|
مسابقه سال اسلامیکال |
| همزمان با آغاز ماه رمضان، مسابقه سال اسلامیکال با هدف معرفی اسلامیکال و توسعه مقالات در زمینه اسلامی آغاز شدهاست. علاقهمندان به شرکت در این مسابقه میتوانند تا پایان ماه رمضان ۱۴۴۷ قمری برای آن نامنویسی کنند. فهرستی از مقالات پیشنهادی جهت ایجاد در اینجا وجود دارد |
دحو الارض: تفاوت میان نسخهها
Morningview (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Morningview (بحث | مشارکتها) (←آیات) |
||
| (۱۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
روز بیست و پنجم ذی القعده | روز بیست و پنجم [[ذی القعده]] 《[[دَحْوُ الأَرْض]] 》 یعنی گسترش یافتن زمین میباشد و وزن «[[دَحو]]»، «مَحْو» و به معنای گسترش میباشد بر پایه برخی دیدگاه های تفسیری در مراحل آغازین شکل گیری [[زمین]]، سطح آن تحت تأثیر بارشهای شدید و مداوم قرار داشت، این بارشها موجب تجمع آبها در فرورفتگی ها و حوضه های طبیعی شد و به تدریج با کاهش سطح آب در برخی نواحی خشکیها پدیدار و گسترده تر شدند. همچنین در این دیدگاهها بیان میشود که سطح اولیه زمین ناهموار و مشتمل بر پستیها، بلندیها و شیبهای تند بوده است. استمرار بارشها و فرآیندهای فرسایشی ناشی از آن به شست و شوی ارتفاعات و گسترش درهها انجامید و در طول زمان، زمینهای هموارتر و مناسبتری برای سکونت و فعالیتهای زیستی شکل گرفت. در متون دینی [[اسلامی]]، از این فرآیند گسترش و آماده سازی زمین با عنوان دحو الارض یاد شده است؛ اصطلاحی که در برخی تفاسیر به معنای گسترده شدن و آماده شدن زمین برای زیست تعبیر میشود.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=جواد حسینی|تاریخ=۱۳۸۱|وبگاه=پرتال جامع علوم انسانی|نشانی=https://ensani.ir/fa/article/72954/%D8%AF%D8%AD%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D9%86|عنوان=دحوالارض، آداب و اعمال آن}}</ref> | ||
[[پرونده:2547679.jpg|بندانگشتی|دحوالارض یعنی گسترش یافتن زمین، روزی که زمین از زیر کعبه گسترانیده شد.]] | [[پرونده:2547679.jpg|بندانگشتی|دحوالارض یعنی گسترش یافتن زمین، روزی که زمین از زیر کعبه گسترانیده شد.]] | ||
== روایات == | == روایات == | ||
در منابع اسلامی و روایات | در [[منابع اسلامی]] و [[روایات]]، آمده است که [[کعبه]] نخستین بقعهای است که [[خدا|خداوند]] بر روی زمین آفرید. بر اساس این دیدگاه، زمین از زیر کعبه گسترده شد و کعبه به عنوان محور و [[قبله|قبلهی]] [[عبادت]]، اولین مکان مقدس روی زمین محسوب میشود. این عقیده با روایاتی مرتبط است که دحو الارض را به پهن شدن زمین از زیر کعبه نسبت میدهند و ارزش و [[فضیلت]] عبادت در آن مکان را نشان میدهند. در روایات، این شب به عنوان زمان «پهن شدن زمین از زیر کعبه بر روی [[آب]]» توصیف شده و از شبهای شریف دانسته شده است که [[رحمت الهی]] در آن نازل میشود و عبادت در آن دارای [[پاداش]] فراوان است. بر پایه روایتی از حسن بن علی وشّاء، وی نقل میکند که در کودکی، در شب بیستوپنجم ماه ذیالقعده، همراه پدرش در محضر علی بن موسی الرضا شام خورده است. به گفته او، ایشان فرمود: «امشب ابراهیم و عیسی متولد شدهاند، و زمین از زیر کعبه پهن شده است. پس هر که روز آن را روزه بدارد، چنان است که شصت ماه روزه داشته باشد.» در روایت دیگری از [[علی بن موسی الرضا]] نقل شده است که فرمود: «در این روز، [[حجت بن الحسن]] قیام خواهد کرد.» [[روز بیستوپنجم ذیالقعده]]، روز دحو الارض، در زمره چهار روزی شمرده شده است که در طول سال به فضیلت روزه ممتاز دانسته میشود. در روایتی آمده است که روزه این روز همانند [[روزه]] [[هفتاد سال]] است و در روایت دیگری ذکر شده که [[کفاره روزه|کفاره]] هفتاد سال به شمار میآید. همچنین نقل شده است که هر کس این روز را روزه بدارد و شب آن را به عبادت بگذراند، برای او عبادت [[صد سال]] نوشته میشود و برای روزهدار این روز، هر آنچه میان زمین و آسمان است [[استغفار]] میکند. در این روایات، این روز زمانی معرفی شده که رحمت الهی در آن منتشر میشود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=ترجمه تفسیر المیزان|سال=۱۳۷۴|نام=محمدحسین|نام خانوادگی=طباطبایی|ناشر=دفتر انتشارات اسلامی( وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم)|جلد=۳|صفحه=۵۵۲|مکان=قم|سری=پنجم}}</ref> | ||
== آیات == | == آیات == | ||
بر اساس منابع اسلامی و آیات | بر اساس منابع اسلامی و [[آیات قرآن]]، نخستین خانهای که برای عبادت انسانها قرار داده شد، کعبه است. [[قرآن|قرآن کریم]] در آیه ۹۶ سوره [[سوره آلعمران|آل عمران]] میفرماید: '''«إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَکةَ مُبَارَکا وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ»''' ترجمه: «همانا نخستین خانهای که برای مردم قرار داده شد، همان خانهای است که در [<nowiki/>[[مکه]]] برکت دارد و راهنمایی برای جهانیان است.» بر اساس آیه ۳۰ سوره [[سوره نازعات|نازعات]] که میفرماید: '''«وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا»''' ترجمه: «و زمین را بعد از آن گسترانید»، مفهوم آن در منابع اسلامی چنین توضیح داده شده است که خداوند زمین را پس از خلق آن برای انتفاع انسان و سایر مخلوقات گسترده است. این آیه، پایه مفهومی روز و شب دحو الارض را تشکیل میدهد و با روایات مربوط به پهن شدن زمین از زیر کعبه ارتباط دارد. بر اساس این باور، زمین از زیر کعبه گسترده شده و این عمل نشانهای از جایگاه ویژه کعبه و اهمیت عبادت در این مکان است.<ref>{{یادکرد ژورنال|توسط=یادداشت عمومی|عنوان=فضیلت شب و روز دحوالارض و اعمال آن|صفحه=۲۸۷|تاریخ=۲۶ مرداد ۱۳۹۶}}</ref> | ||
== گسترش زمین در دیدگاه مفسران و دانشمندان == | == گسترش زمین در دیدگاه مفسران و دانشمندان == | ||
بین مفسران و دانشمندان، دیدگاههای متعددی درباره چگونگی گسترش زمین وجود دارد:<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=فهیمه قربانیان|تاریخ=۱۳ خرداد ۱۴۰۳|وبگاه=پایگاه اطلاع رسانی مرکز مدیریت حوزه عملیه خراسان|نشانی=https://www.hozehkh.com/OneEntry?id=53661|عنوان=فضائل و اعمال شب و روز دحوالارض}}</ref> | بین مفسران و دانشمندان، دیدگاههای متعددی درباره چگونگی [[گسترش زمین]] وجود دارد:<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=فهیمه قربانیان|تاریخ=۱۳ خرداد ۱۴۰۳|وبگاه=پایگاه اطلاع رسانی مرکز مدیریت حوزه عملیه خراسان|نشانی=https://www.hozehkh.com/OneEntry?id=53661|عنوان=فضائل و اعمال شب و روز دحوالارض}}</ref> | ||
* از جمله این نظرات، نظریهای است که بیان میکند زمین در آغاز زیر آب غرق بوده است و به تدریج آبها در گودالهای زمین جمع شده و خشکیها ظاهر شدهاند. بر اساس این دیدگاه، نخستین نقطهای که از آب بیرون آمده، محل کعبه بوده است و این مفهوم در اصطلاح اسلامی به عنوان دَحْوُ الْأَرْض (گسترده شدن زمین) تعبیر میشود. | * از جمله این نظرات، نظریهای است که بیان میکند زمین در آغاز زیر آب غرق بوده است و به تدریج آبها در گودالهای زمین جمع شده و [[خشکیها]] ظاهر شدهاند. بر اساس این دیدگاه، نخستین نقطهای که از آب بیرون آمده، محل کعبه بوده است و این مفهوم در اصطلاح اسلامی به عنوان دَحْوُ الْأَرْض (گسترده شدن زمین) تعبیر میشود. | ||
* همچنین برخی مفسران و دانشمندان بیان کردهاند که در آغاز، زمین دارای پستیها و بلندیهای شدید و غیرقابل سکونت بوده و بارانهای سیلابی بهطور مداوم میبارید. این بارانها ارتفاعات زمین را شسته و مواد حاصل از فرسایش را در درهها جمع میکردند و به تدریج، زمینهای مسطح و قابل سکونت برای انسان و مناسب برای کشاورزی و کشت ایجاد شد. | * همچنین برخی مفسران و دانشمندان بیان کردهاند که در آغاز، زمین دارای پستیها و بلندیهای شدید و غیرقابل سکونت بوده و بارانهای سیلابی بهطور مداوم میبارید. این بارانها ارتفاعات زمین را شسته و مواد حاصل از فرسایش را در درهها جمع میکردند و به تدریج، زمینهای مسطح و قابل سکونت برای انسان و مناسب برای [[کشاورزی]] و کشت ایجاد شد. | ||
* منابع روایی، از | * منابع روایی، از [[باقرالعلوم]] نقل شده است که خداوند هنگام [[آفرینش|خلق]] زمین، بادها را فرمان داد تا آبها را به تلاطم درآورند. در اثر این طوفان، کف آبها جمع شد و نخستین مکانی که از کف آب ظاهر شد، محل فعلی کعبه بود. سپس این کفها به شکل کوهی بلند درآمد و زمین از زیر دامنه آن گسترش یافت.<br /> | ||
== اعمال | == اعمال روز دحوالارض == | ||
=== روزه === | |||
روز دحوالارض یکی از روزهای ویژه سال در [[اسلام|دین اسلام]] است که در آن روزه گرفتن و انجام عبادات فضیلت خاصی دارد. برخی [[منابع دینی]] بیان میکنند که تمامی [[موجودات]] آسمان و زمین برای کسانی که در این روز روزه دارند، استغفار میکنند. همچنین روز دحوالارض به عنوان روزی که [[رحمت]] خداوند در آن گسترش یافته است، مورد توجه است و انجام عبادت و حضور در مجالس [[ذکر خدا]] در این روز دارای پاداش فراوان است. علاوه بر روزه، عبادت، ذکر خدا و [[غسل]]، نیز در این روز توصیه شده است که در منابع دینی ذکر شده است.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=فهیمه قربانیان|تاریخ=۱۳ خرداد ۱۴۰۳|وبگاه=پایگاه اطلاع رسانی مرکز مدیریت حوزه عملیه خراسان|نشانی=https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84_(%D9%81%D9%82%D9%87)#_%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84%20%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA|عنوان=فضائل و اعمال شب و روز دحوالارض}}</ref> | |||
=== نماز === | |||
در منابع [[شیعه]] از اهل قم، خواندن دو نماز در روز دحوالارض روایت شده است. نخستین نماز، دو رکعت است و طبق منابع، در وقت چاشت (ظهر یا بعدازظهر) اقامه میشود. در هر رکعت پس از سوره حمد، پنج مرتبه سوره «[[سوره شمس|الشمس]]» خوانده میشود. بعد از پایان [[نماز]] و سلام، خواندن دعای زیر توصیه شده است:'''لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ'''؛ هیچ نیرو و توانی جز به خدای بلندمرتبۀ بزرگ نيست. و پس از آن [[دعا]] چنین است:'''يَا''' '''مُقِيلَ''' '''اَلْعَثَرَاتِ أَقِلْنِي عَثْرَتِي يَا مُجِيبَ اَلدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِي يَا سَامِعَ اَلْأَصْوَاتِ اِسْمَعْ صَوْتِي وَ اِرْحَمْنِي وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَيِّئَاتِي وَ مَا عِنْدِي يَا ذَا اَلْجَلاٰلِ وَ اَلْإِكْرٰامِ؛''' ای نادیدهگیرندۀ لغزشها، لغزشم را نادیده گیر. ای اجابتکنندۀ دعاها، دعایم را اجابت کن. ای شنوای صداها، صدایم را بشنو، به من رحم کن و از بدیهایم و آنچه نزد من است درگذر، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=گروه تولید محتوای نسیم رضوان|تاریخ=|وبگاه=نسیم رضوان|نشانی=https://blog.nasimrezvan.com/%D8%A7%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%B6/|عنوان=اعمال روز دحوالارض|سال=۱۴۰۴}}</ref> | |||
=== دعا === | |||
دومین دعایی که در منابع، از جمله در کتاب مصباح، مستحب شمرده شده است، دعای «اللهم داحي الكعبة» است که به شرح زیر آمده است:<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کلیات مفاتیح الجنان|نام=عباس|نام خانوادگی=قمی|ناشر=اسوه|صفحهها=۲۴۸-۲۵۰}}</ref> | |||
اَللَّهُمَّ دَاحِيَ اَلْكَعْبَةِ وَ فَالِقَ اَلْحَبَّةِ وَ صَارِفَ اَللَّزْبَةِ وَ كَاشِفَ كُلِّ كُرْبَةٍ أَسْأَلُكَ فِي هَذَا اَلْيَوْمِ مِنْ أَيَّامِكَ اَلَّتِي أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ أَقْدَمْتَ سَبْقَهَا وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَدِيعَةً وَ إِلَيْكَ ذَرِيعَةً وَ بِرَحْمَتِكَ اَلْوَسِيعَةِ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ اَلْمُنْتَجَبِ فِي اَلْمِيثَاقِ اَلْقَرِيبِ يَوْمَ اَلتَّلاَقِ فَاتِقِ كُلِّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَى كُلِّ حَقٍّ وَ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ اَلْأَطْهَارِ اَلْهُدَاةِ اَلْمَنَارِ دَعَائِمِ اَلْجَبَّارِ وَ وُلاَةِ اَلْجَنَّةِ وَ اَلنَّارِ وَ أَعْطِنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِكَ اَلْمَخْزُونِ غَيْرَ مَقْطُوعٍ وَ لاَ مَمْنُوعٍ [مَمْنُونٍ] تَجْمَعُ لَنَا بِهِ اَلتَّوْبَةَ وَ حُسْنَ اَلْأَوْبَةِ يَا خَيْرَ مَدْعُوٍّ وَ أَكْرَمَ مَرْجُوٍّ يَا كَفِيُّ يَا وَفِيُّ يَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِيٌّ اُلْطُفْ لِي بِلُطْفِكَ وَ أَسْعِدْنِي بِعَفْوِكَ وَ أَيِّدْنِي بِنَصْرِكَ وَ لاَ تُنْسِنِي كَرِيمَ ذِكْرِكَ بِوُلاَةِ أَمْرِكَ وَ حَفَظَةِ سِرِّكَ وَ اِحْفَظْنِي مِنْ شَوَائِبِ اَلدَّهْرِ إِلَى [[يَوْمِ]] اَلْحَشْرِ وَ اَلنَّشْرِ وَ أَشْهِدْنِي أَوْلِيَاءَكَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِي وَ حُلُولِ رَمْسِي وَ اِنْقِطَاعِ عَمَلِي وَ اِنْقِضَاءِ أَجَلِي اَللَّهُمَّ وَ اُذْكُرْنِي عَلَى طُولِ اَلْبِلَى إِذَا حَلَلْتُ بَيْنَ أَطْبَاقِ اَلثَّرَى وَ نَسِيَنِيَ اَلنَّاسُونَ مِنَ اَلْوَرَى وَ أَحْلِلْنِي دَارَ اَلْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِي مَنْزِلَ اَلْكَرَامَةِ وَ اِجْعَلْنِي مِنْ مُرَافِقِي أَوْلِيَائِكَ وَ أَهْلِ اِجْتِبَائِكَ وَ اِصْطِفَائِكَ وَ بَارِكْ لِي فِي لِقَائِكَ وَ اُرْزُقْنِي حُسْنَ اَلْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ اَلْأَجَلِ بَرِيئاً مِنَ اَلزَّلَلِ وَ سُوءِ اَلْخَطَلِ اَللَّهُمَّ وَ أَوْرِدْنِي حَوْضَ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ اِسْقِنِي مِنْهُ مَشْرَباً رَوِيّاً سَائِغاً هَنِيئاً لاَ أَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لاَ أُحَلَّأُ وِرْدَهُ وَ لاَ عَنْهُ أُذَادُ وَ اِجْعَلْهُ لِي خَيْرَ زَادٍ وَ أَوْفَى مِيعَادٍ يَوْمَ يَقُومُ اَلْأَشْهَادُ اَللَّهُمَّ وَ اِلْعَنْ جَبَابِرَةَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ وَ بِحُقُوقِ [لِحُقُوقِ] أَوْلِيَائِكَ اَلْمُسْتَأْثِرِينَ اَللَّهُمَّ وَ اِقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِكْ أَشْيَاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ وَ عَجِّلْ مَهَالِكَهُمْ وَ اُسْلُبْهُمْ مَمَالِكَهُمْ وَ ضَيِّقْ عَلَيْهِمْ مَسَالِكَهُمْ وَ اِلْعَنْ مُسَاهِمَهُمْ وَ مُشَارِكَهُمْ اَللَّهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِيَائِكَ وَ اُرْدُدْ عَلَيْهِمْ مَظَالِمَهُمْ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ وَ اِجْعَلْهُ لِدِينِكَ مُنْتَصِراً وَ بِأَمْرِكَ فِي أَعْدَائِكَ مُؤْتَمِراً اَللَّهُمَّ اُحْفُفْهُ بِمَلاَئِكَةِ اَلنَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَيْتَ إِلَيْهِ مِنَ اَلْأَمْرِ فِي لَيْلَةِ اَلْقَدْرِ مُنْتَقِماً لَكَ حَتَّى تَرْضَى وَ يَعُودَ دِينُكَ بِهِ وَ عَلَى يَدَيْهِ جَدِيداً غَضّاً وَ يَمْحَضَ اَلْحَقَّ مَحْضاً وَ يَرْفِضَ اَلْبَاطِلَ رَفْضاً اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ وَ عَلَى جَمِيعِ آبَائِهِ وَ اِجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ وَ اِبْعَثْنَا فِي كَرَّتِهِ حَتَّى نَكُونَ فِي زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ اَللَّهُمَّ أَدْرِكْ بِنَا [[قِيَامَهُ]] وَ أَشْهِدْنَا أَيَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَيْهِ [عَلَى مُحَمَّدٍ] وَ اُرْدُدْ إِلَيْنَا سَلاَمَهُ وَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْهِ [عَلَيْهِمْ] وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ. | |||
=== زیارت === | |||
در رسالهٔ «اربعۀ ایام»، [[میر داماد]] در شرح [[اعمال]] روز دَحوُ الْأَرْض بیان میکند که زیارت علی بن موسی الرضا در این روز از جمله اعمال [[مستحب]] و از آداب [[مؤکد]] شمرده شده است. همچنین، وی تأکید میکند که زیارت ایشان در روز اول ماه [[رجب]] نیز از اعمال مؤکد و توصیهشده است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=کلیات مفاتیح الجنان|نام=عباس|نام خانوادگی=قمی|ناشر=اسوه|صفحه=۲۵۰}}</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||
[[رده:اسلام]] | |||
[[رده:کعبه]] | |||
[[رده:ذیالقعده]] | |||
[[رده:۲۵ ذیالقعده بر پایه سال]] | |||
[[رده:روزه]] | |||
[[رده:نماز]] | |||
[[رده:سوره نازعات]] | |||
[[رده:سوره آلعمران]] | |||
[[رده:زمین]] | |||
[[رده:آیههای با موضوع خلقت]] | |||
[[رده:علوم آفرینش]] | |||
[[رده:خدا]] | |||
[[رده:مکه]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۱۴
روز بیست و پنجم ذی القعده 《دَحْوُ الأَرْض 》 یعنی گسترش یافتن زمین میباشد و وزن «دَحو»، «مَحْو» و به معنای گسترش میباشد بر پایه برخی دیدگاه های تفسیری در مراحل آغازین شکل گیری زمین، سطح آن تحت تأثیر بارشهای شدید و مداوم قرار داشت، این بارشها موجب تجمع آبها در فرورفتگی ها و حوضه های طبیعی شد و به تدریج با کاهش سطح آب در برخی نواحی خشکیها پدیدار و گسترده تر شدند. همچنین در این دیدگاهها بیان میشود که سطح اولیه زمین ناهموار و مشتمل بر پستیها، بلندیها و شیبهای تند بوده است. استمرار بارشها و فرآیندهای فرسایشی ناشی از آن به شست و شوی ارتفاعات و گسترش درهها انجامید و در طول زمان، زمینهای هموارتر و مناسبتری برای سکونت و فعالیتهای زیستی شکل گرفت. در متون دینی اسلامی، از این فرآیند گسترش و آماده سازی زمین با عنوان دحو الارض یاد شده است؛ اصطلاحی که در برخی تفاسیر به معنای گسترده شدن و آماده شدن زمین برای زیست تعبیر میشود.[۱]
روایات
در منابع اسلامی و روایات، آمده است که کعبه نخستین بقعهای است که خداوند بر روی زمین آفرید. بر اساس این دیدگاه، زمین از زیر کعبه گسترده شد و کعبه به عنوان محور و قبلهی عبادت، اولین مکان مقدس روی زمین محسوب میشود. این عقیده با روایاتی مرتبط است که دحو الارض را به پهن شدن زمین از زیر کعبه نسبت میدهند و ارزش و فضیلت عبادت در آن مکان را نشان میدهند. در روایات، این شب به عنوان زمان «پهن شدن زمین از زیر کعبه بر روی آب» توصیف شده و از شبهای شریف دانسته شده است که رحمت الهی در آن نازل میشود و عبادت در آن دارای پاداش فراوان است. بر پایه روایتی از حسن بن علی وشّاء، وی نقل میکند که در کودکی، در شب بیستوپنجم ماه ذیالقعده، همراه پدرش در محضر علی بن موسی الرضا شام خورده است. به گفته او، ایشان فرمود: «امشب ابراهیم و عیسی متولد شدهاند، و زمین از زیر کعبه پهن شده است. پس هر که روز آن را روزه بدارد، چنان است که شصت ماه روزه داشته باشد.» در روایت دیگری از علی بن موسی الرضا نقل شده است که فرمود: «در این روز، حجت بن الحسن قیام خواهد کرد.» روز بیستوپنجم ذیالقعده، روز دحو الارض، در زمره چهار روزی شمرده شده است که در طول سال به فضیلت روزه ممتاز دانسته میشود. در روایتی آمده است که روزه این روز همانند روزه هفتاد سال است و در روایت دیگری ذکر شده که کفاره هفتاد سال به شمار میآید. همچنین نقل شده است که هر کس این روز را روزه بدارد و شب آن را به عبادت بگذراند، برای او عبادت صد سال نوشته میشود و برای روزهدار این روز، هر آنچه میان زمین و آسمان است استغفار میکند. در این روایات، این روز زمانی معرفی شده که رحمت الهی در آن منتشر میشود.[۲]
آیات
بر اساس منابع اسلامی و آیات قرآن، نخستین خانهای که برای عبادت انسانها قرار داده شد، کعبه است. قرآن کریم در آیه ۹۶ سوره آل عمران میفرماید: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَکةَ مُبَارَکا وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ» ترجمه: «همانا نخستین خانهای که برای مردم قرار داده شد، همان خانهای است که در [مکه] برکت دارد و راهنمایی برای جهانیان است.» بر اساس آیه ۳۰ سوره نازعات که میفرماید: «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا» ترجمه: «و زمین را بعد از آن گسترانید»، مفهوم آن در منابع اسلامی چنین توضیح داده شده است که خداوند زمین را پس از خلق آن برای انتفاع انسان و سایر مخلوقات گسترده است. این آیه، پایه مفهومی روز و شب دحو الارض را تشکیل میدهد و با روایات مربوط به پهن شدن زمین از زیر کعبه ارتباط دارد. بر اساس این باور، زمین از زیر کعبه گسترده شده و این عمل نشانهای از جایگاه ویژه کعبه و اهمیت عبادت در این مکان است.[۳]
گسترش زمین در دیدگاه مفسران و دانشمندان
بین مفسران و دانشمندان، دیدگاههای متعددی درباره چگونگی گسترش زمین وجود دارد:[۴]
- از جمله این نظرات، نظریهای است که بیان میکند زمین در آغاز زیر آب غرق بوده است و به تدریج آبها در گودالهای زمین جمع شده و خشکیها ظاهر شدهاند. بر اساس این دیدگاه، نخستین نقطهای که از آب بیرون آمده، محل کعبه بوده است و این مفهوم در اصطلاح اسلامی به عنوان دَحْوُ الْأَرْض (گسترده شدن زمین) تعبیر میشود.
- همچنین برخی مفسران و دانشمندان بیان کردهاند که در آغاز، زمین دارای پستیها و بلندیهای شدید و غیرقابل سکونت بوده و بارانهای سیلابی بهطور مداوم میبارید. این بارانها ارتفاعات زمین را شسته و مواد حاصل از فرسایش را در درهها جمع میکردند و به تدریج، زمینهای مسطح و قابل سکونت برای انسان و مناسب برای کشاورزی و کشت ایجاد شد.
- منابع روایی، از باقرالعلوم نقل شده است که خداوند هنگام خلق زمین، بادها را فرمان داد تا آبها را به تلاطم درآورند. در اثر این طوفان، کف آبها جمع شد و نخستین مکانی که از کف آب ظاهر شد، محل فعلی کعبه بود. سپس این کفها به شکل کوهی بلند درآمد و زمین از زیر دامنه آن گسترش یافت.
اعمال روز دحوالارض
روزه
روز دحوالارض یکی از روزهای ویژه سال در دین اسلام است که در آن روزه گرفتن و انجام عبادات فضیلت خاصی دارد. برخی منابع دینی بیان میکنند که تمامی موجودات آسمان و زمین برای کسانی که در این روز روزه دارند، استغفار میکنند. همچنین روز دحوالارض به عنوان روزی که رحمت خداوند در آن گسترش یافته است، مورد توجه است و انجام عبادت و حضور در مجالس ذکر خدا در این روز دارای پاداش فراوان است. علاوه بر روزه، عبادت، ذکر خدا و غسل، نیز در این روز توصیه شده است که در منابع دینی ذکر شده است.[۵]
نماز
در منابع شیعه از اهل قم، خواندن دو نماز در روز دحوالارض روایت شده است. نخستین نماز، دو رکعت است و طبق منابع، در وقت چاشت (ظهر یا بعدازظهر) اقامه میشود. در هر رکعت پس از سوره حمد، پنج مرتبه سوره «الشمس» خوانده میشود. بعد از پایان نماز و سلام، خواندن دعای زیر توصیه شده است:لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ اَلْعَلِيِّ اَلْعَظِيمِ؛ هیچ نیرو و توانی جز به خدای بلندمرتبۀ بزرگ نيست. و پس از آن دعا چنین است:يَا مُقِيلَ اَلْعَثَرَاتِ أَقِلْنِي عَثْرَتِي يَا مُجِيبَ اَلدَّعَوَاتِ أَجِبْ دَعْوَتِي يَا سَامِعَ اَلْأَصْوَاتِ اِسْمَعْ صَوْتِي وَ اِرْحَمْنِي وَ تَجَاوَزْ عَنْ سَيِّئَاتِي وَ مَا عِنْدِي يَا ذَا اَلْجَلاٰلِ وَ اَلْإِكْرٰامِ؛ ای نادیدهگیرندۀ لغزشها، لغزشم را نادیده گیر. ای اجابتکنندۀ دعاها، دعایم را اجابت کن. ای شنوای صداها، صدایم را بشنو، به من رحم کن و از بدیهایم و آنچه نزد من است درگذر، ای صاحب بزرگی و رأفت و محبت.[۶]
دعا
دومین دعایی که در منابع، از جمله در کتاب مصباح، مستحب شمرده شده است، دعای «اللهم داحي الكعبة» است که به شرح زیر آمده است:[۷]
اَللَّهُمَّ دَاحِيَ اَلْكَعْبَةِ وَ فَالِقَ اَلْحَبَّةِ وَ صَارِفَ اَللَّزْبَةِ وَ كَاشِفَ كُلِّ كُرْبَةٍ أَسْأَلُكَ فِي هَذَا اَلْيَوْمِ مِنْ أَيَّامِكَ اَلَّتِي أَعْظَمْتَ حَقَّهَا وَ أَقْدَمْتَ سَبْقَهَا وَ جَعَلْتَهَا عِنْدَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَدِيعَةً وَ إِلَيْكَ ذَرِيعَةً وَ بِرَحْمَتِكَ اَلْوَسِيعَةِ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ اَلْمُنْتَجَبِ فِي اَلْمِيثَاقِ اَلْقَرِيبِ يَوْمَ اَلتَّلاَقِ فَاتِقِ كُلِّ رَتْقٍ وَ دَاعٍ إِلَى كُلِّ حَقٍّ وَ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ اَلْأَطْهَارِ اَلْهُدَاةِ اَلْمَنَارِ دَعَائِمِ اَلْجَبَّارِ وَ وُلاَةِ اَلْجَنَّةِ وَ اَلنَّارِ وَ أَعْطِنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا مِنْ عَطَائِكَ اَلْمَخْزُونِ غَيْرَ مَقْطُوعٍ وَ لاَ مَمْنُوعٍ [مَمْنُونٍ] تَجْمَعُ لَنَا بِهِ اَلتَّوْبَةَ وَ حُسْنَ اَلْأَوْبَةِ يَا خَيْرَ مَدْعُوٍّ وَ أَكْرَمَ مَرْجُوٍّ يَا كَفِيُّ يَا وَفِيُّ يَا مَنْ لُطْفُهُ خَفِيٌّ اُلْطُفْ لِي بِلُطْفِكَ وَ أَسْعِدْنِي بِعَفْوِكَ وَ أَيِّدْنِي بِنَصْرِكَ وَ لاَ تُنْسِنِي كَرِيمَ ذِكْرِكَ بِوُلاَةِ أَمْرِكَ وَ حَفَظَةِ سِرِّكَ وَ اِحْفَظْنِي مِنْ شَوَائِبِ اَلدَّهْرِ إِلَى يَوْمِ اَلْحَشْرِ وَ اَلنَّشْرِ وَ أَشْهِدْنِي أَوْلِيَاءَكَ عِنْدَ خُرُوجِ نَفْسِي وَ حُلُولِ رَمْسِي وَ اِنْقِطَاعِ عَمَلِي وَ اِنْقِضَاءِ أَجَلِي اَللَّهُمَّ وَ اُذْكُرْنِي عَلَى طُولِ اَلْبِلَى إِذَا حَلَلْتُ بَيْنَ أَطْبَاقِ اَلثَّرَى وَ نَسِيَنِيَ اَلنَّاسُونَ مِنَ اَلْوَرَى وَ أَحْلِلْنِي دَارَ اَلْمُقَامَةِ وَ بَوِّئْنِي مَنْزِلَ اَلْكَرَامَةِ وَ اِجْعَلْنِي مِنْ مُرَافِقِي أَوْلِيَائِكَ وَ أَهْلِ اِجْتِبَائِكَ وَ اِصْطِفَائِكَ وَ بَارِكْ لِي فِي لِقَائِكَ وَ اُرْزُقْنِي حُسْنَ اَلْعَمَلِ قَبْلَ حُلُولِ اَلْأَجَلِ بَرِيئاً مِنَ اَلزَّلَلِ وَ سُوءِ اَلْخَطَلِ اَللَّهُمَّ وَ أَوْرِدْنِي حَوْضَ نَبِيِّكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ اِسْقِنِي مِنْهُ مَشْرَباً رَوِيّاً سَائِغاً هَنِيئاً لاَ أَظْمَأُ بَعْدَهُ وَ لاَ أُحَلَّأُ وِرْدَهُ وَ لاَ عَنْهُ أُذَادُ وَ اِجْعَلْهُ لِي خَيْرَ زَادٍ وَ أَوْفَى مِيعَادٍ يَوْمَ يَقُومُ اَلْأَشْهَادُ اَللَّهُمَّ وَ اِلْعَنْ جَبَابِرَةَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ وَ بِحُقُوقِ [لِحُقُوقِ] أَوْلِيَائِكَ اَلْمُسْتَأْثِرِينَ اَللَّهُمَّ وَ اِقْصِمْ دَعَائِمَهُمْ وَ أَهْلِكْ أَشْيَاعَهُمْ وَ عَامِلَهُمْ وَ عَجِّلْ مَهَالِكَهُمْ وَ اُسْلُبْهُمْ مَمَالِكَهُمْ وَ ضَيِّقْ عَلَيْهِمْ مَسَالِكَهُمْ وَ اِلْعَنْ مُسَاهِمَهُمْ وَ مُشَارِكَهُمْ اَللَّهُمَّ وَ عَجِّلْ فَرَجَ أَوْلِيَائِكَ وَ اُرْدُدْ عَلَيْهِمْ مَظَالِمَهُمْ وَ أَظْهِرْ بِالْحَقِّ قَائِمَهُمْ وَ اِجْعَلْهُ لِدِينِكَ مُنْتَصِراً وَ بِأَمْرِكَ فِي أَعْدَائِكَ مُؤْتَمِراً اَللَّهُمَّ اُحْفُفْهُ بِمَلاَئِكَةِ اَلنَّصْرِ وَ بِمَا أَلْقَيْتَ إِلَيْهِ مِنَ اَلْأَمْرِ فِي لَيْلَةِ اَلْقَدْرِ مُنْتَقِماً لَكَ حَتَّى تَرْضَى وَ يَعُودَ دِينُكَ بِهِ وَ عَلَى يَدَيْهِ جَدِيداً غَضّاً وَ يَمْحَضَ اَلْحَقَّ مَحْضاً وَ يَرْفِضَ اَلْبَاطِلَ رَفْضاً اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ وَ عَلَى جَمِيعِ آبَائِهِ وَ اِجْعَلْنَا مِنْ صَحْبِهِ وَ أُسْرَتِهِ وَ اِبْعَثْنَا فِي كَرَّتِهِ حَتَّى نَكُونَ فِي زَمَانِهِ مِنْ أَعْوَانِهِ اَللَّهُمَّ أَدْرِكْ بِنَا قِيَامَهُ وَ أَشْهِدْنَا أَيَّامَهُ وَ صَلِّ عَلَيْهِ [عَلَى مُحَمَّدٍ] وَ اُرْدُدْ إِلَيْنَا سَلاَمَهُ وَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْهِ [عَلَيْهِمْ] وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ.
زیارت
در رسالهٔ «اربعۀ ایام»، میر داماد در شرح اعمال روز دَحوُ الْأَرْض بیان میکند که زیارت علی بن موسی الرضا در این روز از جمله اعمال مستحب و از آداب مؤکد شمرده شده است. همچنین، وی تأکید میکند که زیارت ایشان در روز اول ماه رجب نیز از اعمال مؤکد و توصیهشده است.[۸]
منابع
- ↑ جواد حسینی (۱۳۸۱). «دحوالارض، آداب و اعمال آن». پرتال جامع علوم انسانی.
- ↑ طباطبایی، محمدحسین (۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. پنجم. ج. ۳. قم: دفتر انتشارات اسلامی( وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم). ص. ۵۵۲.
- ↑ «فضیلت شب و روز دحوالارض و اعمال آن». ۲۶ مرداد ۱۳۹۶: ۲۸۷ – به واسطهٔ یادداشت عمومی.
- ↑ فهیمه قربانیان (۱۳ خرداد ۱۴۰۳). «فضائل و اعمال شب و روز دحوالارض». پایگاه اطلاع رسانی مرکز مدیریت حوزه عملیه خراسان.
- ↑ فهیمه قربانیان (۱۳ خرداد ۱۴۰۳). «فضائل و اعمال شب و روز دحوالارض». پایگاه اطلاع رسانی مرکز مدیریت حوزه عملیه خراسان.
- ↑ گروه تولید محتوای نسیم رضوان (۱۴۰۴). «اعمال روز دحوالارض». نسیم رضوان.
- ↑ قمی، عباس. کلیات مفاتیح الجنان. اسوه. صص. ۲۴۸-۲۵۰.
- ↑ قمی، عباس. کلیات مفاتیح الجنان. اسوه. ص. ۲۵۰.