|
مسابقه دانشدخت |
| اسلامیکال از تاریخ ۱۵ دی تا ۲۰ بهمن، میزبان یک همایه با موضوع زنان است. شما میتوانید در مسابقه مقالهنویسی دانشدخت، شرکت کنید و با نگارش مقاله، از جوایز آن بهرهمند باشید. اگر به موضوعات مربوط با زنان علاقهمندید، این فرصت را از دست ندهید. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد یا ویرایش در اینجا وجود دارد. |
گوهرشادبانو: تفاوت میان نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
(صفحهای تازه حاوی «گوهرشاد بیگم معروف به گوهرشاد آغا و مهد علیا، زنی بسیار نیکوکار، ادبدوست، هنرپرور، خردمند، ثروتمند و از زنان اشرافی سیاستمدار و ترک تبار در دوره تیموریان است. == زندگی == گوهرشاد دختر غیاث الدینترخان است. تر...» ایجاد کرد) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
گوهرشاد بیگم معروف به گوهرشاد آغا و مهد علیا، زنی بسیار نیکوکار، ادبدوست، هنرپرور، خردمند، ثروتمند و از زنان اشرافی سیاستمدار و ترک تبار در دوره تیموریان است. | گوهرشاد بیگم معروف به گوهرشاد آغا و مهد علیا، زنی بسیار نیکوکار، ادبدوست، هنرپرور، خردمند، ثروتمند و از زنان اشرافی سیاستمدار و ترک تبار در دوره تیموریان است. | ||
{{جعبه زندگینامه | |||
| نام = گوهرشاد بیگم | |||
| تاریخ_تولد = 1376 | |||
| محل_تولد = سمرقند | |||
| تاریخ_مرگ = 1457 | |||
| آرامگاه = آرامگاه گوهرشاد، هرات، افغانستان | |||
| لقب = مهد علیا | |||
| همسر = شاهرخ تیموری | |||
| فرزندان = الغ بیگ | |||
ابراهیم میرزا | |||
بایسنقر میرزا | |||
محمد جوکی | |||
مریم سلطان | |||
سعادت سلطان | |||
| مادر = خانزاده بیگم | |||
| پدر = غیاث الدین ترخان | |||
}} | |||
== زندگی == | == زندگی == | ||
گوهرشاد دختر [[غیاث الدین ترخان|غیاث الدینترخان]] است. ترخان مرادف عنوان آقاجی است که در دستگاه سلاطین و امرای ماوراءالنهر و [[خراسان|خراسان]]، منصب خاصی بوده که صاحب آن منصب، واسطهای بوده بین سلاطین و رعیت و به علت آن حشمت و نفوذی که داشته، بدون واسطه و بدون رعایت نوبت و رخصت، نزد سلطان میرفتند. و طبق آنچه از فحوای [[تاریخ بیهقی]] وراحةالصدور به دست میآید، سمت حاجب و پرده بردار داشته و در دوره مغول غالبا برای متصدی عنوان آغاجی، واژه ترخان به کار میرفته که منظور از آن همان امیری است که بی واسطه و بدون رعایت نوبت در درگاه سلطان تردد میکند. در دوره مغول ترخان دارای مزیت معافبودن از پرداخت تمام یا قسمتی از عوارض دیوانی است. کمکم ترخانی لقب گوهرشاد گردید. | گوهرشاد دختر [[غیاث الدین ترخان|غیاث الدینترخان]] است. ترخان مرادف عنوان آقاجی است که در دستگاه سلاطین و امرای ماوراءالنهر و [[خراسان|خراسان]]، منصب خاصی بوده که صاحب آن منصب، واسطهای بوده بین سلاطین و رعیت و به علت آن حشمت و نفوذی که داشته، بدون واسطه و بدون رعایت نوبت و رخصت، نزد سلطان میرفتند. و طبق آنچه از فحوای [[تاریخ بیهقی]] وراحةالصدور به دست میآید، سمت حاجب و پرده بردار داشته و در دوره مغول غالبا برای متصدی عنوان آغاجی، واژه ترخان به کار میرفته که منظور از آن همان امیری است که بی واسطه و بدون رعایت نوبت در درگاه سلطان تردد میکند. در دوره مغول ترخان دارای مزیت معافبودن از پرداخت تمام یا قسمتی از عوارض دیوانی است. کمکم ترخانی لقب گوهرشاد گردید.<ref name=":0">{{یادکرد وب|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/file/download/article/20120426171946-5188-192.pdf|عنوان=گوهرشاد|نام=کاظم|نام خانوادگی=مدیر شانهچی|تاریخ بازبینی=|صص=۹۹۰-۹۱}}</ref> | ||
پدر گوهرشاد امیرغیاثالدینخان بود که یکی از امرای عهد تیموری بوده و در جنگهای بزرگی شرکت داشته است. مادر وی [[بانو خانزاده بیگم]] است که در ماه رجب در سال ۸۱۴ قمری در مشهد وفات یافت و در حرم علی ابن موسی الرضا دفن شده است. | پدر گوهرشاد امیرغیاثالدینخان بود که یکی از امرای عهد تیموری بوده و در جنگهای بزرگی شرکت داشته است. مادر وی [[بانو خانزاده بیگم]] است که در ماه رجب در سال ۸۱۴ قمری در مشهد وفات یافت و در حرم علی ابن موسی الرضا دفن شده است.<ref name=":0" /> | ||
گوهرشاد با شاهرخ، فرزند امیر تیمور گورگانی ازدواج کرد و از او صاحب دو | گوهرشاد با شاهرخ، فرزند امیر تیمور گورگانی ازدواج کرد و از او صاحب فرزندانی شد که دو فرزندش به نامهای میرزا ابراهیم معروف به ابراهیم سلطان و میرزا بایسنقر است. همسر او پس از ۴۳ سال سلطنت در سال ۸۵۰ در شهر ری در گذشت و جنازهاش را به هرات منتقل و در مدرسه گوهرشاد آغا دفن کردند.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/file/download/article/20120426171946-5188-192.pdf|عنوان=گوهرشاد|صص=۹۱-۹۲}}</ref> | ||
== | |||
== آثار == | == آثار == | ||
مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات افغانستان و مسجد جامع مشهد در ایران از آثار و بناهای خیریه با اهمیتی است که توسط گوهرشاد بنا شده است. و از شاهکارهای هنر معماری و کاشیکاری قرن نهم هجری به شمار میروند. از دیگر آثار ارزنده او دو رواق «[[دارالحفاظ]]» و «[[دارالسیاده]]» در حرم علی ابن موسی الرضا است. معمار این دو رواق و دو مسجدی که در هرات و مشهد بنا کرد،(در یادداشت بیار:هر دو به نام مسجد گوهرشاد شهرت یافته) [[قوامالدین شیرازی (معمار)|قوامالدین شیرازی]] بود. | مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات افغانستان و مسجد جامع مشهد در ایران از آثار و بناهای خیریه با اهمیتی است که توسط گوهرشاد بنا شده است. و از شاهکارهای هنر معماری و کاشیکاری قرن نهم هجری به شمار میروند. از دیگر آثار ارزنده او دو رواق «[[دارالحفاظ]]» و «[[دارالسیاده]]» در حرم علی ابن موسی الرضا است. معمار این دو رواق و دو مسجدی که در هرات و مشهد بنا کرد،(در یادداشت بیار:هر دو به نام مسجد گوهرشاد شهرت یافته) [[قوامالدین شیرازی (معمار)|قوامالدین شیرازی]] بود.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/file/download/article/20120426171946-5188-192.pdf|عنوان=گوهرشاد|صفحه=۱۰۵}}</ref> | ||
== مرگ == | == مرگ == | ||
گوهرشاد در نهم [[رمضان]] ۸۶۱ قمری در سن ۸۰ سالگی در جریان قیام میرزاابوالقاسم بابر، در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دستور سلطان سعید و با توطئه جمعی از امرا و مشاوران وی، در شهر هرات کشته شد و در کنار قبر فرزندش بایسنقر میرزا و همسرش شاهرخ در مجموعه مدرسه و [[مسجد گوهرشاد]] هرات به خاک سپرده شد و آرامگاه او هنوز باقی است. | [[پرونده:Herat Goharshad tomb.jpg|بندانگشتی|آرامگاه گوهرشاد در هرات افغانستان]] | ||
گوهرشاد در نهم [[رمضان]] ۸۶۱ قمری در سن ۸۰ سالگی در جریان قیام میرزاابوالقاسم بابر، در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دستور سلطان سعید و با توطئه جمعی از امرا و مشاوران وی، در شهر هرات کشته شد و در کنار قبر فرزندش بایسنقر میرزا و همسرش شاهرخ در مجموعه مدرسه و [[مسجد گوهرشاد]] هرات به خاک سپرده شد و آرامگاه او هنوز باقی است.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/file/download/article/20120426171946-5188-192.pdf|عنوان=گوهرشاد|صفحه=۱۰۳}}</ref> | |||
== منابع == | |||
{{پانویس}}{{Navbox | |||
|name = مشاهیر خراسان | |||
|title = مشاهیر [[خراسان]] | |||
|state = {{{state|autocollapse}}} | |||
|listclass = hlist | |||
| | |||
| image =[[File:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Avicenna).jpg|80px]]|frameless | |||
|group1 = دانشمندان | |||
|list1 = | |||
* [[ابن سینا|ابوعلی سینا]] | |||
* [[ابوریحان بیرونی]] | |||
* [[جابر بن حیان]] | |||
* [[خواجه نصیرالدین طوسی]] | |||
* [[محمد بن موسی خوارزمی]] | |||
* [[خیام|عمر خیام نیشابوری]] | |||
* [[ابوالوفا محمد بوزجانی]] | |||
* [[علی بن محمد سمرقندی]] | |||
* [[مولانا عبدالعلی بیرجندی]] | |||
* [[ابوجعفر خازن خراسانی]] | |||
* [[ابومحمود حامدبن خضر خجندی]] | |||
* [[ابوالحسن علی بن احمد نسوی]] | |||
* [[ابن کثیر فرغانی]] | |||
* [[شرفالدین طوسی]] | |||
* [[ابوسعید سجزی]] | |||
* [[ابومعشر بلخی]] | |||
* [[ابوزید بلخی]] | |||
* [[حبش حاسب]] | |||
* [[خازنی]] | |||
|group2 = فلاسفه | |||
|list2 = | |||
* [[ابوحامد محمد غزالی]] | |||
* [[ابوالحسن محمد عامری]] | |||
* [[ابن سینا|ابوعلی سینا]] | |||
* [[فارابی|ابونصر فارابی]] | |||
* [[ناصرخسرو]] | |||
* [[محمد بکتاش]] | |||
* [[عبدالکریم قشیری]] | |||
* [[ابوسلیمان سجستانی]] | |||
* [[محمد بن عبدالکریم شهرستانی]] | |||
|group3 = علمای اسلامی | |||
|list3 = | |||
* [[فخر رازی]] | |||
* [[شیخ طوسی]] | |||
* [[تفتازانی]] | |||
* [[عمر نسفی]] | |||
* [[محمد بخاری]] | |||
* [[جارالله زمخشری]] | |||
* [[احمد بن حسین بیهقی]] | |||
* [[امامالحرمین جوینی]] | |||
* [[خواجه عبدالله انصاری]] | |||
* [[ابوداوود سلیمان]] | |||
* [[ابوحنیفه نعمان بن ثابت]] | |||
* [[حسین بن مسعود بغوی]] | |||
* [[برهانالدین مرغینانی]] | |||
* [[عبدالکریم قشیری]] | |||
* [[ابو منصور ماتریدی]] | |||
* [[احمد بن شعیب نسائی]] | |||
* [[ابوعیسی محمد ترمذی]] | |||
* [[مسلم بن حجاج نیشابوری]] | |||
* [[ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] | |||
|group4 = شاعران و عارفان | |||
|list4 = | |||
* [[فردوسی|ابوالقاسم فردوسی]] | |||
* [[جامی|عبدالرحمن جامی]] | |||
* [[ابوسعید ابوالخیر]] | |||
* [[عطار نیشابوری]] | |||
* [[کمالالدین بهزاد]] | |||
* [[دقیقی|دقیقی توسی]] | |||
* [[رابعه بلخی]] | |||
* [[رودکی]] | |||
* [[مولوی]] | |||
* [[سنایی]] | |||
* [[احمد جام]] | |||
* [[عزالدین حسناوغلو اسفراینی]] | |||
* [[امیر شاهی]] | |||
* [[حسین واعظ کاشفی]] | |||
* [[ابن یمین]] | |||
|group5 = تاریخدانان{{سخ}}چهرههای سیاسی | |||
|list5 = | |||
* [[ابوالفضل بیهقی]] | |||
* [[ابومسلم خراسانی]] | |||
* [[علیشیر نوایی]] | |||
* [[عطاملک جوینی]] | |||
* [[عمیدالملک کندری]] | |||
* [[حسن جوری]] | |||
* [[محمد عوفی]] | |||
* [[ابوعلی بلعمی]] | |||
* [[گوهرشادبیگم]] | |||
* [[ابن خردادبه]] | |||
* [[طاهر بن حسین]] | |||
* [[خالد بن برمک]] | |||
* [[یحیی برمکی]] | |||
* [[گردیزی]] | |||
* [[خواجه نظامالملک طوسی|نظامالملک]] | |||
* [[احمد بن نظامالملک]] | |||
* [[شهابالدین زیدری نسوی|شهابالدین محمد نسوی]] | |||
|below='''[[درگاه:خراسان|درگاه خراسان]]''' – {{Main other| | |||
}}}} | |||
[[رده:اهالی خراسان]] | |||
[[رده:اهالی هرات]] | |||
[[رده:تیموریان]] | |||
[[رده:تاریخ هرات]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۸:۴۲
گوهرشاد بیگم معروف به گوهرشاد آغا و مهد علیا، زنی بسیار نیکوکار، ادبدوست، هنرپرور، خردمند، ثروتمند و از زنان اشرافی سیاستمدار و ترک تبار در دوره تیموریان است.
| گوهرشاد بیگم | |
|---|---|
| متولد | 1376 سمرقند |
| وفات | 1457 |
| آرامگاه | آرامگاه گوهرشاد، هرات، افغانستان |
| عنوان | مهد علیا |
| همسر(ها) | شاهرخ تیموری |
| فرزندان | الغ بیگ
ابراهیم میرزا بایسنقر میرزا محمد جوکی مریم سلطان سعادت سلطان |
| والدین |
|
زندگی
گوهرشاد دختر غیاث الدینترخان است. ترخان مرادف عنوان آقاجی است که در دستگاه سلاطین و امرای ماوراءالنهر و خراسان، منصب خاصی بوده که صاحب آن منصب، واسطهای بوده بین سلاطین و رعیت و به علت آن حشمت و نفوذی که داشته، بدون واسطه و بدون رعایت نوبت و رخصت، نزد سلطان میرفتند. و طبق آنچه از فحوای تاریخ بیهقی وراحةالصدور به دست میآید، سمت حاجب و پرده بردار داشته و در دوره مغول غالبا برای متصدی عنوان آغاجی، واژه ترخان به کار میرفته که منظور از آن همان امیری است که بی واسطه و بدون رعایت نوبت در درگاه سلطان تردد میکند. در دوره مغول ترخان دارای مزیت معافبودن از پرداخت تمام یا قسمتی از عوارض دیوانی است. کمکم ترخانی لقب گوهرشاد گردید.[۱]
پدر گوهرشاد امیرغیاثالدینخان بود که یکی از امرای عهد تیموری بوده و در جنگهای بزرگی شرکت داشته است. مادر وی بانو خانزاده بیگم است که در ماه رجب در سال ۸۱۴ قمری در مشهد وفات یافت و در حرم علی ابن موسی الرضا دفن شده است.[۱]
گوهرشاد با شاهرخ، فرزند امیر تیمور گورگانی ازدواج کرد و از او صاحب فرزندانی شد که دو فرزندش به نامهای میرزا ابراهیم معروف به ابراهیم سلطان و میرزا بایسنقر است. همسر او پس از ۴۳ سال سلطنت در سال ۸۵۰ در شهر ری در گذشت و جنازهاش را به هرات منتقل و در مدرسه گوهرشاد آغا دفن کردند.[۲]
آثار
مسجد جامع، مدرسه و خانقاه شهر هرات افغانستان و مسجد جامع مشهد در ایران از آثار و بناهای خیریه با اهمیتی است که توسط گوهرشاد بنا شده است. و از شاهکارهای هنر معماری و کاشیکاری قرن نهم هجری به شمار میروند. از دیگر آثار ارزنده او دو رواق «دارالحفاظ» و «دارالسیاده» در حرم علی ابن موسی الرضا است. معمار این دو رواق و دو مسجدی که در هرات و مشهد بنا کرد،(در یادداشت بیار:هر دو به نام مسجد گوهرشاد شهرت یافته) قوامالدین شیرازی بود.[۳]
مرگ
گوهرشاد در نهم رمضان ۸۶۱ قمری در سن ۸۰ سالگی در جریان قیام میرزاابوالقاسم بابر، در دوره سلطنت سلطان ابوسعید، به دستور سلطان سعید و با توطئه جمعی از امرا و مشاوران وی، در شهر هرات کشته شد و در کنار قبر فرزندش بایسنقر میرزا و همسرش شاهرخ در مجموعه مدرسه و مسجد گوهرشاد هرات به خاک سپرده شد و آرامگاه او هنوز باقی است.[۴]
.jpg)