عذاب الهی
عذاب الهی مفهومی دینی مبنی بر کیفر و مجازات بندگان به دلیل رفتارها و اعمال آنها است که میتواند در دنیا یا آخرت رخ دهد. در آموزههای اسلامی، این مفهوم با ویژگیهایی نظیر دردناکی، سختی و جاودانگی توصیف شده و گروههایی مانند کافران، مشرکان، منافقان و کسانی که از فرمانهای الهی رویگرداناند، مخاطبان اصلی آن معرفی شدهاند.
مفهوم و واژهشناسی
عذاب در لغت به معنای شکنجه، آزار و رنج است. طبرسی، از مفسران شیعه، آن را رنج مستمر و زمخشری، از مفسران سنی، هر درد سخت معنا کرده است. این واژه در قرآن با تعابیری مانند «عظیم»، «الیم» (دردناک)، «مهین» (خوارکننده)، «مقیم» (پایدار)، «حریق» (سوزان) و «شدید» توصیف شده است. اعتقاد به عذاب الهی به عنوان نتیجه اعمال انسان، در میان پیروان ادیان آسمانی مشترک است.[۱]
در منابع اسلامی
روایات اسلامی
علی بن ابیطالب در سخنان خود بر توازن میان امید و بیم تأکید کرده است. او مؤمنان را از ایمنی مطلق در برابر عذاب خدا برحذر داشته و همزمان از ناامیدی از رحمت او نهی کرده است. در بخشی از خطبههای او، توصیفی از وضعیت معصیتکاران در آخرت ارائه شده که شامل محدودیتهایی همچون بستهشدن دستها به گردن و پوششهایی از مس گداخته و آتش است.[۲]
انواع گناهان و مجازاتها
در روایات، گروههای مختلفی به دلیل ارتکاب گناهان خاص، مستحق عذاب دانسته شدهاند:[۳]
- گناهان سنگین: از جعفر صادق روایت شده که سنگینترین عذاب در قیامت برای هفت گروه است؛ از جمله قاتل برادر (فرزند آدم)، نمرود (مخالف ابراهیم)، فرعون (مدعی خدایی) و افرادی که مردم را به کیش یهودیت یا نصرانیت دعوت میکردند.
- صفات اخلاقی و رفتاری: علی بن ابیطالب نقل کرده است که خداوند شش گروه را به شش صفت عذاب میکند: عرب را به تعصب، دهبانان را به تکبر، زمامداران را به ظلم، علما را به حسد، بازرگانان را به خیانت و روستاییان را به جهالت.
- حقالناس و جرائم اجتماعی: گزارشهای دیگری از ابنعباس و پیامبر اسلام نقل شده که مجازاتهایی برای رفتارهایی نظیر غصب زمین همسایه، بیعدالتی میان همسران، سخنچینی، گواهی ناحق و تعرض به ناموس دیگران تعیین کرده است که پیامد آن در قیامت و دوزخ خواهد بود.
عوامل و موارد عذاب
بر اساس گزارشهای دینی، موارد عذاب الهی شامل عناد و سرکشی در برابر فرمانهای الهی و انکار توحید است. از موسی بن جعفر روایت شده است که اگر وجود حیوانات، کودکان شیرخوار و پیران نمازگزار نبود، عذاب الهی بر مردم نازل میشد. همچنین در روایتی از محمد آمده است که خداوند تنها کسانی را عذاب میکند که در برابر او عناد ورزند و از گفتن شهادتین سرباز زنند.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عذاب الهی». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.