به العربية). دریافتشده در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶.
- خبرگزاری ایرانا (۱۳ آبان ۱۳۹۲). «مستند خون، اشک، آسمان به مناسبت ماه محرم تولید شد». irna.ir. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- خبرگزاری شیعهنیوز (۱۹ مرداد ۱۳۹۹). «دست نوشتههای گوته دربارهٔ شرق شیعی». shia-news.com. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- جوانآنلاین (۵ مرداد ۱۴۰۰). «مستند "امام علی در کمبریج" پخش میشود». javanonline.ir. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- خبرگزاری ایکنا (۱۷ مهر ۱۳۹۸). «نمایشگاه عکس «با اربعین زنده شو»». iqna.ir. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- اخبار شیعه (۲۷ آذر ۱۴۰۲). «از کوچه پس کوچههای قاهره تا دانشگاه کمبریج». shiawaves.com. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- خبرگزاری ایکنا (۲۱ مرداد ۱۴۰۵). «مستند | روایت عجیب ویکتور هوگو از آخرین روزهای زندگی پیامبر (ص)». iqna.ir. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- مجله آکادمی eaedu (۱۷ آبان ۱۴۰۵). «ببینید|مستند «جانشین»؛ روایت متفاوت اسلامشناس آلمانی از جانشینی پیامبر». eaedu.ir. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- خبرگزاری رسمی حوزه (۴ مهر ۱۳۹۸). «تولیدات خاص و ایدههای جدید برای معرفی شیعه در فطرس مدیا». hawzahnews.com. دریافتشده در ۱۹ آبان ۱۴۰۵.
- tehrantimes (17 October 2020). "Iranian doc reviews assassination of Imam Hassan (AS) based on study by Western scholars". tehrantimes.com (به انگلیسی). Retrieved 17 October 2026.