سید مجتبی خامنهای
سید مجتبی خامنهای | |
|---|---|
 خامنهای در بهمن ۱۳۹۷ | |
| سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران | |
| آغاز به کار ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ | |
| رئیسجمهور | مسعود پزشکیان |
| پس از | سید علی خامنهای |
| اطلاعات شخصی | |
| زاده | سید مجتبی حسینی خامنه ۱۷ شهریور ۱۳۴۸ (۵۶ سال) مشهد، ایران |
| همسر(ان) | زهرا حداد عادل (ا. ۱۳۷۸–۱۴۰۴) |
| فرزندان | ۳ |
| والدین |
|
| خویشاوندان | خانواده خامنهای |
| تحصیلات | حوزه علمیه قم |
| امضا |  |
| خدمات نظامی | |
| وفاداری |  ایران |
| خدمت/شاخه |  سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |
| سالهای خدمت |
|
| یگان | لشکر ۲۷ محمد رسولالله (۱۹۸۷–۱۹۸۸) |
| فرمانده | بسیج (دفاکتو) |
| جنگها/عملیات | |
| پیشینه فقهی | |
| زمینهها | اصول فقه، تفسیر قرآن |
| تحصیلات | درس خارج |
| محل تحصیل | حوزه علمیه قم |
| استادان | |
| مرتبه حوزوی | آیتالله |
سید مجتبی حسینی خامنه (زادهٔ ۱۷ شهریور ۱۳۴۸) معروف به سید مجتبی خامنهای، رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران است. او تحصیلات متوسطه خود را در مدرسه علوی تهران گذراند و در دوران نوجوانی چندین بار بهصورت کوتاهمدت در جبهههای جنگ ایران و عراق حضور یافت و در برخی عملیاتهای نظامی شرکت کرد.
خامنهای در سال ۱۳۷۸ با زهرا حداد، دختر غلامعلی حداد عادل، ازدواج کرد و حاصل این ازدواج دو پسر و یک دختر است. در همان سال برای ادامه تحصیل در علوم دینی به قم رفت و تحصیلات حوزوی خود را آغاز کرد. وی در درسهای برخی استادان حوزه شرکت کرد و از سال ۱۳۸۸ تدریس درس خارج فقه را در قم آغاز کرد؛ کلاسی که تا سال ۱۴۰۳ ادامه داشت و سپس به دلایل شخصی متوقف شد.
مجتبی خامنهای در عرصه سیاسی معمولاً چهرهای کمحضور در رسانهها بوده است، اما در برخی گزارشها از او به عنوان فردی بانفوذ در ساختار قدرت جمهوری اسلامی یاد شده است. رسانهها و تحلیلگران از ارتباط نزدیک او با برخی نهادهای امنیتی و سیاسی سخن گفتهاند، هرچند او هیچ مسئولیت رسمی حکومتی نداشته است. برخی منابع بینالمللی نیز او را از چهرههای قدرتمند در فضای سیاسی ایران دانستهاند.
با افزایش سن علی خامنهای، گمانهزنیها درباره احتمال جانشینی مجتبی خامنهای مطرح شد. پس از کشتهشدن علی خامنهای در حملهای موشکی در اسفند ۱۴۰۴، بحث درباره جانشینی او شدت گرفت و در نهایت مجلس خبرگان رهبری یک هفته بعد اعلام کرد که مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران انتخاب شده است. در روزهای نخست پس از این اعلام، به دلیل نگرانیهای امنیتی، حضور عمومی او محدود بود و پیامهایی به صورت مکتوب منتشر شد.
زندگی و فعالیتهای او همواره با بحثها و انتقادهایی همراه بوده است. برخی گزارشها به نقش احتمالی او در تحولات سیاسی ایران، از جمله انتخاباتها، اشاره کردهاند و برخی منابع نیز از فعالیتهای اقتصادی و شبکههای مالی مرتبط با او سخن گفتهاند، هرچند بسیاری از این ادعاها از سوی نزدیکانش رد شده است. در سطح داخلی و بینالمللی نیز انتخاب او به رهبری با واکنشها و تحلیلهای متفاوتی درباره پیامدهای سیاسی آن همراه بوده است.
نام و نسب
سید مجتبی حسینی خامنه معروف به سید مجتبی خامنهای پسر دوم سید علی خامنهای بود.[۱] پدر او سید علی خامنهای از اهالی مشهد بود. وی پس از انقلاب اسلامی ایران به تهران عزیمت کرد و در راس حکومت جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. او مدتی ریاست جمهوری ایران و پس از آن رهبری را عهدهدار شد. او همچنین یکی از مراجع تقلید شیعه تلقی میشد و مقلدان بسیاری داشت. جد بزرگ خامنهای، محمد حسینی تفرشی، از سلسله سادات افطسی است. شجرهٔ وی به سلطان سید احمد میرسد که با پنج واسطه از اخلاف علی بن الحسین — امام چهارم شیعیان — است. جدش حسین خامنهای در خامنه به دنیا آمد و در حوزهٔ علمیهٔ نجف، در زمرهٔ فقها و مدرسان آن حوزه و از علمای طرفدار جنبش مشروطه ایران بود. پدر بزرگش او، جواد خامنهای از علما و مجتهدان عصر خود بود و از محمدحسین نائینی، ابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاءالدین عراقی، اجازه اجتهاد داشت.[۲]
هاشم میردامادی، پدربزرگ مادری سید علی خامنهای، مفسر قرآن و امام جماعت مسجد گوهرشاد بوده که در زمان رضاشاه به علت اعتراض به کشتار مردم در واقعه مسجد گوهرشاد، به سمنان تبعید میشود. به گفته علیاکبر ولایتی در دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، سلسلهٔ نسب خامنهای از سوی مادر به جعفر صادق، امام ششم شیعیان دوازدهامامی، میرسد.[۳] بنا به گفتهٔ مراد ویسی در رادیو فردا، پدر بزرگ مادری او، زاده و بزرگشدهٔ نجف و دانشآموختهٔ حوزهٔ علمیهٔ نجف و نیز از سادات میردامادی اصفهانی و مشخصاً نجفآبادی بود. او حدوداً در ۴۰ سالگی به ایران مهاجرت کرد و در مشهد به تبلیغات مذهبی و تحصیل و تدریس و نوشتن کتابهای اسلامی مشغول بود. وی سالیان بسیار امام جماعت مسجد گوهرشاد بود و به تفسیر قرآن اشتغال داشت و کتاب تفسیر قرآن خلاصةالبیان را نوشت. او در زمان کشف حجاب در حکومت رضاشاه در مسجد گوهرشاد مبارزاتی کرد و پس از مخالفت با این طرح به سمنان تبعید شد.[۴]
زندگی
سید مجتبی حسینی خامنهای دومین فرزند سید علی خامنهای است و در ۱۷ شهریور ۱۳۴۸ در مشهد به دنیا آمد.[۵][۶] خانواده خامنهای تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در مشهد زندگی میکردند و پس از آن در حالی که مجتبی کمتر از ۱۰ سال سن داشت، به تهران عزیمت کردند.[۷] او تحصیلات متوسطه خود را در مدرسه مذهبی علوی در شهر تهران گذراند.[۸]
وی در دوران نوجوانی چند بار بهصورت کوتاهمدت در جبهههای جنگ ایران و عراق حضور یافت.[۹] گفته شده است که مجتبی خامنهای زمانی که ۱۷ ساله بود طی چند عزیمت، به جبهه رفت و مدتی عضو گردان حبیب بن مظاهر شد که از معروفترین گردانهای لشکر ۲۷ محمد رسولالله بود. او بعدتر به لشگر سیدالشهدا کرج عزیمت کرد[۱۰][۱۱] و در چند عملیات از جمله «بیتالمقدس ۲» «بیتالمقدس ۳»، «بیتالمقدس ۴»، «والفجر ۱۰» و «مرصاد» حضور داشته است. وی در زمان حضور در جبهه، با نام مستعار حسینی خدمت میکرد.[۱۲][۱۳] گفته شده که او در اسفند ۱۳۶۳ در مرز ایران و عراق برای چند روز مفقود میشود و احتمال اسارت او داده میشود و پس از یک هفته، باز میگردد.[۱۴]
مجتبی خامنهای در سال ۱۳۷۸ با زهرا حداد، دختر غلامعلی حداد عادل ازدواج کرد.[۱۵] ثمره این ازدواج دو فرزند پسر و یک دختر با نامهای محمدباقر، محمد امین و فاطمه بود. مراسم عروسی آنان در بیت رهبری با حضور برخی از مسئولان از جمله سید محمد خاتمی، هاشمی رفسنجانی، ناطق نوری و هادی خامنهای برگزار میشود.[۱۶]
فعالیتهای علمی
خامنهای در سال ۱۳۷۸ و در حدود سیسالگی، برای ادامه تحصیل در علوم دینی به قم رفت و تحصیلات حوزوی خود را آغاز کرد.[۱۷] او برای تحصیلات حوزوی وارد حوزه علمیه قم شد[۱۸] و در کلاسهای درس سید حسن خرازی،[۱۹] مصباح یزدی و لطفالله صافی گلپایگانی حضور یافت.[۲۰]
سید مجتبی خامنهای از سال ۱۳۸۸، کرسی تدریس خارج خود را در دفتر رهبری در قم آغاز کرد. اقدامی که با واکنشهایی همراه بود. سایت جهاننیوز برگزاری این درس در یک محفل سیاسی را نوعی حکومتی کردن حوزه تلقی کرد.[۲۱] با این حال او تا سال ۱۴۰۳ دروس خود را پی میگرفت و در سال ۱۴۰۳، در ویدیویی، اعلام کرد که کلاس خارج او بنا به دلایلی شخصی، دیگر برگزار نخواهد شد.[۲۲]
هرچند در فرهنگ شیعی، برگزاری درس خارج، به معنای اجتهاد در فقه تلقی میشود، اما مرسوم است که شاگردان از استادان خود اجازه اجتهاد داشته باشند. رسول جعفریان در سفرنامه حج خود که در سال ۱۳۸۹ منتشر کرده است، گزارش میکند که در آن زمان، شایعهای منتشر شده بود که مرتضی مقتدایی و صادق لاریجانی برای سید مجتبی خامنهای به دنبال اجازه اجتهاد از مراجع تقلید بودند. بعدها مرتضی مقتدایی این سخن را تکذیب کرد.[۲۳]
فعالیتهای سیاسی
سید مجتبی خامنهای در طول زندگی سیاسی خود، کمتر در رسانهها حاضر میشد و از همین رو تعدادی از رسانهها وی را چهره پشت پرده سیاست در ایران میدانستند. در این میان ادعا شده بود که وی ارتباط نزدیکی با سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران دارد.[۲۴] در سالهای بعد، مجتبی خامنهای عمدتاً به عنوان چهرهای کمظهور اما بانفوذ در ساختار قدرت جمهوری اسلامی شناخته میشد. گزارشهایی درباره نقش او در اداره دفتر رهبری و ارتباط با نهادهای امنیتی و سیاسی منتشر شده است، هرچند او هیچ مسئولیت رسمی حکومتی نداشت.[۲۵][۲۶] با این وجود رسانه خبری بولمبرگ در گزارشی در سال ۲۰۱۶، سید مجتبی خامنهای را بهعنوان یکی از قدرتمندترین چهرههای خاورمیانه توصیف میکند.[۲۷]
کاندیدای رهبری
با افزایش سن سید علی خامنهای در سالهای پایانی زندگیاش، گمانهزنیها درباره احتمال جانشینی سید مجتبی نیز افزایش یافت[۲۸] اما بعدتر این احتمال در رسانهها کاهش یافت؛[۲۹] تا اینکه سید ابراهیم رئیسی یکی از کاندیدهای اصلی برای رهبری در سانحه سقوط بالگرد، کشته شد. پس از آن مجدد نام سید مجتبی در صدر کاندیدای رهبری توسط تحلیلگران تکرار شد.[۳۰]
در ۹ اسفند، بیت رهبری، محل زندگی سید علی خامنهای در جریان حمله هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران، مورد هدف موشک قرار گرفت. در پی این رویداد، سید علی خامنهای کشته شد. در زمان حمله، همسر سید مجتبی خامنهای، زهرا حداد عادل نیز کشته شد. برخی رسانهها گفتهاند که پسر سید مجتبی خامنهای (سید محمدباقر خامنهای) نیز به همراه همسرش کشته شده است. همچنین برخی رسانهها از مصدومیت سید مجتبی خامنهای در همین حمله یاد کردند.[۳۱][۳۲]
با کشتهشدن رهبر جمهوری اسلامی، گمانهزنیها برای جانشینی سید مجتبی در رسانهها به شدت افزایش یافت و با واکنشهای مختلفی همراه بود. برخی رسانهها حتی از کشتهشدن سید مجتبی خامنهای خبر دادهاند. با این حال پس از چند روز سکوت خبری، رسانههای ایران گزارش دادند که مجتبی زنده است و در حال «مشاوره و بررسی امور مهم کشور» است. در ادامه، گزارشهای غیررسمی از برگزاری نشستهای مجلس خبرگان رهبری برای تعیین رهبر جدید منتشر شد. این اخبار با واکنشهای متفاوتی در میان چهرههای سیاسی و رسانهای ایران همراه بود و بحث درباره جانشینی او را وارد مرحله تازهای کرد.[۳۳]
برخی از چهرههای سیاسی اصولگرا از احتمال انتخاب مجتبی خامنهای حمایت کردند. از جمله حمید رسایی، نماینده مجلس شورای اسلامی، در اظهاراتی غیرمستقیم از او با عنوان «آیتالله» یاد کرد و خواستار اقدام سریع مجلس خبرگان برای انجام وظیفه قانونی خود در انتخاب رهبر جدید شد. در مقابل، شماری از فعالان سیاسی و رسانهای این روند را مورد انتقاد قرار دادند. محمد مهاجری، روزنامهنگار اصولگرا، شتاب در تعیین رهبر جدید را اقدامی «مشکوک و بیمنطق» دانست و عباس آخوندی، وزیر پیشین راه و شهرسازی، انتخاب رهبر در شرایط جنگی را اقدامی «انحرافی» توصیف کرد.[۳۴]
در این میان، گزارشهایی درباره نحوه برگزاری جلسات مجلس خبرگان نیز منتشر شد. برخی منابع غیررسمی اعلام کردند که نشستهای مربوط به انتخاب رهبر ممکن است به دلایل امنیتی بهصورت غیرحضوری یا با حضور نمایندگان اعضا برگزار شده باشد. خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، نیز از برگزاری مذاکرات مجلس خبرگان در «فضایی امن» خبر داد و اعلام کرد که مراحل پایانی بررسیها در حال انجام است و احتمال دارد نتیجه بهزودی اعلام شود.[۳۵] همزمان با این تحولات، گزارشهایی درباره حمله به دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری در شهر قم منتشر شد. برخی رسانهها اعلام کردند که این ساختمان هدف موشکهای آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است، هرچند جزئیات دقیقی درباره تلفات احتمالی این حمله منتشر نشد. این رویدادها در شرایطی رخ داد که کشور درگیر درگیریهای نظامی و بحران امنیتی گسترده بود.[۳۶][۳۷]
طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در فاصله میان مرگ یا برکناری رهبر تا تعیین جانشین او، اداره کشور بر عهده شورای موقت رهبری قرار میگیرد. این شورا از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان تشکیل میشود و وظیفه دارد امور کشور را تا زمان انتخاب رهبر جدید مدیریت کند.[۳۸]
دوران رهبری
یک هفته پس از کشتهشدن رهبر جمهوری اسلامی، در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ مجلس خبرگان در بیانیه ای اعلام کرد سید مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران برگزیده است.[۳۹] چند ساعت بعد، خبرگزاریهای حکومتی ایران در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ این خبر را تایید کردند.[۴۰]
رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا در پیامی مدعی شد که ممکن است رهبر جدید ایران را نیز ترور کند.[۴۱] از همین رو در مقامات ایرانی نگرانی در خصوص ترور سید مجتبی خامنهای مطرح بود.[۴۲] اون تا چند روز پس از انتصاب به مقام رهبری، همچنان از دید عموم مخفی بود. به گزارش برخی رسانهها به نقل از برخی مقامات آگاه، برای حفظ جان او، وی در مکانی امن با ارتباطات اندک نگهداری میشود.[۴۳] با این وجود در ۲۱ اسفند، چهار روز پس از انتصاب به مقام رهبری، پیامی مکتوب از سید مجتبی خامنهای در رسانههای داخلی مخابره شد. در این پیام دستوراتی به نیروهای مسلح و درخواستهایی از مردم وجود داشت.[۴۴]
تحریم
در ۱۳ آبان ۱۳۹۸، وزارت خزانهداری آمریکا، یک نهاد و ۹ شخص حقیقی مرتبط با سید علی خامنهای از جمله سید مجتبی خامنهای را تحریم کرد. در متن پیام وزارت خزانهداری آمده بود که این افراد، یک شبکه از مشاوران سیاسی و نظامی رهبر ایران بودهاند و در «سرکوبهای داخل و خارج از ایران» نقش داشتهاند.[۴۵]
وضعیت سلامتی
گزارشها حاکی است که مجتبی خامنهای در حملهی ۹ اسفند ۱۴۰۴ که به کشته شدن پدرش انجامید، زخمی شده است. این گزارشات از آسیب به پاهای وی خبر داده اما از میزان و جزئیات آن سخنی به میان نیاوردهاند. عدم حضور او در محافل عمومی و عدم انتشار تصویری از وی با وجود انتصاب به مقام رهبری نیز به عنوان گواهی بر این موضوع مورد توجه رسانهها قرار گرفت.[۴۶] چندی بعد، صدا و سیمای ایران از سید مجتبی با عنوان «جانباز جنگ رمضان» یاد کرد.[۴۷] در ۲۲ اسفند، نیز وزیر دفاع ایالات متحده، در یک نشست خبری از احتمال تغییر شکل ظاهری در چهره سی مجتبی خبر داد.[۴۸]
بعدها علیرضا سالاریان، سفیر ایران در قبرس، تایید کرد که سید مجتبی «از ناحیه پاها، دست و بازویش زخمی شده است… فکر میکنم به دلیل جراحاتش در بیمارستان بستری باشد». او دلیل عدم مصاحبه سید مجتبی یا انتشار ویدیو از وی را چنین توصیف کرد: «فکر نمیکنم او در وضعیتی باشد که بتواند سخنرانی کند». یوسف پزشکیان، پسر رئیسجمهور ایران نیز از سلامت نسبی سید مجتبی خامنهای خبر داد.[۴۹]
در حالی که بیشتر اعضای خانواده خامنهای، کارکنان دفتر رهبر و نیروهای امنیتی حاضر در محل در حملات اسرائیل کشته شدند، زنده ماندن مجتبی خامنهای که احتمالاً یکی از اهداف اصلی اسرائیل و ایالات متحده بود، همچنان موضوع گمانهزنیهای گسترده باقی مانده است. گروههای مخالف جمهوری اسلامی در خارج از کشور ادعا کردهاند که مجتبی خامنهای در حالت کما به سر میبرد و بهطور محرمانه در بیمارستان تحت درمان است. ادعایی که با پیام مکتوب او با چند اشتباه تایپی توسط برخی منابع مورد تحلیل قرار گرفت.[۵۰]
انتقادها و تحلیلها
به فعالیت اقتصادی
یکی از موارد پر حاشیه در زندگی مجتبی خامنهای، سفر درمانی او همسرش به لندن بود. بر اساس اسناد منتشر شده در ویکیلیکس، علیرضا نوریزاد از مخالفان جمهوری اسلامی ایران برای جلب حمایت دولت آمریکا، اطلاعاتی را از سید مجتبی خامنهای به این دولت ارسال کرده است. اطلاعاتی که در آن از سفر درمانی ۴باره سید مجتبی خامنهای به همراه همسرش به لندن خبر میدهد.[۵۱] گفته شده که در این سفرها مادر همسر، تعداد زیادی همراه، محافظ و سعید امامی، معاون امنیتی وزارت اطلاعات آنان را همراهی میکردند.[۵۲] برخی منابع هزینه سفر و عمل جراحی را بالغ بر ۱ میلیون پوند گزارش میکنند، اما غلامعلی حداد عادل این سخن را رد کرده و عنوان کرده است که فرزند مجتبی در بیمارستانی در تهران به دنیا آمده و پزشک دخترش، مرضیه وحید دستجردی بوده است.[۵۳] در توضیحات سفارت آمریکا در بریتانیا نیز آمده است که ممکن است اطلاعات محمد نوریزاد در خصوص این سفر، صرفا برای جلب حمایت نظر دولت آمریکا ساخته شده باشد.[۵۴]
برخی رسانههای عموما منتقد جمهوری اسلامی ایران، فعالیتهای اقتصادی ویژهای برای سید مجتبی خامنهای گزارش دادهاند و از وی تصویر مردی میلیاردر ترسیم نمودهاند که اموالی را در خارج از ایران دارد. یورونیوز در گزارشی مدعی شده است که به خاطر عدم شفافیت مالی در دستگاههای ایران، امکان راستیآزمایی این ادعاها وجود ندارد.[۵۵]
بلومبرگ در بهمن ۱۴۰۴ در یک گزارش تحقیقی و متکی بر گزارشهایی از نهادهای امنیتی، اعلام کرد مجتبی خامنهای طی بیش از یک دهه شبکهای گسترده از سرمایهگذاریها و املاک را در اروپا و خاورمیانه ایجاد کرده است. بر اساس این گزارش، این داراییها از طریق شرکتهای پوششی و واسطهها و با عبور منابع مالی از بانکهایی در بریتانیا، سوئیس، لیختناشتاین و امارات تأمین شده و منشأ اصلی آنها «فروش نفت ایران» عنوان شده است. نفوذ و توان مالی مجتبی حوزههایی از حملونقل دریایی در خلیج فارس تا حسابهای بانکی در سوئیس و املاک لوکس در بریتانیا به ارزشی بیش از ۱۰۰ میلیون پوند را در بر میگیرد. این شبکه شرکتها بنا بر برخی برآوردها امکان انتقال میلیاردها دلار سرمایه به بازارهای غربی را فراهم کرده است؛ آن هم با وجود تحریمهایی که ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ علیه او اعمال کرد.[۵۶]
به فعالیت سیاسی
تعدادی از سیاستمداران و رسانهها از دخالتهای سیاسی سید مجتبی خامنهای در امور دولتها و سازمانها خبر میدادند. محمد سرافراز، رئیس پیشین صدا و سیما در خاطرات خود مینویسد که مجتبی خامنهای در سال ۱۳۷۶، گروهی را شکل داده بود که عملا «دولتی درون دولت» بود و برای دولت مستقر سید محمد خاتمی، بحرانهایی را تولید میکرد. در بهمن همان سال نیز اکبر نبوی مدعی شد که سید مجتبی از او درخواستی در خصوص تحلیل درباره دانشگاهها را داشته است.[۵۷] در سالهای بعد نام او در برخی تحولات سیاسی ایران مطرح شد. نخستین بار در جریان انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۸۴، مهدی کروبی در نامهای به علی خامنهای به گزارشهایی درباره حمایت مجتبی خامنهای از یکی از نامزدهای انتخابات اشاره کرد. چهار سال بعد نیز در جریان انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸، برخی معترضان به نتایج انتخابات او را به دخالت در روند سیاسی کشور متهم کردند و نام او در شعارهای اعتراضی مطرح شد.[۵۸][۵۹]
در سالهای ۱۳۸۸ نیز نام سید مجتبی خامنهای در محافل سیاسی بیشتر شنیده میشد. جایی که بیشتر او را متهم به مهندسی انتخابات در دفاع از محمود احمدینژاد میکردند. در این دوران، اختلافات سیاسی سبب اعتراضات خیابانی شده بود و بسیج به فرماندهی حسین طائب، یکی از ارگانهای سرکوب اعتراضات شناخته میشد. دوستی و همرزمی حسین طائب با مجتبی خامنهای جبهه، گمانهزنی در خصوص دستداشتن مجتبی خامنهای در مهندسی انتخابات را قویتر میکرد.[۶۰] بعدتر حتی سخن از همکاری سید مجتبی خامنهای در امور نظامی منتشر شد و حاجیزاده، فرمانده هوافضای سپاه، از مساعدتهای او برای پیشبرد برنامههای پهپادی و موشکی تشکر کرد.[۶۱] در سال ۱۳۹۸ نیز وزارت خزانهداری آمریکا در پیامی، مدعی شد که سید علی خامنهای، بخشی از وظایف و اختیاراتش را به سید مجتبی سپرده است.[۶۲] این وزارت برای مدعای خود سندی منتشر نکرد.[۶۳]
با این همه، نزدیکان او، فعالیتهای سیاسی وی را رد کردهاند.[۶۴]
به رهبری
میرحسین موسوی طی بیانیهای در سال ۱۴۰۱، نسبت به جانشینی موروثی رهبری و جانشینی مجتبی خامنهای هشدار داد.[۶۵] او پیشتر نیز با همکاری مهدی کروبی در بیانه خود در سال ۱۳۸۹ به این موضوع اشاره کرده بودند.[۶۶]
محمود محمدیعراقی عضو مجلس خبرگان رهبری در سال ۱۴۰۲ از مخالفت صریح علی خامنه ای در مورد رهبری فرزندانش خبر داد و نقل کرد: «یکبار در زمان مرحوم آیتالله یزدی چون ایشان عضو کمیسیون اصل ۱۰۷ و ۱۰۹ بوده که در مورد کسانی که در مورد رهبری آینده بررسی و تحقیق میکنند، گویا در بین آن کمیته سه نفره دربارهٔ یکی از فرزندان رهبری که از نظر علمی در سطح بالایی است، بحثی میشود. این خبر به گوش رهبری میرسد و ایشان نهی میکنند و میگویند این کاری که شما میکنید شبهه مسئله موروثی بودن رهبری را مطرح میکند، بنابراین حتی اجازه بررسی هم نمیدهند.»[۶۷]
فائزه هاشمی در مصاحبه با یک رسانه در خرداد ۱۴۰۴ به شکل ضمنی از رهبر شدن مجتبی خامنهای حمایت کرد.[۶۸] او در این مصاحبه گفت: «اگر بناست بعد از آقای خامنهای رهبر دیگری داشته باشیم، ترجیح میدهم مجتبی خامنهای رهبر شود. ممکن است مجتبی خامنهای به عنوان یک نیروی جوانتر و با ذهنیتی متفاوت، به سمت خواست اکثریت جامعه حرکت کند.»[۶۹] محمدباقر قالیباف، در واکنش به انتصاب مجتبی به رهبری جمهوری اسلامی، طی بیانیهای او را فردی «مسلط به امور جاری و حاکمیتی»، «نوگرا» و «معتقد به رویکرد گام دومی انقلاب و حوزههای دانشبنیان» توصیف کرد.[۷۰]
انتصاب مجتبی خامنهای به جانشینی پدرش به عنوان رهبر ایران، موجب واکنشهای متفاوتی از سوی رسانهها و نظریهپردازان شد. ولی نصر در تحلیلی نوشت که جانشینی سید مجتبی، «نشان میدهد که جناحی بسیار تندروتر و نزدیک به سپاه پاسداران در درون نظام اکنون کنترل امور را در دست گرفته است.» برخی دیگر همچون عبدالرضا داوری، احتمال دادند که امکان دارد سید مجتبی به مانند ولیعهد عربستان، تغییراتی بنیادین در ایران شکل دهد. او پیشتر نیز گفته بود که سید مجتبی خامنهای، پیشرو است و جناحهای تندرو را به تدریج کنار خواهد زد.[۷۱] همچنین برخی رسانهها تحلیل کردند که وی در دروان رهبری خود با دو چالش اصلی مواجه است: اتهام «ولیعهدی» در نظامی که بر پایه شعارهای ضد سلطنت شکل گرفته است؛ و همچنین مناقشه دربارهٔ رتبه حوزوی او.[۷۲]
در سطح بینالمللی نیز این تحولات با واکنشهایی همراه بود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، پیش از اعلام رسمی انتخاب مجتبی خامنهای اظهار داشت که هر فردی که به عنوان رهبر جدید ایران معرفی شود ممکن است هدف قرار گیرد. او همچنین در گفتوگویی با وبسایت آکسیوس احتمال همکاری با مجتبی خامنهای را رد کرد و او را فردی «ضعیف» توصیف کرد.[۷۳]
پانویس
ارجاعات
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ ولایتی، «خامنهای»، دبا.
- ↑ ولایتی، «خامنهای»، دبا.
- ↑ «زندگینامه آیت الله خامنه ای»، رادیوفردا.
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ “The Man in the Shadow: Mojtaba Khamenei”, PBS.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «حلقه گردان حبیب، تیم مجتبی خامنهای»، رادیو فردا.
- ↑ ««مجتبي خامنهاي» و «مهدي هاشمي» همرزمان دوران دفاع مقدس»، تابناک.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «درباره همسر علی خامنهای چه میدانیم؟»، بیبیسی فارسی.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ “The Man in the Shadow: Mojtaba Khamenei”, PBS.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «چگونه مجتبی خامنهای از فهرست تحریمهای آمریکا سر درآورد؟»، رادیو فردا.
- ↑ “Errors in Mojtaba Khamenei’s First Message Dictated by IRGC Raise Questions About His Condition”, The Medialine.
- ↑ «چگونه مجتبی خامنهای از فهرست تحریمهای آمریکا سر درآورد؟»، رادیو فردا.
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ “Ayatollah Ali Khamenei’s Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor”, The New York Times.
- ↑ «چگونه مجتبی خامنهای از فهرست تحریمهای آمریکا سر درآورد؟»، رادیو فردا.
- ↑ «از «خیابان میلیاردرها» لندن تا دبی؛ مجتبی خامنهای چگونه با پول نفت امپراتوری بینالمللی ساخت؟»، یورونیوز.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ “Ayatollah Ali Khamenei’s Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor”, The New York Times.
- ↑ «مجتبی خامنهای؛ از شبکه قدرت در سایه تا رهبری جمهوری اسلامی»، ایران اینترنشنال.
- ↑ “Ayatollah Ali Khamenei’s Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor”, The New York Times.
- ↑ “Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms”, The Guardian.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ “Ayatollah Ali Khamenei’s Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor”, The New York Times.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ “Ayatollah Ali Khamenei’s Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor”, The New York Times.
- ↑ “New Iranian Leader Was Wounded Early in the War, Iranian and Israeli Officials Say”, The New York Times.
- ↑ “Errors in Mojtaba Khamenei’s First Message Dictated by IRGC Raise Questions About His Condition”, The Medialine.
- ↑ «مجتبی خامنهای؛ از شبکه قدرت در سایه تا رهبری جمهوری اسلامی»، ایران اینترنشنال.
- ↑ “New Iranian Leader Was Wounded Early in the War, Iranian and Israeli Officials Say”, The New York Times.
- ↑ “Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms”, The Guardian.
- ↑ “Iran's new supreme leader wounded, likely disfigured, Hegseth says”, Reuters.
- ↑ “Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran’s Cyprus ambassador confirms”, The Guardian.
- ↑ “Errors in Mojtaba Khamenei’s First Message Dictated by IRGC Raise Questions About His Condition”, The Medialine.
- ↑ “IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS”, Wikileaks.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ “IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS”, Wikileaks.
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ «از «خیابان میلیاردرها» لندن تا دبی؛ مجتبی خامنهای چگونه با پول نفت امپراتوری بینالمللی ساخت؟»، یورونیوز.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «حلقه گردان حبیب، تیم مجتبی خامنهای»، رادیو فردا.
- ↑ «درباره مجتبی خامنهای چه میدانیم؟»، دویچه وله.
- ↑ «مجتبی خامنهای؛ از شبکه قدرت در سایه تا رهبری جمهوری اسلامی»، ایران اینترنشنال.
- ↑ «چگونه مجتبی خامنهای از فهرست تحریمهای آمریکا سر درآورد؟»، رادیو فردا.
- ↑ «چگونه مجتبی خامنهای از فهرست تحریمهای آمریکا سر درآورد؟»، رادیو فردا.
- ↑ «میرحسین موسوی دربارهٔ موروثی شدن رهبری هشدار داد». BBC News فارسی. ۲۰۲۲-۰۸-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۹.
- ↑ «سلطنت مجتبی؛ بیانیه میرحسین و پروژه جانشینی موروثی در جمهوری اسلامی». iranwire.com. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۹.
- ↑ «ماجرای مخالفت صریح رهبر انقلاب با بررسی پرونده فرزندش در کمیته ۳ نفره خبرگان و شبهه موروثی شدن رهبری». اعتمادآنلاین. ۲۰۲۶-۰۳-۰۹. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۹.
- ↑ iranianuk.com (۲۰۲۶). «فائزه هاشمی: انقلاب اشتباه است، مجتبی خامنهای گزینه خوبیه، پهلوی قدرت رهبری نداره». iranianuk.com. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۹.
- ↑ «فائزه هاشمی: با ولایت فقیه موافق نیستم؛ تفکیک قوا را از بین برده است». abdimedia.net. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۳-۰۹.
- ↑ «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد»، یورونیوز.
- ↑ “Ayatollah Ali Khamenei’s Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor”, The New York Times.
- ↑ «مجتبی خامنهای؛ از شبکه قدرت در سایه تا رهبری جمهوری اسلامی»، ایران اینترنشنال.
- ↑ «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟»، بیبیسی.
منابع
- ولایتی، علیاکبر (۱۳۹۲). «خامنهای، آیتالله سیدعلی». در موسوی بجنوردی، کاظم. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۲۱. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. صص. ۶۷۳–۷۰۷. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۱۹-۱.
- ایران اینترنشنال (۱۴ اسفند ۱۴۰۴). «مجتبی خامنهای؛ از شبکه قدرت در سایه تا رهبری جمهوری اسلامی». iranintl.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- بیبیسی فارسی (۹ مارس ۲۰۲۶). «مجتبی خامنهای، سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران کیست؟». bbc.com.
- بیبیسی فارسی (۳ مارس ۲۰۲۶). «دربارهٔ همسر علی خامنهای و دیگر اعضای خانوادهاش که کشته شدند، چه میدانیم؟». bbc.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- خبرگزاری تابناک (۱۲ آبان ۱۳۸۶). ««مجتبی خامنهای» و «مهدی هاشمی» همرزمان دوران دفاع مقدس». tabnak.ir. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- دویچه وله (۱۴ اسفند ۱۴۰۴). «دربارهٔ مجتبی خامنهای چه میدانیم؟». dw.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- رادیو فردا. «حلقه گردان حبیب، تیم مجتبی خامنهای». radiofarda.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- رادیو فردا (۲۰۲۲). «زندگینامه آیت الله خامنه ای». radiofarda.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- رادیو فردا (۱۴ آبان ۱۳۸۹). «چگونه مجتبی خامنهای از فهرست تحریمهای آمریکا سر درآورد؟». radiofarda.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- یورونیوز (۲۰ مه ۲۰۲۴). «مجتبی خامنهای و بحران جانشینی؛ جمهوری اسلامی با مرگ ابراهیم رئیسی به چه سمتی خواهد رفت؟». euronews.com.
- یورونیوز (۲۶ مارس ۲۰۲۶). «مجلس خبرگان مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد». euronews.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- یورونیوز (۲۹ ژانویه ۲۰۲۶). «از «خیابان میلیاردرها» لندن تا دبی؛ مجتبی خامنهای چگونه با پول نفت امپراتوری بینالمللی ساخت؟». euronews.com. دریافتشده در ۲۳ اسفند ۱۴۰۴.
- PBS (16 July 2009). "The Man in the Shadow: Mojtaba Khamenei". pbs.org (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
- The New York Times (3 March 2026). "Ayatollah Ali Khamenei's Son Emerges as Leading Choice to Be His Successor". nytimes.com (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
- The New York Times (11 March 2026). "New Iranian Leader Was Wounded Early in the War, Iranian and Israeli Officials Say". nytimes.com (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
- The Guardian (11 March 2026). "Mojtaba Khamenei was hurt in strike that killed his father, Iran's Cyprus ambassador confirms". theguardian.com (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
- The Medialine (12 March 2026). "Errors in Mojtaba Khamenei's First Message Dictated by IRGC Raise Questions About His Condition". themedialine.org (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
- Reuters (13 March 2026). "Iran's new supreme leader wounded, likely disfigured, Hegseth says". reuters.com (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
- Wikileaks (21 August 2008). "IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS". wikileaks.org (به انگلیسی). Retrieved 15 March 2026.
| مناصب نظامی | ||
|---|---|---|
| پیشین: سید علی خامنهای |
فرمانده کل نیروهای مسلح اکنون-۱۴۰۴ |
در حال تصدی |
| عنوانهای شیعی | ||
| پیشین: سید علی خامنهای |
امام جمعه تهران اکنون-۱۴۰۴ |
در حال تصدی |
| مناصب حکومتی | ||
| پیشین: سید علی خامنهای |
رهبر جمهوری اسلامی ایران اکنون-۱۴۰۴ |
در حال تصدی |
- افراد آذریتبار اهل ایران
- افراد ایرانی آذریتبار
- افراد ایرانی مشمول تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا
- افراد زنده
- اهالی مشهد
- بنیادگرایی اسلامی
- خانواده سید علی خامنهای
- دانشآموختگان حوزه علمیه تهران
- دانشآموختگان مدرسه علوی
- روحانیان شیعه اهل ایران
- زادگان ۱۳۴۸
- زادگان ۱۹۶۹ (میلادی)
- سادات حسینی
- سیاستمداران آذریتبار اهل ایران
- سیاستمداران اهل مشهد
- سید علی خامنهای
- فرزندان رئیسجمهورهای ایران
- فرزندان رهبران ملی
- مخالفان صهیونیسم اهل ایران