عقیل بن ابوطالب
عقیل بن ابیطالب فرزند ابوطالب و فاطمه بنت اسد و برادر بزرگتر علی بن ابیطالب بود. او به دانش نسبشناسی و تاریخ عرب شهرت داشت، در بدر به اسارت درآمد و پس از هجرت به مدینه مسلمان شد. عقیل در سالهای پایانی عمر نابینا شد و در سال ۵۰ قمری، در ۹۶سالگی، در سفری به شام درگذشت.
نام و نسب
عقیل یکی از چهار پسر ابوطالب و فاطمه بنت اسد بود؛ طالب، عقیل، جعفر و علی بن ابیطالب. میان تولد هر یک از این چهار برادر، ده سال فاصله دانسته شده است و عقیل بیست سال از علی بن ابیطالب بزرگتر بود. از محمد نقل شده است که عقیل را به سبب علاقه ابوطالب به او و نیز خویشاوندیاش دوست داشت.[۱]
زندگی
عقیل در جنگ بدر با اکراه و اجبار قریش حضور یافت و به دست مسلمانان اسیر شد. عباس او را با پرداخت فدیه آزاد کرد و عقیل به مکه بازگشت. او پیش از صلح حدیبیه با اختیار خود به مدینه هجرت کرد و اسلام آورد. عقیل در جنگ موته همراه جعفر بن ابیطالب بود، اما به سبب کهنسالی در جنگهای جمل و صفین حضور نداشت. عقیل از نسب قبایل عرب، تاریخ عرب و رویدادهای گذشته آنان آگاهی گسترده داشت. او در مسجد محمد گلیمی برای خود میگسترد و مردم گرد او جمع میشدند و دربارهٔ نسبها و رخدادهای تاریخی عرب از او پرسش میکردند.[۲]
ماجرای درخواست از علی
ابن ابیالحدید نقل کرده است که عقیل در دوره خلافت علی بن ابیطالب از مدینه به عراق رفت. علی بن ابیطالب او را پذیرفت و از حسن بن علی خواست برای عمویش لباس فراهم کند. هنگام شام، عقیل در سفره جز نان و نمک ندید و از برادرش درخواست کرد بدهی چهلهزار درهمی او را بپردازد. علی بن ابیطالب پاسخ داد که این مبلغ را ندارد و تنها میتواند از سهم ماهانه خود از بیتالمال، پس از کسر هزینه خانواده، مقداری به او بدهد. عقیل گفت بیتالمال در اختیار او است، اما علی بن ابیطالب آن را امانت مردم دانست. عقیل سپس اجازه خواست به نزد معاویه برود و علی بن ابیطالب مانع او نشد.[۳]
سالهای پایانی
عقیل در اواخر عمر نابینا شد و در بصره اقامت داشت. او در سال ۵۰ قمری، در ۹۶سالگی، در سفر شام درگذشت. از موسی کاظم نیز نقل شده است که علی بن ابیطالب در اشاره به وضعیت خود پس از درگذشت محمد، از عباس و عقیل به عنوان دو تن از نزدیکانش یاد کرد که بهتازگی از دوره جاهلیت فاصله گرفته بودند.[۴]
پانویس
ارجاعات
منابع
- اختری، عباسعلی (۱۳۹۰). «عقیل». دایرةالمعارف جامع اسلامی. تهران: آرایه.